ĐẤT VÀ NGƯỜI XỨ NGHỆ > CON NGƯỜI XỨ NGHỆ
Hồ Chủ tịch với Giáo sư Nguyễn Xiển
Tin đăng ngày: 2/1/2019 - Xem: 170
 

 

                                                                        Chu Trọng Huyến

   Upload

 

Chủ tịch Hồ Chí Minh, GS Nguyễn Xiển, Phó chủ tịch Tôn Đức Thắng trên Đoàn Chủ tịch kỳ họp thứ 7, Quốc hội khóa 1 (năm 1958)

“Đã là trí thức yêu nưóc thì phải nhận trách nhiệm trước lịch sử”. Đó là câu đầu tiên Hồ Chủ tịch nói với giáo sư Nguyễn Xiển.

Nguyễn Xiển sinh ngày 27-7-1907 tại  phường Vinh Tân, Thành phố Vinh. Ông nội và thân phụ của ông đều đỗ Cử nhân (Hán học). Hồi là học sinh Quốc học Vinh, ông rất giỏi Toán. Sau khi đỗ Thành chung, ông ra học ban Tú tài ở Trường Bưởi.Nhờ học giỏi, ông được cấp bổng sang học tại Đại học Tuludơ (Toulouse), Pháp. Về nước, Nguyễn Xiển làm công việc dạy học. Ông đã tham gia biểu tình chống việc nhà nước Bảo hộ trả lương cho giáo sư người Việt quá rẻ. Sau đó ông được chuyển sang làm việc ở ngành Khí tượng, vì khi ở Pháp, ông đã học giỏi phần chuyên môn này. Với công việc ấy, ông có tiền lương gấp ba lần so với một giáo sư người bản xứ. Do vậy, ông càng thương các trí thức và nhân dân lao động nước mình. Bốn năm sau, ông được cử làm Trưởng đài Phủ Liễn (đặt ở tỉnh Kiến An) là cơ sở Thiên văn lớn nhất Đông Dương thời đó.

     Về phần đất nước và dân tộc, qua một quá trình vận động cách mạng  và đấu tranh vũ trang để đánh đuổi Nhật-Pháp tiến tới khởi nghĩa giành chính quyền trong cả nước, ngày 16-8-1945, Quốc dân đại hội họp ở Tân Trào (Tuyên Quang), cử ra Ủy ban Dân tộc giải phóng tức Chính phủ lâm thời của nước Việt Nam Dân chủ Cộng hòa do cụ Hồ Chí Minh làm Chủ tịch. Ngày 18-8-1945, khởi nghĩa thắng lợi ở một số tỉnh tại Bắc Bộ và Bắc Trung Bộ.Ngày 22-8-1945, Nguyễn Xiển cùng Hồ Hữu Tường, Nguyễn Văn Huyên, Ngụy Như Kôn Tum đánh điện vào Huế yêu cầu Bảo Đại thoái vị giao cho Việt Minh thành lập chính quyền tại Thừa Thiên để tránh nội chiến.

 Ta vừa đấu tranh giải phóng vừa lo bổ sung cán bộ có tâm, có tài vào bộ máy Nhà nước. Khi Ủy ban Dân tộc giải phóng đã tiến về Hà Nội, Giáo sư Nguyễn Xiển, một trí thức yêu nước được mời  ra để tham gia vào Chính phủ lâm thời. Cụ Nguyễn Văn Tố bấy giờ là Bộ truởng Bộ Cứu tế khuyên ông nên nhận phụ trách một bộ trong Chính phủ. Ông Nguyễn Xiển cảm ơn nhưng xin từ chối vì chỉ muốn hoạt động khoa học.Ông Võ Nguyên Giáp, Bộ trưởng Bộ Nội vụ biết thế, ngày 24-8-1945 mới mờì Nguyễn Xiển đến gặp và khuyên ông nhận làm Bộ trưởng Bộ Giao thông - Công chính vì ông Xiển đã  đỗ bằng Cao đẳng thuộc ngành này tại  Pháp. Nguyễn Xiển cũng không nhận mà tiến cử Kỹ sư Đào Trọng Kim vào chức vụ ấy.

Biết được những thông tin đó, cụ Hồ Chí Minh mời Nguyễn Xiển đến gặp. Và Người đã nói với ông rằng: “Lúc này đã là trí thức yêu nước thì phải nhận trách nhiệm trước lịch sử”.

Về việc được tiếp kiến Hồ Chủ tịch, Nguyễn Xiển nói là mãi tới lúc bấy giờ ông mới biết, Người đích thực là cụ Nguyễn Ái Quốc- nhân vật huyền thoại  mà trước kia, ở trong quê, ông chỉ hình dung qua sự đồn đại của các nhà tri thức yêu nước và nhân dân lao động. Ông cũng chưa bao giờ được xem ảnh của Người cho dù hồi  học ở trường Bưởi ông đã đọc các tác phẩm của Nguyễn Ái Quốc trên các sách báo tiếng Pháp, tiếng Anh bằng cách các bạn cùng tâm huyết bí mật chuyền tay cho nhau.

Và bấy giờ, khi được gặp, vị Chủ tịch Chính phủ lâm thời nói rất ngắn gọn như vậy và Người bảo thêm: “Nếu chú không nhận làm Bộ truởng thì phải làm Chủ tịch Ủy ban Nhân dân Bắc Bộ”.

Và Nguyễn Xiển kể: “Tôi thưa là tôi không có kinh nghiệm.Người bảo là tôi đã làm công chức trong bộ máy chuyên môn của Pháp nên có kinh nghiệm nhiều hơn một số anh em cách mạng. Vả lại, tôi sẽ không phải  làm việc một mình mà có một số cán bộ chính trị và chuyên môm giúp đỡ.Trước những lý lẽ sáng suốt và giản dị ấy và trước thái độ tín cẩn của Người, tôi không còn lý do gì để từ chối nữa”.

Hôm sau, ngày 28-8-1945, ngày mà  Hà Tiên, tỉnh cuối cùng khởi nghĩa thắng lợi, kết thúc công việc giành chính quyền trong Cách mạng Tháng 8 trên cả nước, là thời điểm chính quyền Cách mạng lâm thời đổi đổi thành chính quyền Nhân dân . Ấy cũng là ngày Chính phủ ký quyết định thành lập Ủy ban Nhân dân lâm thời Bắc Bộ do Nguyễn Xiển làm Chủ tịch.

Mười ngày sau đó, giáo sư Nguyễn Xiển trình lên vị Chủ tịch nước Bản kế hoạch hộ đê mới, vừa dễ có hiệu quả, vừa tiết kiệm cho dân. Xem xong rồi gặp lại giáo sư, Người cười, tin tưởng và nói vui:

-Vị “thầu khoán” giúp dân chống lụt theo cách này là yêu nước.

Sau ngày Tổng tuyển cử, giáo sư Nguyễn Xiển giữ các chức vụ : Đại biểu Quốc hội từ khóa I đến khóa VIII, Bộ trưởng Bộ Cứu tế(nay là Bộ Thương binh và Xã hội), Phó Chủ tịch Quốc hội từ khóa II đến khóa VII, Tổng thư ký đảng Xã hội Việt Nam  (từ năm 1956 cho đến khi đảng này hoàn thành nhiệm vụ và tuyên bố tự giải tán,1988)… Bất cứ với cương vị công tác nào ông cũng hoàn thành trọn vẹn nhiệm vụ của mình.

Nhớ là ngày 22-2-1948, giáo sư Nguyễn Xiển đã gửi thư lên cụ Hồ với lời nhận xét về những khuyết điểm trong đạo đức và tác phong công tác của một số cán bộ Mặt trận Việt Minh. Hồ Chủ tịch đã ghi ý kiến của mình vào bên lề của bức thư, rằng:“Việt(tức Hoàng Quốc Việt), những điều trong Thư này không phải là quá đáng. Vậy, chú và chú Thọ (Lê Đức Thọ) phải cùng bàn và tìm cách sửa chữa ngay” (Báo “Nhân Dân” Xuân Mậu Tý, 2008).

Vào buổi cuối đời, nhà khoa học Nguyễn Xiển tâm sự là ông  “Một lòng thực sự kính, thương, tin tưởng Bác Hồ cả đời hy sinh vì dân vì nước, chân thành nhận khuyết điểm về Cải cách ruộng đất trước nhân dân dể sửa  chữa... Chỉ có lực lượng cách mạng của cụ Hồ mới đứng mũi chịu sào, đi đầu và làm nòng cốt trong cuộc đấu tranh phức tạp, trường kỳ gian khổ và anh dũng của dân tộc để chống ngoại xâm, giải phóng, thống nhất đất nước, kể cả với nông dân”. Lúc sinh thời, giáo sư Nguyễn Xiển thường nhắc lại rằng, Hồ Chủ tịch giao cho công việc gì, ông làm nấy, chẳng từ nan. Từ hàn đê, chống lũ lụt, dự báo thời tiết, dạy học và nghiên cứu phổ biến khoa học kỹ thuật…cho đến cứu tế xã hội, Mặt trận Tổ quốc, Quốc hội, Đối ngoại. Vì Người đã nói với tinh thần:  “Quốc gia hưng vong thất phu hữu trách 國 家 興 亡 匹 夫 有 责”.Nghĩa là: “Khi nước nhà ở lúc hưng thịnh hay gặp bước bại vong, người đàn ông bình thường cũng phải có trách nhiệm” huống chi mình có được học hành và được đoàn thể, nhân dân động viên, giúp đỡ!” (1) .

Giáo sư Nguyễn Xiển qua đời ngày 9-11-1997, hưởng thọ 90 tuổi. Ông đã được Nhà mước tặng thưởng Huân chương  Sao Vàng, Huân chương Hồ Chí Minh, Gải thưởng Hồ Chí Minh (Đợt I) về các công trình nghiên cứu Khí tượng Việt Nam.

Tên ông được đặt cho một con đường ở phường Trần Thành Ngọ, quận Kiến An, Thành phố Hải Phòng và một phần Vành đai 3, chạy qua quận Thanh Xuân,  Thành phố Hà Nội.

                                                                                                      C.T.H

 

 

       

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

(1) Bài viết có tham khảo sách “Giáo sư Nguyễn Xiển - cuộc đời và sự  nghiệp” Nxb Hội Nhà văn,  HN, 2007 cùng một số tư liệu của các kho lưu trữ và của gia đình giáo sư..

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

(1) Bài viết có tham khảo sách “Giáo sư Nguyễn Xiển - cuộc đời và sự  nghiệp” Nxb Hội Nhà văn,  HN, 2007 cùng một số tư liệu của các kho lưu trữ và của gia đình giáo sư..

Đất và người xứ Nghệ khác:
Miền Tây Nghệ An - Phong phú các loại hình văn hóa vật thể (24/5/2019)
Đào nương Trần Thị Khoan Cung phi của chúa Trịnh (21/5/2019)
Dòng họ 5 thế kỷ hát ca trù (21/5/2019)
Truyền thống hiếu học trên mảnh đất Dương Xuân (24/4/2019)
Tiền sĩ Trần Đình Phong với nền giáo dục khoa bảng Việt Nam cuối thế kỷ XIX đầu thế kỷ XX (24/4/2019)
Họ Trần và Giáp ca Trần Đức Lương với nền ca trù xứ Nghệ (23/4/2019)
Con người nhân cách thầy đồ Nghệ dưới triều Nguyễn (2/4/2019)
Hồ Hữu Thới - Người nhạc sĩ của quê hương (29/3/2019)
Được nhà vua ban thưởng (28/3/2019)
Mùa thu trên đất Hưng Nguyên nhớ Anh hùng lao động Cao Lục (1) (28/3/2019)
Nguyễn Tất Thành ở Luân Đôn (22/3/2019)
Việc thờ tự xưa và nay ở Làng Quỳnh (30/1/2019)
Dọc ngang sông biển Quỳnh Lưu (9/1/2019)
Phan Sào Nam và hát đối dân ca Ví Giặm Nghệ Tĩnh (2/1/2019)
Hồ Chủ tịch với Giáo sư Nguyễn Xiển (2/1/2019)
THƯ VIỆN KHXH&NV
Chuyên san KHXH&NV Nghệ An số tháng 3/2019
Chuyên san KHXH&NV Nghệ An số tháng 3/2019
 
VIDEO CLIPS
Loading the player...
 
TƯ VẤN - HỎI ĐÁP
Cho tôi hỏi :ở xã thương xá huyện chân phúc cũ nay là xã nghi hợp huyện nghi lôc tỉnh nghê an có dòng họ nguyễn văn không. chúng tôi là thế hệ thứ tám họ nguyễn văn sống ở bìnnh chánh bình sơn quảng n ...
Xem tiếp
Tôi muốn tìm hiểu lịch sử thành lập nông trường Cờ đỏ ...
Xem tiếp
< Xem toàn bộ >
 
 
THÔNG KÊ TRUY CẬP
Hôm nay: 831 | Tất cả: 1,713,418
 
Trang chủ | Giới thiệu | Tin tức | Diễn đàn | Nghiên cứu KHXH&NV | Đất và người xứ Nghệ | KHXHNV & Đời sống | Chuyên san KHXH & NV |
 
Cơ quan chủ quản: Sở KH&CN Nghệ An
Địa chỉ: 75 - Nguyễn Thị Minh Khai - Tp Vinh - Nghệ An
Cơ quan trị sự: Trung tâm Khoa học xã hội và nhân văn Nghệ An
Địa chỉ: 126 Lý Tự Trọng - Hà Huy Tập - TP Vinh - Nghệ An 
Điện thoại: 038.3587.231 - Hotline: Điện thoại: 0982.431.180 và 0983.48.43.46
Email: khxhnvna@gmail.com - Website: http://khxhnvnghean.gov.vn
Chịu trách nhiệm nội dung: Th.S Nguyễn Thị Minh Tú - Giám đốc Trung tâm KHXH&NV Nghệ An
Giấy phép thiết lập số: 63/GP-TTĐT, ngày 16 tháng 5 năm 2016 do Sở TT&TT cấp