ĐẤT VÀ NGƯỜI XỨ NGHỆ > CON NGƯỜI XỨ NGHỆ
Nguyễn Tất Thành ở Luân Đôn
Tin đăng ngày: 22/3/2019 - Xem: 40
 

Chu Trọng Huyến

     Upload

Đ/c Nguyễn Ái Quốc năm 1921 (Ảnh: Tư Liệu)

Đến đất Anh khi Chiến tranh thế giới (1914-1918) đang diễn ra, đối với Nguyễn Tất Thành, nói như nhà sử học Rút-xi-ô (Alin Russio), là thêm một bước để anh “phát hiện về thế giới”.

     Người thanh niên ra đi từ đất Việt (phương Đông) ấy biết là vào thời đỉnh cao của Liên hiệp Anh, đế quốc này có diện tích thuộc địa bao phủ gần 34 triệu cây số vuông, tức chiếm khoảng một phần tư bề mặt đất đai toàn cầu và cai trị chừng 458 triệu người, gần bằng một phần năm dân số thế giới. Cho nên, đã một thời, dân gian có câu nói: “Mặt trời không bao giờ lặn trên đất đai của đế quốc Anh”. Và ta biết, đồng thời với việc mở mang thuộc địa như vậy thì những di sản về ngôn ngữ, văn hóa của người Anh cũng được truyền bá rộng rãi ở rất nhiều châu lục trên hành tinh(1).

     Và, như các tài liệu từng được kê cứu, một trong những nơi Nguyễn Tất Thành đến để lao động và học tập khá lâu là tại Luân Đôn         (Londre), thủ đô của vương quốc này. Thành phố ấy nằm trên đôi bờ của con sông Thêm (Tamise) dài 400km, lớn nhất nước, phát nguyên từ phía Tây, đi qua nhiều vùng công nghiệp giàu có nổi tiếng như Ốc-pho (Oxford). Đoạn, nó băng về phía Đông, mở rộng lòng chảy giữa thành Luân Đôn rồi đổ ra Bắc Hải (Mer du Nord), tạo thành một hải cảng hướng về lục địa châu Âu, luôn nhộn nhịp vào bậc nhất thế giới. Khi anh Thành đến, đất đai vốn có của riêng vương quốc Anh còn gồm cả toàn bộ đảo Ai-rơ-len (Ireland)(2).

     Thủ đô của vương quốc Anh đến lúc đó đã có các công trình là những di sản thế giới: Tháp Luân Đôn, Vườn thực vật hoàng gia Kew, Khu cung điện Oét-manh-tơ (Westminster) và Giáo đường Ma-ga-rit (St. Magarret), Khu định cư lịch sử Gơ-rin-uych (Greenwich), trong đó có Đài thiên văn Hoàng gia, đánh dấu bằng sự đi qua của Kinh tuyến 0o (Greenwich Meridian)… Về thương mại, giao lưu thì kể từ đầu thế kỷ XIX, trên địa bàn rộng lớn, thuận tiện giao thương ấy đã có trụ sở của hầu hết các công ty hàng đầu của toàn vương quốc Anh và khoảng trên một trăm cơ sở thuộc các nước Âu-Mỹ. Anh Thành không quên, nơi đây là địa bàn, khởi nguồn cho việc diễn ra cuộc cách mạng công nghiệp đầu tiên của nhân loại(3). Từ 1848, nước này đã là “Công xưởng của thế giới”.

      Năm 1764 trên đất Anh đã ra đời chiếc máy kéo sợi Gien-ny. Năm 1791 thì nước này có máy dệt tối tân. Bởi xứ sở này có nhiều đồng cỏ với khí hậu thích hợp cho việc nuôi cừu và họ có nguồn bông (làm vải) dồi dào, nhập khẩu từ châu Mỹ. Do đó, nghề dệt ở đây sớm phát triển. Từ chiếc máy thô sơ ban đầu ấy, nó cứ được cải tiến dần để năm 1769 thì Anh có máy chạy bằng hơi nước. Năm 1819 thì người Anh có tàu thủy thay cho thuyền buồm mà vượt các đại dương, rồi đến 1814 thì họ chế ra máy hơi nước cao áp để có đầu máy xe lửa chạy trên đường ray (rail) và nó được hoàn thiện dần để từ năm 1825 thì đưa vào lưu thông… Cuộc cách mạng công nghiệp Anh đã ảnh hưởng mạnh mẽ đến cả đời sống kỹ nghệ và nền kinh tế của các nước tư bản Âu-Mỹ rồi truyền sang nhiều vùng đất phụ thuộc của họ ở các châu lục khác. Đó cũng là lý do mà trong quan hệ với các thuộc địa, chủ nghĩa tư bản Anh chú trọng nhiều về mặt thương mại chứ không riêng việc cai trị bóc lột bằng khai thác tài nguyên. Đến 1870, khi người ta biết đúc gang để bắc cầu thì cũng là khi Kênh đào Xuy-ê (Suez) làm xong. Bấy giờ khoảng 38% hàng hóa của các châu lục được chuyển qua những hải cảng của Anh và đấy cũng là lúc diễn ra cuộc cách mạng công nghiệp thế giới lần thứ hai.

     Còn khi mà cuộc chiến tranh thế giới đang diễn ra ác liệt ấy, anh Thành đến Luân Đôn, ngoài lao động để nuôi sống như cào tuyết ở trường học, phục vụ trong khách sạn để tự nuôi sống và học tập thì còn có mục đích gì.

      A-lanh Rút-xô cũng đã dẫn tài liệu của Trung tâm lưu trữ hải ngoại (CACM) Ai-xen-Prô-văng xơ và Slôt-phôm để viết trong “Nguyễn Ái Quốc - Hồ Chí Minh, chân dung một người Bôn-sê-vích vàng” rằng: “Tại Luân Đôn, Thành đã có những hoạt động chính trị đầu tiên. Anh liên kết với những người di cư An Nam. Anh bất bình về vấn đề Iếc - lăng và liên hệ đến Tổ quốc mình. Một chỉ điểm Pháp nhận xét rằng, vào buổi ấy, một người tên là P. Tất Thành đã có những hành động thái quá với sở thích của mình”.

    Đuy-ke viết trong sách “Hồ Chí Minh” rằng, anh Nguyễn cũng đã trở thành người hoạt động tích cực trong các tổ chức chính trị. Rất nhiều tài liệu cho thấy Thành đã tham gia hoạt động công đoàn và là thành viên của Hiệp hội Công nhân hải ngoại - một tổ chức bí mật, chủ yếu bao gồm (những người làm thuê) trong các nhà máy ở Anh. Thành cũng tự tuyên bố là đã tham gia các cuộc biểu tình trên đường phố nhằm ủng hộ nền độc lập của Ai-rơ-len cũng như tham gia vào các công việc khác của phe Cánh tả.

    Cũng theo tác giả Đuy-ke thì những hoạt động của Nguyễn Tất Thành trên đất Anh đã làm cho các cơ quan mật thám Pháp ở Pa-ri và cả tại Luân Đôn phải tra cứu và lo lắng rất nhiều, nhất là khi họ nhận ra hai bức thư mà Thành gửi cho cụ Phan Chu Trinh. Đui- ke viết: “Cảnh sát Pháp đã lục lọi căn phòng của họ (tức của Phan Chu Trinh và Phan Văn Trường) ở Pa-ri và phát hiện ra các bức thư của một người Việt Nam tên là Nguyễn Tất Thành ngụ tại số 8 đường Xtê-phan và đường Tốt-tin-ham Cốt (Luân Đôn)… Trong khi điều tra, cảnh sát còn phát hiện thấy trong một bức thư gửi cho ông Trinh (hiện không còn nữa), Tất Thành đã phàn nàn về điều kiện sống ở Đông Dương và hứa rằng, trong tương lai sẽ tìm cách tiếp tục công việc của ông Trinh… Theo yêu cầu của Đại sứ quán Pháp tại Luân Đôn, cảnh sát Anh tiếp tục tìm kiếm nhưng không tìm được ai có tên như vậy ở địa chỉ trên”.

    Và, ước vọng “phát hiện thế giới” của Nguyễn Tất Thành khi lao động trên đất Anh không chỉ riêng việc muốn làm sáng tỏ những điều vốn có sự giới hạn đó mà còn bởi những ước mong sâu xa khác.

    Ta chú ý điều này, cũng ở sách “Hồ Chí Minh”, Đuy-ke đã viết: “Có thể trong thời gian này, lần đầu tiên Thành được biết đến các tác phẩm của Mác, nhà cách mạng người Đức”.

    Như ta biết, trước khi tới đây, anh Thành đã có một thời gian dài lao động tại Mỹ. Nơi ấy vốn là đất do các nhà hàng hải Pháp, Tây Ban Nha, Hà Lan và Anh thăm dò rồi đưa người sang khai phá. Đến năm 1733 thì người Anh chiếm lấy toàn bộ, trong đó có nơi sau này gọi là Nữu Ước, là 13 xứ thuộc địa của họ trên châu Mỹ. Nhưng đến năm 1776, dưới sự lãnh đạo của Hoa Thịnh Đốn, tất cả các xứ ấy cùng đứng lên đấu tranh đòi độc lập rồi hợp nhất lại mà thành nước Mỹ (tức Hợp chủng quốc Hoa Kỳ) và ra bản “Tuyên ngôn nhân quyền”(4).

    Điều quan trọng là Nguyễn Tất Thành đã đến đất Anh khi Chiến tranh thế giới đang diễn ra một cách ác liệt. Mà lần này, người ta gây ra chiến tranh trên hoàn cầu cũng là để nhằm vẽ lại bản đồ về sự bá chủ đất đai trên các lục địa. Ở những nơi bị đánh chiếm thì dân chúng tại đó sẽ mất quyền độc lập, tự do mà như Tuyên ngôn của Cách mạng nhân quyền Mỹ cũng như của Cách mạng Pháp (1789) thì đấy là những “quyền (của con người) không ai có thể xâm phạm được”(5).

     Những năm tháng sinh hoạt tại Luân Đôn, Nguyễn Tất Thành chú ý nhiều đến sự đóng góp của đảo quốc này trong việc dung dưỡng đối với sự hoạt động của những con người ít nhiều có góp phần giúp ích cho nhân loại. Bởi: “Đối với những nhà cách mạng nước ngoài, chính phủ Anh chỉ đặt một điều kiện: các người tuyệt đối chớ động đến nội chính của nước Anh”(6). Trong đó việc đầu tiên, anh Thành chú ý đến là những năm tháng sống tại đây của Các Mác (Karl Heinrich Marx) và Ăng- ghen (Friedrich Enghel).

    Cùng với nhiều công trình có giá trị khác như ta đã biết, đóng góp quan trọng nhất của Ăng ghen vào kho tàng lý luận kinh điển cách mạng cho nhân loại sau khi Mác đã qua đời là việc chỉnh lý, biên tập và cho xuất bản tập II và tập III (tức trọn bộ) của bộ “Tư bản” mà Mác, tác giả của các tập sách đó, lúc sinh thời Người chưa làm được. Với công việc làm tại Luân-Đôn ấy, “Ăng ghen đã xây cho người bạn thiên tài của mình một đài kỷ niệm vĩ đại”(7). Và như đã nói, chỉ trên đất Anh, xứ sở sương mù kia, họ mới chung sức làm nên công trình bất tử như vậy cho nhân loại.

    Sau này, trong sách “Vừa đi đường vừa kể chuyện”, T.Lan viết: “Ngày xưa, giai cấp thống trị nước Anh có truyền thống “khoan hồng” với người cách mạng nước ngoài. Ví dụ: người thầy cộng sản của chúng ta là Các Mác bị chính phủ Đức đuổi ra khỏi nước, rồi bị chính phủ Pháp đuổi. Nhưng đến Luân Đôn thì chính phủ Anh để ông Mác ở yên suốt đời. Sau khi Công xã Pa-ri thất bại (1789), bọn phản động Pháp khủng bố dữ, nhiều lãnh tụ Công xã lánh sang Anh, chính phủ Anh cũng để cho họ làm ăn yên ổn…”(8).

     Thời gian lao động, học tập tại Luân Đôn, Nguyễn Tất Thành đã chứng kiến, vì Thế giới đại chiến nổ ra và kéo dài mà “Người Pháp ở Luân Đôn nhận được lệnh động viên, nhiều người khóc. Khóc nhiều nhất là những người đàn bà Pháp… Người Đức bị bắt (về đấy) nhốt vào các trại tập trung, họ cũng khóc. Lính Anh bị đưa ra mặt trận, cha mẹ vợ con họ đều khóc”(9).

     Cho đến khi Nguyễn Tất Thành rời khỏi đất Anh để trở lại Pháp (cuối 1917), thì coi như sự đọ sức bằng trận mạc trực tiếp chưa (và sẽ) không diễn ra trên đất đai của đảo quốc này. Và, nhất định rồi cuộc chiến đang làm điêu đứng nhân dân cần lao ở khắp nơi ấy phải kết thúc. Bấy giờ, các nước thắng trận sẽ ngồi với nhau để bàn cách vẽ lại bản đồ thuộc địa trên thế giới(10). Mà như sách xưa đã nói: “Cổ kim vị kiến thiên niên quốc 古 今 未 見 千 年國”. “Quốc” ở đây là đế quốc 帝  國, như đế quốc Trung Hoa, đế quốc La Mã... thuở xưa. Và, khi còn chế độ đế quốc - thực dân thì những dân tộc bị áp bức bóc lột phải đứng lên đấu tranh để giành quyền sống. Phải chấm dứt chiến tranh xâm lược. Từng quốc gia một phải thực sự được độc lập, tự do (mặc dầu việc đi đến các mục tiêu ấy của mỗi dân tộc có thể có những con đường khác nhau). Nguyễn Tất Thành rời Luân Đôn ra đi với tâm niệm đó để rồi 28 năm sau, khi trở thành Chủ tịch của nước Việt Nam Dân chủ Cộng hòa, Người viết bản Tuyên ngôn độc lập của dân nước mình: “Tất cả các dân tộc trên thế giới đều sinh ra bình đẳng; dân tộc nào cũng có quyền sống, quyền sung sướng và quyền tự do”(11).

   Cả cuộc đời của mình (có lúc nương nhờ trên đất nước Anh), Nguyễn Tất Thành - Hồ Chí Minh luôn luôn phấn đấu vì mục đích đó.

 

Chú thích                                                                                                                                                                      

(1). Dẫn theo “Dictionnairres Larousse” - 1931 và “Đế quốc Anh”, Bách khoa toàn thư Wikipedia 2016. Ngày 1-1-1908 là ngày độc lập, ngày thành lập Vương quốc Liên hiệp Anh.

(2). Phần lớn đất đai của đảo này, cả miền Donegal (ở phía Tây Bắc đảo, giới hạn bởi con sông Erne), từ  ngày 6-12-1921 đã được tách riêng ra, thành nước Ai-re-len (Aireland:68.890 km2 đất nổi tự nhiên).

(3). Cách mạng công nghiệp lần thứ nhất nổ ra từ 1708, đầu tiên ở Anh. Đến khoảng 1836 khi người ta biết đúc gang để bắc cầu thì cũng là mở đầu cho Cuộc cách mạng công nghiệp lần thứ 2.

(4). Theo “Ký sự về Nữu ước” (Naration de New York) của Dinnar.

(5). Trong “Tuyên ngôn độc lập” của nước Việt Nam Dân chủ Cộng hòa năm 1945, Chủ tịch Hồ Chí Minh đã nhắc lại điều đó.

(6). Xem sách “Vừa đi đường vừa kể chuyện” của T.Lan, Nxb Sự Thật, Hà Nội. Lâu nay đã được khẳng định: “T. Lan” là một trong những bút danh của Hồ Chủ tịch. Nội dung được dẫn ở đây là nói về sự đối xử  của nhà cầm quyền Anh trước ngày Cách mạng tháng Mười Nga thành công.

(7).  “Từ điển triết học” do M.Roodentan và P. Iuđin chủ biên, bản dịch và in (lần thứ 3): Nxb Sự Thật, HN 1976 (mục Ăng ghen), tr. 25.

(8). 1917, vì về sau chính quyền Anh đã không còn duy trì điều đó đối với các nhà tư tưởng cách mạng nữ.

(9). Trần Dân Tiên, Sách “Những mẫu chuyện về đời hoạt động của Hồ Chủ tịch”, Nhà xuất bản Sự Thật, HN 1957, Tr. 13. 

(10). Sẽ diễn ra ở “Hòa hội” Versaille (Pháp), vào giữa năm 1919.

(11) Hồ Chí Minh “Toàn tập”, Tập III, Nxb Chính trị Quốc gia, H. 1995, Tr.555.

Đất và người xứ Nghệ khác:
Con người nhân cách thầy đồ Nghệ dưới triều Nguyễn (2/4/2019)
Hồ Hữu Thới - Người nhạc sĩ của quê hương (29/3/2019)
Được nhà vua ban thưởng (28/3/2019)
Mùa thu trên đất Hưng Nguyên nhớ Anh hùng lao động Cao Lục (1) (28/3/2019)
Nguyễn Tất Thành ở Luân Đôn (22/3/2019)
Việc thờ tự xưa và nay ở Làng Quỳnh (30/1/2019)
Dọc ngang sông biển Quỳnh Lưu (9/1/2019)
Phan Sào Nam và hát đối dân ca Ví Giặm Nghệ Tĩnh (2/1/2019)
Hồ Chủ tịch với Giáo sư Nguyễn Xiển (2/1/2019)
Những Người Thầy dạy binh pháp thời phong kiến (2/1/2019)
Nhân kỷ niệm 30 năm Ngày mất của Tổng Bí thư Trường Chinh (30-9-1988 - 30-9-2018): Đồng chí Trường Chinh: “Tổng Bí thư của đổi mới” (24/12/2018)
Một ông quan say mê nghề dạy học (22/12/2018)
Nguyễn Cảnh Chân - Nguyễn Cảnh Dị (21/12/2018)
Thử nghiệm tour du lịch cộng đồng tại bản Na Sai, xã Hạnh Dịch, huyện Quế Phong (21/12/2018)
GS. Phong Lê - Một nhà khoa học, một nhà giáo (4/12/2018)
THƯ VIỆN KHXH&NV
Chuyên san KHXH&NV Nghệ An số tháng 3/2019
Chuyên san KHXH&NV Nghệ An số tháng 3/2019
 
VIDEO CLIPS
Loading the player...
 
TƯ VẤN - HỎI ĐÁP
Cho tôi hỏi :ở xã thương xá huyện chân phúc cũ nay là xã nghi hợp huyện nghi lôc tỉnh nghê an có dòng họ nguyễn văn không. chúng tôi là thế hệ thứ tám họ nguyễn văn sống ở bìnnh chánh bình sơn quảng n ...
Xem tiếp
Tôi muốn tìm hiểu lịch sử thành lập nông trường Cờ đỏ ...
Xem tiếp
< Xem toàn bộ >
 
 
THÔNG KÊ TRUY CẬP
Hôm nay: 144 | Tất cả: 1,682,488
 
Trang chủ | Giới thiệu | Tin tức | Diễn đàn | Nghiên cứu KHXH&NV | Đất và người xứ Nghệ | KHXHNV & Đời sống | Chuyên san KHXH & NV |
 
Cơ quan chủ quản: Sở KH&CN Nghệ An
Địa chỉ: 75 - Nguyễn Thị Minh Khai - Tp Vinh - Nghệ An
Cơ quan trị sự: Trung tâm Khoa học xã hội và nhân văn Nghệ An
Địa chỉ: 126 Lý Tự Trọng - Hà Huy Tập - TP Vinh - Nghệ An 
Điện thoại: 038.3587.231 - Hotline: Điện thoại: 0982.431.180 và 0983.48.43.46
Email: khxhnvna@gmail.com - Website: http://khxhnvnghean.gov.vn
Chịu trách nhiệm nội dung: Th.S Nguyễn Thị Minh Tú - Giám đốc Trung tâm KHXH&NV Nghệ An
Giấy phép thiết lập số: 63/GP-TTĐT, ngày 16 tháng 5 năm 2016 do Sở TT&TT cấp