ĐẤT VÀ NGƯỜI XỨ NGHỆ > CON NGƯỜI XỨ NGHỆ
Được nhà vua ban thưởng
Tin đăng ngày: 28/3/2019 - Xem: 95
 

Nguyễn Tâm Cẩn

(Hội Văn nghệ dân gian Nghệ An)

      Trong lịch sử hàng ngàn năm tồn tại và phát triển của vùng đất Yên Thành (Đông Thành xưa) đã có một số vị đại khoa sau khi thi đỗ được nhà vua ban thưởng. Chẳng hạn Thám hoa Phan Thúc Trực (1808 - 1852) được vua Thiệu Trị ban tặng tấm biển "Khôi đa sĩ" (đứng đầu trong đám đông kẻ sĩ). Và cũng có rất nhiều danh nhân, tướng lĩnh khác đã có công với dân với nước, sau khi chết được phong thần và các triều đại phong kiến về sau ban nhiều đạo sắc ghi công. Bên cạnh các vị ấy còn có không ít người dân thường hoặc đã từ quan đã có những hành động dũng cảm, những nghĩa cử cao đẹp được nhà vua ghi nhận. Sau đây là vài trường hợp như vậy.

    1. Ông Mạc Mậu Giang còn có tên là Mạc Phúc Thành ở làng Đông xã Tràng Thành, tổng Quan Hóa nay thuộc xã Hoa Thành huyện Yên Thành nguyên là người ở ngoài Bắc và là vị quan nhà Mạc. Ông thi hội đậu Hoàng Giáp và làm quan đến chức Thượng thư bộ Binh và bộ Lại dưới thời Mạc Mậu Hợp (1564 - 1592). Sau khi nhà Mạc sụp đổ ông chạy vào Nghệ An với biệt danh là Ngũ Phương đại sư mở trường dạy học ở xã Quan Triều nay là xã Xuân Thành. Trường học của ông sớm nổi danh là có nhiều học trò xa gần đến học và trong số học trò đó có nhiều người đỗ cao và làm quan to như Trần Đăng Dinh (làm quan đến chức Thượng thư), tiến sĩ Hồ Sĩ Dương được phong tước quận công, Phạm Chất đỗ Hoàng giáp được phong Phó đô ngự sử… và con trai ông là Mạc Huyền Nhai cũng vừa là học trò khóa đầu tiên đậu Giải nguyên, thi hội đỗ tam giáp đồng tiến sĩ được bổ làm tri phủ Quỳ Châu, Nghệ An.

      Ngoài việc dạy học, là người sống hòa đồng, ông còn giúp dân chữa bệnh cứu người, xây dựng nhà cửa, đào giếng, cưới chợ… và đặc biệt là giáo dục thuần phong mỹ tục, được phụ huynh và nhân dân trong vùng quý mến. Tiếng lành đồn xa và được các quan địa phương trình lên, vua Lê Thế Tông đã mời ông vào triều ban thưởng quan tước nhưng vì tuổi cao sức yếu ông không nhận. Ông đã được nhà vua ban thưởng 100 quan tiền và cấp bằng với 8 chữ vàng: “Vì quốc truyền đạo, sư biển tư văn” (vì nước vì dân truyền đạo học, xứng đáng là bậc thầy trong làng văn). Hiện tấm bằng đang treo ở nhà thờ họ Phan Mạc xã Hoa Thành. Sau khi qua đời ông được nhân dân và học trò lập đền thờ.

    2. Theo gia phả họ Trần Văn thì ông Trần Danh Hạo (1795 - 1867) sinh ra và lớn lên ở làng Vĩnh Tuy. Gặp thời buổi khó khăn, lại có chí muốn mở rộng công việc làm ăn, ông cùng vợ là bà Phan Thị Lan lên định cư tại làng Đồng Mỹ xã Quảng Đông, tổng Vân Tụ nay thuộc xã Bảo Thành.

    Thời đó những cánh đồng từ phía nam Rú Quánh vòng lên Rộc Vẹo còn là đồng hoang bát ngát. Được sự giúp đỡ của quan chức điạ phương, ông bà đã bỏ nhiều công sức, tiền của khai khẩn đất hoang, thuê mượn người đắp bờ, khơi mương hình thành nên các cánh đồng mới. Công việc chăn nuôi trâu bò lợn cũng phát triển, kết hợp bón phân, chọn giống và chăm bón tốt... nên nhiều năm bội thu và khoảng mười năm sau ông bà đã trở nên giàu có.

     Là người có lòng nhân ái, bao dung, đối xử hoà thuận với mọi người, thương yêu người ở và hay giúp đỡ kẻ nghèo khó nên được nhân dân trong vùng quý trọng và kính nể. Ông lại hay giao lưu với các nhà nho và nuôi thầy mở trường để cho con em trong vùng được học hành. Gia đình làm ăn ngày càng phát đạt và đã gây dựng nên một cơ nghiệp thịnh vượng, vùng kho chứa thóc có khi lên đến 20 nhà Vốn là dòng dõi các bậc danh nhân họ Trần như Tả tướng quốc Trần Nguyên Hãn (1390- 1429), Đông lĩnh hầu Trần Tuấn Kiệt (1594 - 1655) rồi Thượng thư thiếu phó Liêm quận công Trần Đăng Dinh (1620 - 1691) ở Giai Lạc... ông bà đã lập nên một ngôi nhà thờ để thờ phụng Tổ tiên.

      Vào những năm cuối triều vua Thiệu Trị (1841 - 1847) trời bị hạn hán kéo dài, lại gặp phải năm bão lụt to mất mùa đói kém, nhân dân đói khổ ly tán khắp nơi, Triều đình kêu gọi "phú bần tương tế", sức giấy cho các xã thôn: ai có tiền, có lúa giúp đỡ dân nghèo sẽ được ban thưởng. Lúc bấy giờ ông bà ông Hạo (thường gọi là cố Tằng) đã yêu cầu con cháu và người làm tằn tiện chi tiêu,góp tiền cấp cho làng Vĩnh Tuy 300 quan và làng Đồng Mỹ cũng 300 quan. Mặt khác ông bà cũng đã cúng cho Nhà nước bốn ngàn nồi lúa (4000 nồi, mỗi nồi khoảng 3,5 kg) chia làm mấy đợt để cấp phát cứu đói cho dân các nơi. Để ghi nhận công đức của ông, vua Thiệu Trị đã ban cho tiệc yến tại công đường phủ Diễn Châu và mời ông xuống dự yến. Nhân đó Nhà vua đã cấp bằng Lão nhiêu phú hộ" (nhà giàu phúc đức, có lòng tốt).

      Về sau con cháu của ông bà đã phát triển đông và thịnh vượng rồi đến đời cháu nội ông là ông Trần Văn Hợp trong thời kỳ Cần vương đã giúp đỡ nghĩa quân Nguyễn Xuân Ôn - Lê Doãn Nhã hàng trăm quan tiền và nhiều thóc gạo.

      Chuyện cũng được ghi lại ở tấm bia cao hơn 2 mét dựng tại nhà thờ họ Trần Văn làng Đồng Mỹ xã Bảo Thành.

    3. Ông Nguyễn Xuân Áng là một trai tráng lực lượng ở làng Tràng Sơn tổng Quan Trung nay thuộc xã Sơn Thành. Cha mất sớm nhưng anh được mẹ nuôi dưỡng chu đáo và cho đi học cả văn lẫn võ. Năm Minh Mệnh thứ 11 (1833) lúc đó anh mới khoảng 23 tuổi nhưng là người có sức khỏe. Một hôm anh cùng mẹ thăm ruộng lúa sắp chín dưới chân Rú Bùi. Thời đó rừng rú Tràng Sơn còn rậm rạp lắm , thú rừng xuất hiện thường xuyên. Khi hai người hai ngả đang đi trên bờ một đám ruộng lớn thì bất ngờ một con hổ từ trong rừng lao đến vồ mẹ anh. Nghe tiếng mẹ kêu, anh chạy đến. Thấy anh xông vào với cán cuốc cầm chắc trong tay, hổ buông bà mẹ ra và lao vào anh. Vừa tránh hổ vồ xong, với lòng căm thù cao ngất, nhanh như cắt anh quay lại nện luôn mấy cuốc vào hổ. Bị đánh quá mạnh lại vào chỗ hiểm, con hổ vẫy vùng một thôi rồi nằm gục xuống. Đạp chân lên hổ, anh đánh tiếp mấy đòn vào đầu làm nó chết tươi, nằm sóng soãi bên vệ bờ. Buông hổ ra, anh vội chạy đến cứu mẹ thì bà đã bị hổ cắn trọng thương. Anh cõng mẹ về nhà, cùng anh em bà con tìm thầy thuốc cứu chữa.

     Dân gian kể lại: Suốt một thời gian dài phụng dưỡng mẹ: cơm cháo, thuốc thang, củi lửa… không bao giờ thiếu. Mẹ nằm trên giường, con trải chiếu nằm dưới đất chăm sóc mẹ suốt cả ngày đêm. Nhưng vì vết thương nặng, bị đau kéo dài và sau hơn hai năm được chăm sóc nuôi dưỡng chu đáo bà vẫn không qua khỏi.

      Cảm động trước nghĩa cử cao đẹp của một thanh niên dũng cảm, liều mình đánh hổ cứu mẹ và nuôi dưỡng mẹ suốt một thời gian dài, không hề kêu ca và không bao giờ nói nặng lời với mẹ, khi nghe các quan địa phương trình báo lên, vua Minh Mệnh (1820 - 1840) đã ban sắc: “Hiếu hạnh khả phong” và thưởng cho anh hai mươi nén bạc cùng hai tấm vải sa. Câu chuyện về anh được ghi vào gia phả họ, được lưu truyền mãi trong nhân dân và bức đại tự với bốn chữ "Hiếu hạnh khả phong" (phong thưởng cho người có đức có hiếu) vẫn còn được treo giữa nhà thờ họ Nguyễn Xuân làng Tràng Sơn.

      Những bức đại tự được nhà vua ban tặng đã trở thành tài sản vô giá được treo ở vị trí trang trọng trong nhà thờ họ cùng với những mẩu chuyện về các nhân vật ấy đã có tác dụng lớn trong việc giáo dục thế hệ trẻ và con cháu lâu dài về sau.

 

 

 

Đất và người xứ Nghệ khác:
Truyền thống hiếu học trên mảnh đất Dương Xuân (5/6/2019)
Miền Tây Nghệ An - Phong phú các loại hình văn hóa vật thể (24/5/2019)
Đào nương Trần Thị Khoan Cung phi của chúa Trịnh (21/5/2019)
Dòng họ 5 thế kỷ hát ca trù (21/5/2019)
Truyền thống hiếu học trên mảnh đất Dương Xuân (24/4/2019)
Tiền sĩ Trần Đình Phong với nền giáo dục khoa bảng Việt Nam cuối thế kỷ XIX đầu thế kỷ XX (24/4/2019)
Họ Trần và Giáp ca Trần Đức Lương với nền ca trù xứ Nghệ (23/4/2019)
Con người nhân cách thầy đồ Nghệ dưới triều Nguyễn (2/4/2019)
Hồ Hữu Thới - Người nhạc sĩ của quê hương (29/3/2019)
Được nhà vua ban thưởng (28/3/2019)
Mùa thu trên đất Hưng Nguyên nhớ Anh hùng lao động Cao Lục (1) (28/3/2019)
Nguyễn Tất Thành ở Luân Đôn (22/3/2019)
Việc thờ tự xưa và nay ở Làng Quỳnh (30/1/2019)
Dọc ngang sông biển Quỳnh Lưu (9/1/2019)
Phan Sào Nam và hát đối dân ca Ví Giặm Nghệ Tĩnh (2/1/2019)
THƯ VIỆN KHXH&NV
Chuyên san KHXH&NV Nghệ An số tháng 3/2019
Chuyên san KHXH&NV Nghệ An số tháng 3/2019
 
VIDEO CLIPS
Loading the player...
 
TƯ VẤN - HỎI ĐÁP
Cho tôi hỏi :ở xã thương xá huyện chân phúc cũ nay là xã nghi hợp huyện nghi lôc tỉnh nghê an có dòng họ nguyễn văn không. chúng tôi là thế hệ thứ tám họ nguyễn văn sống ở bìnnh chánh bình sơn quảng n ...
Xem tiếp
Tôi muốn tìm hiểu lịch sử thành lập nông trường Cờ đỏ ...
Xem tiếp
< Xem toàn bộ >
 
 
THÔNG KÊ TRUY CẬP
Hôm nay: 582 | Tất cả: 1,744,956
 
Trang chủ | Giới thiệu | Tin tức | Diễn đàn | Nghiên cứu KHXH&NV | Đất và người xứ Nghệ | KHXHNV & Đời sống | Chuyên san KHXH & NV |
 
Cơ quan chủ quản: Sở KH&CN Nghệ An
Địa chỉ: 75 - Nguyễn Thị Minh Khai - Tp Vinh - Nghệ An
Cơ quan trị sự: Trung tâm Khoa học xã hội và nhân văn Nghệ An
Địa chỉ: 126 Lý Tự Trọng - Hà Huy Tập - TP Vinh - Nghệ An 
Điện thoại: 038.3587.231 - Hotline: Điện thoại: 0982.431.180 và 0983.48.43.46
Email: khxhnvna@gmail.com - Website: http://khxhnvnghean.gov.vn
Chịu trách nhiệm nội dung: Th.S Nguyễn Thị Minh Tú - Giám đốc Trung tâm KHXH&NV Nghệ An
Giấy phép thiết lập số: 63/GP-TTĐT, ngày 16 tháng 5 năm 2016 do Sở TT&TT cấp