KHXHNV & ĐỜI SỐNG
Xứ Nghệ tâm thức
Tin đăng ngày: 30/1/2019 - Xem: 52
 

Trần Hải

     Là tên chung của vùng Hoan Châu thời hậu Lê, xứ Nghệ là để gọi miền văn hóa Lam Hồng. Miền đất huyền sử, hun đúc biết bao khí thiêng sông núi mà thành một cõi lồng lộng nhân gian, cảnh sắc. Về với xứ Nghệ để chạm vào trầm hùng đất cổ, chiêm nghiệm trầm tích triệu lớp, ngàn tầng mà bay cùng sông núi.

Upload

   Hát dân ca ở đình làng Sen    Ảnh: Trần Hải

 1.Về xứ Nghệ, trôi trong miền tâm linh, không thể quên lối tới Nam Đàn, về Hoàng Trù quê mẹ, làng Sen quê cha - nơi hun đúc, nuôi dưỡng hình tượng và nhân cách Chủ tịch Hồ Chí Minh kính yêu. Từ đó, trải cùng một dòng Lam giang, chợt ngẩng lên đã gặp núi Quyết đường bệ khởi nguồn, quần tụ khí thiêng mà dựng một Trung Đô Phượng Hoàng, lẫm liệt sắc đại bào người anh hùng áo vải Quang Trung.

    Men sóng chốn này về Bắc mấy đỗi, đã gặp một Bãi Lữ nằm e ấp trong những triền núi bên chân sóng chở che cách Cửa Lò chừng 20km, lên hướng QL1A, ta gặp linh thiêng đền Cuông lưng chừng núi Mộ Dạ với huyền tích An Dương Vương theo thần Kim Quy, hóa thân nơi cửa biển Tư Hiền trong nỗi đau bội phản. Đây cũng còn ghi dấu rưng rưng mối tình Mỵ Châu - Trọng Thủy.

     Hành trình chiêm bái, đưa ta đến với đền Cờn, đệ nhất linh của tứ linh xứ Nghệ: “Nhất Cờn, nhì Quả, tam Bạch Mã, tứ Chiêu Trưng”. Nơi đây thờ tứ vị Thánh nương, là các nữ Thần bảo vệ dân chài. Ngược bến Lường, gặp đền Quả Sơn (Đô Lương), nơi thờ Uy Minh Vương Lý Nhật Quang, một trong 9 vị danh nhân của đất nước Đại Việt. Sang đất “nhút mặn, chua cà” Võ Liệt (Thanh Chương), ta được gặp đền Bạch Mã thờ tướng quân Phan Đà thời tiền Lê. Vị tướng tài trẻ tuổi đã phò nhà Lê những ngày đầu khi thác đi đã được phong là “Đô Thiên Đại Đế Bạch Mã Thượng Đẳng Phúc Thần”.

     Lên với cao xanh miền Tây, xứ Nghệ lại càng thêm kỳ bí, linh thiêng với những địa chỉ tâm linh của bà con các dân tộc vùng cao. Về miền đất cổ Chiêng Ngam, ta gặp Lễ hội Hang Bua ở Châu Tiến (Quỳ Châu). Ngược lên nữa, đến cuối đường QL48, ta lại hòa chung khí thiêng của dãy núi Pú Chờ Nhàng của đất Quế Phong, nơi đó có đền Chín Gian - biểu tượng hun đúc khí thiêng của đồng bào Thái miền Tây.

   2. Để thư thái và dịu lại sau những thời khắc linh thiêng, chúng ta có thể tìm đến một xứ Nghệ tuyệt đẹp với bao cảnh sắc say đắm lòng người. Bạn có thể “phiêu” trên bát ngát thảo nguyên hoa hướng dương ở Nghĩa Sơn (Nghĩa Đàn) mỗi năm 2 lần. Có khi lạc bước, lên với những rừng lau bạt ngàn, cheo leo tận chót vót miền Tây như Nậm Càn, Mường Lống (Kỳ Sơn). Rồi thảnh thơi một buổi nào, ta lên với Vườn quốc gia Pù Mát, món quà vô giá của thiên nhiên với cả một quần thể hùng vĩ và hoang sơ của núi rừng, cây cỏ…

     Đi lên miền Tây, cách thành phố Vinh khoảng 160 km về miền Tây xanh trầm mặc, ta đã được thả mình trong dòng suối mát, ngắm thác Sao Va (Quế Phong), “Thác Camly của xứ Nghệ” và, thưởng thức đặc sản núi rừng: nhím, lợn ri, măng, vịt bầu Cắm Muộn, thịt gà đen Tri Lễ, lợn nít, cơm lam. Bước lãng du còn khiến người khách xa đi ngược đường QL7, lên với chợ biên Nậm Cắn, ngôi chợ hữu nghị của tấm tình Việt - Lào anh em.

    Đất Hoan Châu đến nay vẫn còn giữ nguyên nhiều nghề truyền thống. Khi đã thưởng thức bát nước chè xanh ngọt chát trứ danh vùng Đại Huệ, ta lại như được trôi đi trong những miền đất cổ. Chốn nào nghe tiếng đục dội trầm như ở làng mộc nề Nam Hoa, nghe thoảng hương chum tương đang ủ của làng tương Tự Trì, chợt thấy sáng rực những đốm sao bay ở làng rèn Quy Chính. Dạo xuôi phía bờ Lam giang, đã như nghe được miên man, thắm thiết câu hát phường vải của làng dệt Xuân Hồ, Xuân Liễu, Tầm Tang, trắng lên lấp lóa một làng nón Đông Liệt. Rồi nương câu ví giặm mà qua làng nồi đồng Bố Ân, Bố Đức, làng gạch ngói Hữu Biệt, làng dầu bông, dầu lạc Đan Nhiệm, Đồng Trung, đâu đâu cũng thao thiết theo dòng chảy một chặng nào dòng Lam.

   3. Lạc bước trong những cảnh quan tuyệt đẹp hay làng nghề huyền sử, cũng đừng quên thưởng thức sản vật xứ Nghệ. Miền đất nắng lắm mưa nhiều, nhưng lại dâng đời biết bao thời trân kỳ thú.

     Bản đồ ẩm thực còn vang danh lươn xứ Nghệ. Con lươn đất này đã định hình trong tâm hồn ẩm thực của khách sành ăn với súp lươn, cháo lươn, miến lươn. Riêng miến lươn đã lập kỷ lục ẩm thực châu Á năm 2012.

     Ăn xong món lươn lúc trời tháng Chạp ta, lại được tráng miệng cam Vinh (1 trong 50 sản vật cây trái nổi tiếng nhất Việt Nam) thời còn gì thú hơn. Xuống cùng xứ biển Cửa Lò, gặp món mực nháy tươi rói thì đâu dễ đã ai quên. Trung tâm sách Kỷ lục Việt Nam đã từng công bố Top 10 đặc sản hải sản Việt Nam trong hành trình tìm kiếm, quảng bá đặc sản và ẩm thực Việt Nam lần thứ 1/2012 trong đó có mực nháy.

     Được ví như “kim chi” xứ Nghệ, làm từ mít của vùng trung du miền núi, nhút là món dân dã, nhưng là dân dã đến đắm say. Tất cả các vùng trung du xứ Nghệ đều có nhút, nhưng nhút Thanh Chương là ngon nhất. Đã nói đến “nhút Thanh Chương” thời phải kể tới “tương Nam Đàn”. Bởi đây là 2 thức dân dã quê nghèo, nhưng lại là hồn cốt níu lòng kẻ đi xa. Cũng xứ Nam Đàn, còn có me Nam Nghĩa. Loại bê con được nuôi chăn thả nơi đồi, ruộng cùng những vạt cỏ tươi xanh. Rồi không thể quên món bánh đúc Sa Nam. Bánh đúc được làm từ gạo chiêm, là đặc sản nổi tiếng nhất của chợ Sa Nam (Nam Đàn).

     Sản vật miền núi Nghệ An cũng có biết bao kỳ thú. Có thể quên nhiều thứ, nhưng sẽ khó quên vịt bầu Quỳ, là giống vịt bầu đặc biệt chỉ có ở 2 huyện cuối đường QL48 là Quỳ Châu và Quế Phong. Dọc trên lạch nguồn của con sông Giăng chảy giữa nguyên sinh xanh Pù Hoạt, Pù Huống, còn có thời trân cá mát. Nổi danh từ thành ngữ “Cơm Mường Quạ, cá sông Giăng”, cá mát đã trở thành một đặc sản “lưu trú” trên sông Giăng.

    Biết bao mây nước, linh thiêng, kỳ thú gọi mời, đắm say và hồn hậu trong 2 tiếng xứ Nghệ thân thương.

KHXHNV & Đời sống khác:
Những ca khúc đầy ấn tượng ra đời trong đại thắng mùa Xuân năm 1975 (Bài viết nhân kỉ niệm 44 năm ngày giải phóng miền Nam, thống nhất Tổ quốc (30/4/1975 - 30/4/2019) (10/4/2019)
Chủ tịch Hồ Chí Minh với cán bộ trí thức ngành y tế (10/4/2019)
Tiểu dị trong đại đồng xứ Nghệ Kì 2: Tiểu dị về nhân văn trong đại đồng xứ Nghệ (22/3/2019)
Xúc tiến đầu tư vào Nghệ An 11 năm nhìn lại (22/3/2019)
Lễ hội Xăng Khan trong tâm thức của đồng bào dân tộc Thái miền Tây Nghệ An (6/3/2019)
“Hát mừng nhà mới” - dân ca nghi lễ, phong tục Thái (26/2/2019)
Nghệ An sẽ dồn nguồn lực tương xứng nhất cho công cuộc hỗ trợ các nhà đầu tư, các doanh nghiệp, các startup (26/2/2019)
Nghệ An tổ chức Hội nghị Gặp mặt các nhà đầu tư Xuân Kỷ Hợi 2019 (26/2/2019)
Nghệ An chuẩn bị chu đáo cho Hội nghị Gặp mặt các nhà đầu tư Xuân Kỷ Hợi 2019 (14/2/2019)
Chuyện lạ về lợn và các phong tục (30/1/2019)
Con lợn trong ca dao, thành ngữ, tục ngữ (30/1/2019)
Truyền thống Tôn sư trọng đạo xứ Nghệ - Xưa và nay (30/1/2019)
Xứ Nghệ tâm thức (30/1/2019)
Tết Mông (30/1/2019)
Tiểu dị trong đại đồng xứ Nghệ (11/1/2019)
THƯ VIỆN KHXH&NV
Chuyên san KHXH&NV Nghệ An số tháng 3/2019
Chuyên san KHXH&NV Nghệ An số tháng 3/2019
 
VIDEO CLIPS
Loading the player...
 
TƯ VẤN - HỎI ĐÁP
Cho tôi hỏi :ở xã thương xá huyện chân phúc cũ nay là xã nghi hợp huyện nghi lôc tỉnh nghê an có dòng họ nguyễn văn không. chúng tôi là thế hệ thứ tám họ nguyễn văn sống ở bìnnh chánh bình sơn quảng n ...
Xem tiếp
Tôi muốn tìm hiểu lịch sử thành lập nông trường Cờ đỏ ...
Xem tiếp
< Xem toàn bộ >
 
 
THÔNG KÊ TRUY CẬP
Hôm nay: 104 | Tất cả: 1,679,781
 
Trang chủ | Giới thiệu | Tin tức | Diễn đàn | Nghiên cứu KHXH&NV | Đất và người xứ Nghệ | KHXHNV & Đời sống | Chuyên san KHXH & NV |
 
Cơ quan chủ quản: Sở KH&CN Nghệ An
Địa chỉ: 75 - Nguyễn Thị Minh Khai - Tp Vinh - Nghệ An
Cơ quan trị sự: Trung tâm Khoa học xã hội và nhân văn Nghệ An
Địa chỉ: 126 Lý Tự Trọng - Hà Huy Tập - TP Vinh - Nghệ An 
Điện thoại: 038.3587.231 - Hotline: Điện thoại: 0982.431.180 và 0983.48.43.46
Email: khxhnvna@gmail.com - Website: http://khxhnvnghean.gov.vn
Chịu trách nhiệm nội dung: Th.S Nguyễn Thị Minh Tú - Giám đốc Trung tâm KHXH&NV Nghệ An
Giấy phép thiết lập số: 63/GP-TTĐT, ngày 16 tháng 5 năm 2016 do Sở TT&TT cấp