NGHIÊN CỨU KHXH&NV > NGHIÊN CỨU VĂN HÓA - XÃ HỘI
Chính quyền cấp xã - Nhìn từ góc độ chức năng, nhiệm vụ và tổ chức bộ máy
Tin đăng ngày: 21/5/2019 - Xem: 52
 

 

Nguyễn Khắc An - Nguyễn Ánh Dương

 Người ta từng ví von rằng, bộ máy hình chính Nhà nước của chúng ta tựa như một chiếc đồng hồ. Nếu cấp Trung ương là kim giờ, cấp tỉnh cấp huyện là kim phút thì cấp xã là kim giây. Chỉ cần kim giờ nhích một chút thôi thì kim phút đã quay mấy vòng, và chỉ cần kim phút quay một vòng thôi thì kim giây phải chạy đến những 60 vòng. Có thể nói hoạt động của kim giây là chỉ báo nhanh nhất để nhận biết một chiếc đồng hồ đang “sống” hay đã “chết”. Nhưng rất tiếc khi cần biết thời gian thì người ta thường chỉ hỏi mấy giờ mấy phút chứ ít ai quan tâm đến bao nhiêu giây.

Đấy chỉ là một so sánh ví von nhiều cảm tính và cũng có phần giải trí, tuy nhiên mối quan hệ giữa khối lượng công việc khổng lồ với năng lực thực thi hạn chế, giữa đòi hỏi cống hiến bất tận và chế độ đãi ngộ “khiêm tốn” là những mâu thuẫn “thâm niên” còn tồn tại và điều ấy cũng không phải là đặc thù riêng của địa phương nào. Tình trạng bộ máy thừa vẫn thừa mà thiếu thì cứ vẫn thiếu là trăn trở chung và tất nhiên Nghệ An cũng không ngoại lệ.

Là địa phương có dân số trên 3 triệu người, diện tích lớn nhất cả nước, toàn tỉnh có đến 480 đơn vị hành chính cấp xã trong đó có 431 xã, 32 phường và 17 thị trấn. Chức năng, nhiệm vụ, bộ máy và hoạt động của chính quyền cấp xã trên địa bàn tỉnh không quá nhiều khác biệt so với cả nước. Trong khuôn khổ của bài viết, tác giả xin phép đề cập đến một số vấn đề xung quanh chức năng, nhiệm vụ và tổ chức bộ máy chính quyền cấp xã trên địa bàn trong những năm gần đây.

Như chúng ta đã biết chính quyền cấp xã có 5 nhiệm vụ chính đó là: Tổ chức và bảo đảm việc thi hành Hiến pháp và pháp luật trên địa bàn xã; Quyết định những vấn đề của xã trong phạm vi được phân quyền, phân cấp theo quy định của Luật này và quy định khác của pháp luật có liên quan; Thực hiện nhiệm vụ, quyền hạn do cơ quan hành chính nhà nước cấp trên ủy quyền; Chịu trách nhiệm trước chính quyền địa phương cấp huyện về kết quả thực hiện các nhiệm vụ, quyền hạn của chính quyền địa phương ở xã; Quyết định và tổ chức thực hiện các biện pháp nhằm phát huy quyền làm chủ của nhân dân, huy động các nguồn lực xã hội để xây dựng và phát triển kinh tế - xã hội, bảo đảm quốc phòng, an ninh trên địa bàn xã.

Chính quyền cấp xã bao gồm Hội đồng nhân dân (HĐND) và Ủy ban nhân dân (UBND). Trước hết, nhìn lại quá trình hoạt động chúng ta có thể nhận ra HĐND cấp xã trên địa bàn tỉnh cơ bản đã phát huy tốt hiệu quả. Thể hiện rõ trong việc quyết định những nội dung quan trọng về kinh tế - xã hội, công tác tổ chức, nhân sự của HĐND, UBND cũng như hoạt động giám sát tại cơ sở. Hầu hết HĐND các xã phường, thị trấn trên địa bàn đều thể hiện được ý chí, nguyện vọng của nhân dân; đáp ứng được yêu cầu QLNN, góp phần không nhỏ vào việc thúc đẩy sự phát triển kinh tế - xã hội của từng đơn vị.

Tuy nhiên, bên cạnh những ưu điểm rất đáng khích lệ vừa nêu thì hoạt động của HĐND cấp xã nói chung và hoạt động của HĐND cấp xã trên địa bàn tỉnh Nghệ An nói riêng đã bộc lộ không ít hạn chế. Số lượng nghị quyết, chuyên đề để xử lý các vấn đề bức xúc của địa phương vẫn còn ít; Chất lượng nghị quyết không cao; Hoạt động giám sát ở một số đơn vị còn hình thức, thậm chí có đơn vị gần như bỏ ngỏ. Thường trực HĐND nhiều cơ sở không thể phát huy hết chức năng, vai trò, nhiệm vụ bởi hạn chế về trình độ. Hiện tượng Thường trực HĐND tồn tại hình thức, thậm chí có lúc bị “qua mặt” tại cơ sở là những biểu hiện có thể nhận thấy được.

Về UBND cấp xã, trên cơ sở hoạt động với 2 chức năng chủ yếu là cơ quan chấp hành của HĐND và cơ quan hành chính nhà nước ở cơ sở. Nhìn chung với thẩm quyền và trách nhiệm, UBND cấp xã đã thể hiện được vai trò quản lý hành chính nhà nước trên tất cả các mặt, các lĩnh vực đời sống kinh tế - xã hội ở địa phương; đồng thời cũng là cơ quan quản lý việc chấp hành, điều hành các quyết định, chỉ thị của UBND cấp huyện cũng như các chủ trương, đường lối, chính sách pháp luật của Đảng và Nhà nước, tổ chức các hoạt động kinh tế - xã hội, văn hóa, an ninh, quốc phòng và môi trường xã hội trên địa bàn.

Cùng như toàn quốc, UBND cấp xã trên địa bàn tỉnh hiện nay đều được tổ chức và hoạt động trên nguyên tắc tập trung dân chủ, lãnh đạo UBND các xã chủ động giải quyết những vấn đề phức tạp nảy sinh và có khả năng trong tổ chức thực hiện. Chế độ trách nhiệm đã được xây dựng, cán bộ, công chức cấp cơ sở có năng lực hơn, trẻ hơn, năng động hơn, biết cách tổ chức quản lý, xử lý tốt và kịp thời các tình huống phát sinh trong công việc trên cơ sở pháp luật. Đặc biệt sau khi thực hiện Nghị định số 92/2009/NĐ-CP, Nghị định số 29/2013/NĐ-CP hầu hết các xã đã khắc phục và giải quyết cơ bản những bất cập trong công tác quản lý và thực hiện chế độ, chính sách đối với cán bộ, công chức cấp xã theo quy định của pháp luật.

Hiệu quả kinh tế xã hội là rất rõ rệt. Đến nay phần lớn cấp xã đã có đường ô tô đến được trung tâm; cơ sở vật chất phục vụ sự nghiệp giáo dục - đào tạo, y tế, văn hóa được quan tâm đầu tư; tỷ lệ hộ nghèo đã giảm hàng năm; đời sống vật chất tinh thần của người dân được nâng lên rõ rệt; quốc phòng, an ninh được củng cố và giữ vững; các hoạt động tư pháp được thực hiện khá tốt; cải cách thủ tục hành chính đã có bước chuyển biến rõ rệt. Qua cơ chế một cửa, một cửa liên thông, các quy định về thủ tục hành chính được công khai, minh bạch, giảm phiền hà, giảm đáng kể thời gian chờ đợi cho người dân; trách nhiệm của cán bộ, công chức được nâng cao; tăng cường sự phối hợp giữa các cơ quan hành chính trong giải quyết công việc của tổ chức, công dân; góp phần đổi mới cơ bản mối quan hệ giữa cơ quan hành chính và người dân theo hướng phục vụ dân. Nhiều quy trình, thủ tục hành chính đã được rà soát, đơn giản và công khai hóa, rút ngắn thời gian giải quyết công việc, hạn chế phiền hà, tạo thuận lợi cho người dân, doanh nghiệp trong việc giao dịch hành chính đối với các cơ quan nhà nước.

Tuy nhiên, bên cạnh những ưu điểm vừa nêu, hoạt động quản lý hành chính của UBND một số xã, phường, thị trấn còn yếu kém tuỳ tiện; cá biệt ở một số nơi còn có biểu hiện chưa tổ chức hoạt động dựa trên những quy định của pháp luật mà còn nặng về tập quán, thói quen, tình cảm... Việc ban hành các quyết định, văn bản quản lý, áp dụng pháp lụât còn nhiều sai sót, không đúng thẩm quyền, thể thức. Giải quyết một số vụ việc sai luật nhất là trong lĩnh vực quản lý đất đai, tài chính, xử lý vi phạm... Việc tổ chức điều hành thực hiện các nhiệm vụ còn lúng túng. Tính chủ động chưa cao, chưa thực hiện tốt chức năng là cơ quan chấp hành của HĐND. Một số nơi UBND có xu hướng đẩy việc xuống cho thôn, tổ dân phố, tự biến thôn, tổ dân phố thành cấp trung gian, làm cho các trưởng thôn, tổ trưởng phải làm những việc vốn là của UBND xã, phường. Công tác vận động quần chúng của nhiều xã, phường còn nhiều yếu kém. Quy trình, thủ tục hành chính rườm rà, sự phối hợp thiếu chặt chẽ, đồng bộ, cơ chế một cửa liên thông chưa nhiều. Một số cán bộ, công chức tha hoá, tiêu cực, thậm chí vi phạm pháp luật. Những vụ việc 3 cán bộ xã Nghĩa Thái (Tân Kỳ) ra tòa vì bán đất trái thẩm quyền, hay hiện tượng như một số cán bộ xã Quỳnh Hồng (Quỳnh Lưu) bỏ công sở đi nhậu nhẹt, rồi ăn chặn gạo cứu đói ở xã Thanh Xuân (Thanh Chương), vụ xã Phúc Thành (Yên Thành) tự ý bán hàng trăm lô đất hoặc vụ cát tặc lộng hành ở xã Châu Thắng (Quỳ Châu)… là những ví dụ cho hiện tượng buông lỏng dẫn đến sai phạm và trục lợi đã xảy ra ở một số đơn vị chính quyền cấp xã.

Mặc dù có những tiến bộ nhất định nhưng nhìn chung UBND cấp xã vẫn đang được tổ chức theo mô hình của nền hành chính công truyền thống, biểu hiện tính thứ bậc, mệnh lệnh hành chính từ cấp trên, tạo ra tính thụ động. Việc phân cấp thẩm quyền và trách nhiệm giữa các cấp chính quyền còn chậm, hiệu quả thấp, thiếu rõ ràng và chưa hợp lý. Tổ chức bộ máy hành chính nói chung vẫn còn nhiều đầu mối, nhiều tầng nấc, thiếu tính thống nhất cần thiết của hệ thống hành chính và chưa hợp lý theo chiều dọc và chiều ngang. Điều này ảnh hưởng đến sự chỉ đạo, điều hành thống nhất nhanh chóng, chưa theo kịp với yêu cầu mới của nền hành chính hiện đại.

Một vấn đề đang làm giảm sức mạnh trong hoạt động điều hành của UBND cấp xã đó là tình trạng không phân biệt được khi nào là ý kiến của cá nhân Chủ tịch UBND, khi nào là ý kiến của thành viên UBND và ý kiến của tập thể UBND nên gây nhiều khó khăn, trở ngại khi thực hiện, đặc biệt là khi xảy ra sai phạm. Mặt khác, cũng do sự chưa phân định rõ chức năng, thẩm quyền nên có nơi, cán bộ, công chức của UBND cấp xã lợi dụng chức vụ, quyền hạn để trục lợi cá nhân. Do năng lực quản lý, điều hành yếu kém nên một số nơi UBND cấp xã chưa kiểm soát tốt tình hình, để mặc cho thôn xóm đặt ra “lệ làng”. Thậm chí trên địa bàn tỉnh có nơi xã buông lỏng quản lý, dẫn đến thôn, xóm tự ý bán đất trái thẩm quyền, vi phạm pháp luật. Vụ việc 17/21 thôn ở xã Quỳnh Vinh (Hoàng Mai) tự ý bán đất nông nghiệp mấy năm trước là một ví dụ.

Nhìn chung bức tranh chính quyền cấp xã trên địa bàn Nghệ An cũng như cả nước đang gợi mở rất nhiều điểm sáng. Mọi thứ đang dần đi vào quy cũ và nề nếp hơn. Tuy nhiên, so với yêu cầu phát triển thì số lượng đơn vị hành chính cấp xã còn khá cồng kềnh; tổ chức bộ máy và phương thức hoạt động của chính quyền cấp xã còn bộc lộ nhiều hạn chế, chậm được đổi mới, yếu kém về hiệu lực, hiệu quả quản lý, về năng lực tổ chức thực hiện các nhiệm vụ kinh tế - xã hội và thực hiện quyền làm chủ của nhân dân; năng lực của đội ngũ cán bộ có mặt chưa tương xứng với mức độ phân cấp thậm chí có một số cán bộ, công chức tha hoá về đạo đức lối sống dẫn đến những quyết định hành chính hoặc hành vi gây ảnh hướng xấu đến hiệu quả hoạt động quản lý nhà nước ở địa phương; Việc đổi mới tổ chức bộ máy chưa gắn với việc tinh giản biên chế, nâng cao chất lượng đội ngũ cán bộ, công chức cấp xã. Trong khi đó, “xã” là cấp chính quyền “gần dân” nhất, hoạt động hàng ngày mang tính sự vụ tức thời và yêu cầu phải giải quyết ngay nên cấp chính quyền này cần được tập trung quan tâm kiện toàn và đổi mới để ngày một năng động, hoạt động với hiệu quả cao hơn. Tinh thần chính quyền phục vụ nhân dân chưa được phổ biến rộng khắp, tư tưởng bề trên thái độ lộng quyền hạch sách khi tiếp dân vẫn còn diễn ra đâu đó.

Xây dựng chính quyền cấp xã là một trong những nhiệm vụ chính trị cực kỳ quan trọng. Trong thời gian tới cần tiếp tục thực hiện các chủ trương của Đảng về đổi mới tổ chức chính quyền cấp xã, đặc biệt là Nghị quyết Đại hội XII của Đảng cũng như Kết luận số 64-KL/TW ngày 28/5/2013 của Hội nghị Trung ương 7 Khóa XI về “Một số vấn đề tiếp tục đổi mới, hoàn thiện hệ thống chính trị từ Trung ương đến cơ sở”, Nghị quyết số 39-NQ/TW ngày 17/4/2015 của Bộ Chính trị “Về tinh giản biên chế và cơ cấu lại đội ngũ cán bộ, công chức, viên chức”.

Cần tiếp tục nghiên cứu và có giải pháp phù hợp với sự khác biệt mang tính đặc thù về chức năng, nhiệm vụ của chính quyền đô thị với chính quyền nông thôn. Đổi mới một số vấn đề về chức năng, nhiệm vụ, tổ chức bộ máy đơn vị hành chính cấp xã; tiếp tục đổi mới cơ chế, chế độ, chính sách đối với cán bộ, công chức cấp xã và người hoạt động không chuyên trách ở cấp xã, ở thôn, tổ dân phố là những vấn đề có ý nghĩa quan trọng đối với cấp cơ sở trong điều kiện hiện nay.

Trở lại với câu chuyện chiếc đồng hồ đầu bài viết. Những “chiếc kim giây” vẫn miệt mài làm việc nhưng để nó hoạt động tốt đòi hỏi cả bộ máy phải vận hành trơn tru, mà để bộ máy hoạt động nhịp nhàng trơn tru thì không thể coi thường việc kiểm tra, bảo dưỡng thậm chí khi cần thiêt là sửa chữa và nâng cấp bộ máy ấy.

Nghiên cứu KHXH&NV khác:
Hình tượng người đi đường và bài học triết lý về đường đời… (Đọc Tẩu lộ của Hồ Chí Minh, Ngữ văn 8, tập hai, Nxb Giáo dục) (10/6/2019)
Dạy học tích hợp Ngữ văn lấy văn bản văn học làm ngữ liệu đồng thời gắn liền với các vấn đề về giáo dục đạo đức học sinh (6/6/2019)
Tư tưởng đoàn kết - Một trong những nội dung cốt lõi của Di chúc của Chủ tịch Hồ Chí Minh (6/6/2019)
Phát triển du lịch biển bền vững tại thị xã Cửa Lò Nghệ An (3/6/2019)
Biến đổi văn hóa trong gia đình cư dân vùng biển Cửa Lò qua chuyển đổi nghề nghiệp (3/6/2019)
Trường Tiểu học Pháp - Việt tại Vinh nơi Chủ tịch Hồ Chí Minh từng theo học (3/6/2019)
Sứ mệnh hòa giải, hòa hợp dân tộc của văn chương nhìn từ phương diện văn hóa - nhân văn (Qua sáng tác của nhà văn Nguyễn Minh Châu) (21/5/2019)
Chính quyền cấp xã - Nhìn từ góc độ chức năng, nhiệm vụ và tổ chức bộ máy (21/5/2019)
Tổ chức chính quyền làng xã dưới triều nhà Nguyễn (21/5/2019)
Toàn cầu hóa và các xu hướng phát triển của pháp luật (7/5/2019)
Chiến thắng Điện Biên Phủ - Giá trị lịch sử và hiện thực (24/4/2019)
Tản mạn về làng phong Quy Nhơn (10/4/2019)
Địa danh A Lô và chiến thuật tấn công hạ đồn Đại Mang năm 1285 - Mở màn cho chiến dịch giải phóng Thăng Long của Hưng đạo vương Trần Quốc Tuấn (27/3/2019)
"Dưới bóng hoàng lan" từ góc nhìn thi pháp học (22/3/2019)
Lễ hội đầu năm nhìn từ góc độ giới (22/3/2019)
THƯ VIỆN KHXH&NV
Chuyên san KHXH&NV Nghệ An số tháng 3/2019
Chuyên san KHXH&NV Nghệ An số tháng 3/2019
 
VIDEO CLIPS
Loading the player...
 
TƯ VẤN - HỎI ĐÁP
Cho tôi hỏi :ở xã thương xá huyện chân phúc cũ nay là xã nghi hợp huyện nghi lôc tỉnh nghê an có dòng họ nguyễn văn không. chúng tôi là thế hệ thứ tám họ nguyễn văn sống ở bìnnh chánh bình sơn quảng n ...
Xem tiếp
Tôi muốn tìm hiểu lịch sử thành lập nông trường Cờ đỏ ...
Xem tiếp
< Xem toàn bộ >
 
 
THÔNG KÊ TRUY CẬP
Hôm nay: 588 | Tất cả: 1,744,962
 
Trang chủ | Giới thiệu | Tin tức | Diễn đàn | Nghiên cứu KHXH&NV | Đất và người xứ Nghệ | KHXHNV & Đời sống | Chuyên san KHXH & NV |
 
Cơ quan chủ quản: Sở KH&CN Nghệ An
Địa chỉ: 75 - Nguyễn Thị Minh Khai - Tp Vinh - Nghệ An
Cơ quan trị sự: Trung tâm Khoa học xã hội và nhân văn Nghệ An
Địa chỉ: 126 Lý Tự Trọng - Hà Huy Tập - TP Vinh - Nghệ An 
Điện thoại: 038.3587.231 - Hotline: Điện thoại: 0982.431.180 và 0983.48.43.46
Email: khxhnvna@gmail.com - Website: http://khxhnvnghean.gov.vn
Chịu trách nhiệm nội dung: Th.S Nguyễn Thị Minh Tú - Giám đốc Trung tâm KHXH&NV Nghệ An
Giấy phép thiết lập số: 63/GP-TTĐT, ngày 16 tháng 5 năm 2016 do Sở TT&TT cấp