ĐẤT VÀ NGƯỜI XỨ NGHỆ > NON NƯỚC XỨ NGHỆ
Dọc ngang sông biển Quỳnh Lưu
Tin đăng ngày: 9/1/2019 - Xem: 237
 

         Trần Ngưỡng

Upload

Vẻ đẹp bãi biển Quỳnh Thuận - Quỳnh Lưu (ảnh: Hồ Lâm)

Bãi dọc, bãi ngang huyện Quỳnh Lưu từ cực Bắc giáp tỉnh Thanh; cực Nam giáp huyện Diễn Châu, bao gồm 11 xã, từ phía Bắc trở vào là Quỳnh Lập, Quỳnh Phương, Quỳnh Liên, Quỳnh Bảng, Quỳnh Lương, Quỳnh Minh, Quỳnh Nghĩa, Tiến Thủy, Quỳnh Thuận, Quỳnh Long, Sơn Hải và Quỳnh Thọ. Vùng biển nói chung hay bãi Ngang, bãi dọc Quỳnh Lưu là một dải đất có phong cảnh đẹp, non nước hữu tình. Đại thi hào Nguyễn Du khi đến đây đã viết: Mang mang hải thuỷ tiếp thiên xu (Mặt nước mênh mông bể lẫn trời). Mỗi làng quê, ngọn núi, mỗi ngôi đền đều gắn với những câu chuyện lịch sử và huyền thoại.

          Chạy dọc theo bờ biển với chiều dài 34 km là những cửa lạch nhận nguồn nước từ các con sông đổ ra biển đông; những ngọn núi và những bãi cát trắng phẳng lỳ. Phía Bắc là sông Hoàng Mai đổ ra cửa biển Lạch Cờn thuộc xã Quỳnh Phương. Phía Nam là sông Thai (phía thượng nguồn gọi là sông Cầu Giát) đổ ra cửa biển lạch Thơi thuộc xã Sơn Hải. Nối hai con sông phía Bắc và phía Nam là sông Mơ. Sông Thai và sông Mơ chia một nhánh đổ ra cửa biển lạch Quèn thuộc hai xã Tiến Thủy, Quỳnh Thuận. Sông Mơ là con sông đào, có chiều dài lịch sử hơn 1.200 năm. Sông được đào từ thời Tiền Lê nên có tên gọi là kênh Nhà Lê. Dòng sông cũng được nhiều lần nạo vét, tôn tạo để đảm bảo cho công tác vận tải đường thuỷ phục vụ các cuộc kháng chiến chống các thế lực xâm lăng và phát triển kinh tế, xã hội. Sông Mơ là biên giới tạo nên 5 xã vùng bãi Ngang từ Quỳnh Liên cho tới Quỳnh Nghĩa. Còn 6 xã biển hội tụ xung quanh 3 cửa lạch của 3 con sông ấy được gọi là các xã vùng bãi dọc.

          Nhân dân vùng biển Quỳnh Lưu đã đặt tên cho các làng của mình như Phú Lương, Phú Minh, Phú Nghĩa, Phú Thanh, Phú Quý, Phú Đức với khát khao được giàu có, nhưng giàu có về sự sáng suốt, lương thiện.

          Những hòn núi lớn nằm dọc bờ biển là: Phía cực Bắc có núi Xước, quãng giữa là rú Ói, phía nam là núi Rồng, Bà Bà, Kiến Sơn, Tiên Kỳ, hòn Thè... Thời Lý- Trần, cảng Xước dưới chân núi Xước là một quân cảng lớn của nhà nước. Ngày xưa nhiều cuộc hành quân của vua quan, quân lính Nhà nước Đại Việt từ kinh đô Thăng Long vào chinh phục phương Nam phải đi bằng đường biển. Chính địa hình gần cửa lạch, bên núi cao là nơi trú quân an toàn, lợi thế. Hòn Bảng, hay là hòn Ói nhìn từ xa như một cái bảng dựng giữa trời. Tương truyền rằng, địa phương nào địa thế nhìn về hòn Bảng thì nhân dân làng đó học hành giỏi, nhiều người đỗ đạt, giật được bảng vàng vua ban. Rú Rồng thuộc hai xã Quỳnh Nghĩa, Tiến Thủy, dài 4km, có đỉnh cao 140m, uốn lượn như con rồng khổng lồ bên bờ biển. Trên đỉnh rú Rồng có Ao tiên, bàn Cờ tiên. Ngược với huyền thoại Từ Thức đi gặp tiên nữ, ở đây các cô tiên nữ giáng trần ngắm cảnh, múa hát và đánh cờ. Một nàng tiên đã mê chàng thanh niên đánh cá đẹp trai, khoẻ mạnh và quyết định ở lại trần gian, kết duyên với chàng rồi sinh con, cháu... ngày càng đông đúc. Cho nên dân bản địa tự hào mình là con tiên. Bãi biển chân rú Rồng nước trong xanh, cát trắng, sóng lặng; say với cảnh đẹp nơi đây, các tiên nữ thường xuống tắm mát và thi nhau ném đá. Những tảng đá, hòn đá các nàng tiên ném bỗng hoá thành hình thù những con vật như: Hòn Cọp, giống một con hổ dữ tợn, hòn Cóc trông hiền từ như một con cóc đang đuổi theo cắn vào đuôi hổ, hòn Trống mang hình cái trống. Cạnh đó là hòn Ông, hòn Bà tựa hình một cặp vợ chồng ngư phủ. Câu chuyện cổ về hòn Ông, hòm Bà có ý nghĩa về mặt giáo dục đạo đức sâu sắc.

          Xã Quỳnh Thuận có ba câu chuyện ở trên núi Bà Bà như sau:

          - Chuyện Sơn thần nâng trời: Ngày xưa bầu trời rất thấp, sát đỉnh đầu. Sơn thần đã dùng sức mạnh của mình để nâng bầu trời lên. Để giúp Sơn thần nâng bầu trời cao hơn nữa, dân làng đã xúc đất, khiêng đá làm nền cho Sơn thần đứng. Gò đất đá dân đắp cao dần thành núi Bà Bà. Khuất phục trước ý chí của con người, trời tiếp tục nâng vòm trời và vén mây lên cao tít như hôm nay.

          - Chuyện chim phượng hoàng đẻ trứng vàng: Trong một đợt gió nóng kéo dài, có đôi chim phượng hoàng lông biếc, mỏ vàng, mào đỏ từ đại ngàn bay về tắm biển, làm tổ trên núi Bà Bà và đẻ những quả trứng vàng trong tổ vùi kín như cất vật báu. Dân làng phát hiện ra, chưa kịp mừng vui thì bão tố ập đến, có ba con thuồng luồng dưới biển lên núi, cướp trứng vàng, lặn xuống thủy cung.

          - Chuyện bảy ông tiên uống rượu, đánh cờ trên núi Bàn Cờ. Bàn cờ là một phiến đá phẳng và bảy cụm đá quanh phiến đá là ghế ngồi của các ông tiên. Các di vật này hiện còn trên đỉnh núi.

          Xã Quỳnh Lập có câu chuyện kể về việc vua Lê Thánh Tông đi đánh giặc Chiêm Thành, khi trở về không vào đền Cờn trả lễ, bị gió Đông hồi quật trở lại nên xã Quỳnh Lập có một vùng được đặt tên là Đông Hồi.

          Ở xã Quỳnh Phương thì có câu chuyện về cây gỗ thần; chuyện huyền thoại xung quanh đền Cờn linh thiêng.

          Truyện hang cáo núi Hung ở xã Quỳnh Thọ v.v.

          Là một vùng quê mà mọi hoạt động của nhân dân gắn liền với biển trời, sông nước. Và tất nhiên chịu tác động rất lớn của thiên nhiên nhất là gió bão, mưa, nắng, thủy triều... Các hiện tượng thiên nhiên bất thường và những thiên anh hùng ca trong cuộc chiến chống thiên tai đã đi vào những câu chuyện huyền thoại trong dân gian. Từ xa xưa nhân dân vùng biển đã tìm đến một sức mạnh thần bí để phụng thờ và mong được phù hộ cho họ dành chiến thắng trong cuộc chiến này. Lúc đầu là thờ nhiên thần, thiên thần rồi thờ nhân thần và phối thờ các vị anh hùng dân tộc đã vì nước vì dân. Do đó, làng quê nào cũng có nhiều đền, chùa, miếu, nghè thờ gắn với những câu chuyện huyền thoại. Đền thờ lớn nhất trong vùng, nổi tiếng trong cả nước là đền Cờn ở xã Quỳnh Phương được nhà Trần phong là: Quốc gia Nam hải Đại càn thánh nương. Ngày nay, được Nhà nước ta công nhận là di tích văn hóa Quốc gia. Đền Xuân Úc xã Quỳnh Liên thờ tướng quân Đặng Tế, người có công đánh giặc phương Nam; Đền Thượng xã Quỳnh Nghĩa thờ hai vị thần: Đế thích thần thông thượng đẳng thần và Cao sơn Cao các thượng đẳng thần; đền Tây xã Quỳnh Bảng thờ Quận công Hồ Hữu Nhân và đình Tám mái xã Quỳnh Thuận được xếp hạng di tích văn hóa lịch sử cấp quốc gia. Đền Chính xã Tiến Thủy thờ Tứ vị Đại càn thánh nương được xếp hạng di tích văn hóa cấp tỉnh. Các xã Tiến Thủy, Quỳnh Lập, Quỳnh Long, Quỳnh Thọ, Quỳnh Bảng mỗi xã có từ 3 đến 8 đền thờ.

          Biển mênh mông ngàn triệu năm sóng vỗ; những dòng sông, cửa lạch thơ mộng đã sinh ra và nuôi lớn những người con ưu tú của quê hương đất nước. Đó là một làng Quan xã Quỳnh Thuận có 9 Quận công, tướng lĩnh họ Hồ thời Lê và các tên tuổi khác như: Quận công Trương Đắc Phủ xã Quỳnh Nghĩa; Quận công Hồ Hữu Nhân xã Quỳnh Bảng; Võ tướng Đặng Tế triều Lý xã Quỳnh Liên... Toàn vùng có năm nhà văn, hai nhạc sỹ, một nghệ sỹ sân khấu. Ở xã Sơn Hải là nhà văn Nguyễn Minh Châu, nhà văn Thái Bá Lợi và nhạc sỹ là Ánh Dương; xã Tiến Thủy là nhà văn Bùi Hiển;  xã Quỳnh Minh là nhà văn Trần Huy Quang; xã Quỳnh Thọ là nhà văn Đàm Quỳnh Ngọc; xã Quỳnh Nghĩa là nhạc sỹ Hồ Hữu Thới và xã Quỳnh Long là hội viên Hội nghệ sỹ sân khấu Việt Nam Trần Khải. Trong đó nhà văn Nguyễn Minh Châu được giải thưởng Hồ Chí Minh; nhà văn Bùi Hiển, Thái Bá Lợi và nhạc sỹ Ánh Dương được giải thưởng Nhà nước về Văn học nghệ thuật. Làng Phú Nghĩa, thuộc hai xã Quỳnh Nghĩa, Tiến Thủy, có truyền thống văn hóa dân gian đặc sắc.

          Một nét đặc biệt của nhân dân vùng biển là giọng nói. Các xã vùng bãi dọc thường giọng nói khá nặng, như có chan thêm vị mặn nước biển nên người ta thường nói là dân vùng biển “ăn sóng nói gió”. Bởi đàn ông khi đến tuổi trưởng thành thì nghề chính là ra khơi bám biển, họ phải nói như vậy mới át được sóng biển vỗ ì ọap đêm ngày, nhất là khi biển động. Từ bản chất công việc như vậy đã tạo nên tính cách của nhân dân vùng này là ngang tàng, kiên cường, dũng cảm, cần cù và chấp nhận cả đau thương, mất mát để có sản phẩm nuôi sống gia đình và cung cấp sản phẩm cho xã hội. Từ tính cách của người đàn ông mà dần dà thành tính cách cả cộng đồng. Nhân dân vùng bãi ngang nhìn chung giọng nói nhẹ hơn, na ná như giọng nói vùng đồng bằng. Nhân dân vùng này rất cần cù và sáng tạo trong sản xuất. Điều kiện sản xuất với loại đất cát pha ven biển ấy, không có hệ thống thủy lợi nên cây trồng chủ yếu rau màu và cây con giống. Một nghề quan trọng thứ hai của nhân dân vùng này là làm muối. Họ đã biến nước biển mặn thành hạt muối trắng tinh, góp phần tăng thêm vị đậm đà cho bữa ăn mỗi nhà. Để có được sản phẩm có giá trị trên mảnh đất này, người dân vùng bãi ngang phải cần cù, chịu khó, một nắng hai sương.

          Bãi dọc, bãi ngang là vùng đóng góp nhiều nông hải sản, diêm nghiệp, thủ công nghiệp của huyện Quỳnh Lưu; một vùng có tiềm năng du lịch tâm linh, tắm mát và nghỉ dưỡng. Sản lượng thủy sản của toàn huyện như cá, tôm, cua, mực...; chế biến nước mắm, ruốc, mực khô, cá khô chủ yếu được sản xuất chế biến tại vùng bãi dọc, bãi ngang. Những con thuyền buôn nước mắm, hàng thủy sản của dân vùng biển Quỳnh Lưu đi khắp đất kinh kỳ, nên có câu “Câu thơ thi xã, con thuyền Nghệ An”. Một dải đất cát pha ven biển tập trung nhất là từ Quỳnh Liên đến Quỳnh Nghĩa là vùng đất chuyên canh rau màu cao cấp từ cải bắp, su hào, hành tỏi, khoai tây, cà rốt... Rồi ươm các loại giống rau. Hàng hóa cây con giống, rau màu vùng này, nhất là hai xã Quỳnh Lương, Quỳnh Minh đã chiếm lĩnh thị trường trong và ngoại huyện. Vùng bãi dọc, bãi ngang còn nổi tiếng nghề mộc truyền thống; nghề đóng tàu thuyền, đan lưới phục vụ đánh bắt hải sản. Tiêu biểu về nghề mộc, đóng tàu thuyền là các xã Quỳnh Nghĩa, Quỳnh Lương, Quỳnh Minh, Sơn Hải, Quỳnh Thọ. Nghề du lịch cũng đang không ngừng phát triển. Vào những ngày cuối tuần của những tháng hè hầm hập nắng, gió lào; du khách thập phương đã đổ về các bãi biển đẹp như Quỳnh Liên, Quỳnh Bảng, Quỳnh Lương, Quỳnh Minh, Quỳnh Nghĩa để tắm biển, nghỉ dưỡng; chiêm bái đền Cờn và du ngoạn các thắng cảnh trong vùng.

          Nhân dân vùng biển Quỳnh Lưu đã dũng cảm, kiên cường trong công cuộc chiến đấu, chống chọi với thiên tai địch họa để tồn tại và phát triển đi lên; xây dựng được đời sống vật chất, tinh thần phong phú. Mặt khác, sự phong phú về ngành nghề và sản phẩm của vùng bãi ngang, bãi dọc sẽ là những tiền đề phát triển thành một vùng quê ngày càng trù phú, giàu đẹp.         

Đất và người xứ Nghệ khác:
Việc thờ tự xưa và nay ở Làng Quỳnh (30/1/2019)
Dọc ngang sông biển Quỳnh Lưu (9/1/2019)
Phan Sào Nam và hát đối dân ca Ví Giặm Nghệ Tĩnh (2/1/2019)
Hồ Chủ tịch với Giáo sư Nguyễn Xiển (2/1/2019)
Những Người Thầy dạy binh pháp thời phong kiến (2/1/2019)
Nhân kỷ niệm 30 năm Ngày mất của Tổng Bí thư Trường Chinh (30-9-1988 - 30-9-2018): Đồng chí Trường Chinh: “Tổng Bí thư của đổi mới” (24/12/2018)
Một ông quan say mê nghề dạy học (22/12/2018)
Nguyễn Cảnh Chân - Nguyễn Cảnh Dị (21/12/2018)
Thử nghiệm tour du lịch cộng đồng tại bản Na Sai, xã Hạnh Dịch, huyện Quế Phong (21/12/2018)
GS. Phong Lê - Một nhà khoa học, một nhà giáo (4/12/2018)
Nguyễn Cảnh Chân - Nguyễn Cảnh Dị (3/12/2018)
Nhạc sĩ An Thuyên- Người con của dòng sông Mai (29/11/2018)
Yên Thành vùng đất cổ (9/11/2018)
Trần Đình Quán - Người yêu nước và nghệ sỹ nhiếp ảnh đầu tiên của xứ Nghệ (9/11/2018)
Tiến sĩ Trần Đình Phong với nền giáo dục, khoa bảng ở Quảng Nam (9/11/2018)
THƯ VIỆN KHXH&NV
Giới thiệu sách: Nghệ An đất phát nhân tài
Giới thiệu sách: Nghệ An đất phát nhân tài
 
VIDEO CLIPS
Loading the player...
 
TƯ VẤN - HỎI ĐÁP
Cho tôi hỏi :ở xã thương xá huyện chân phúc cũ nay là xã nghi hợp huyện nghi lôc tỉnh nghê an có dòng họ nguyễn văn không. chúng tôi là thế hệ thứ tám họ nguyễn văn sống ở bìnnh chánh bình sơn quảng n ...
Xem tiếp
Tôi muốn tìm hiểu lịch sử thành lập nông trường Cờ đỏ ...
Xem tiếp
< Xem toàn bộ >
 
 
THÔNG KÊ TRUY CẬP
Hôm nay: 55 | Tất cả: 1,648,266
 
Trang chủ | Giới thiệu | Tin tức | Diễn đàn | Nghiên cứu KHXH&NV | Đất và người xứ Nghệ | KHXHNV & Đời sống | Chuyên san KHXH & NV |
 
Cơ quan chủ quản: Sở KH&CN Nghệ An
Địa chỉ: 75 - Nguyễn Thị Minh Khai - Tp Vinh - Nghệ An
Cơ quan trị sự: Trung tâm Khoa học xã hội và nhân văn Nghệ An
Địa chỉ: 126 Lý Tự Trọng - Hà Huy Tập - TP Vinh - Nghệ An 
Điện thoại: 038.3587.231 - Hotline: Điện thoại: 0982.431.180 và 0983.48.43.46
Email: khxhnvna@gmail.com - Website: http://khxhnvnghean.gov.vn
Chịu trách nhiệm nội dung: Th.S Nguyễn Thị Minh Tú - Giám đốc Trung tâm KHXH&NV Nghệ An
Giấy phép thiết lập số: 63/GP-TTĐT, ngày 16 tháng 5 năm 2016 do Sở TT&TT cấp