DIỄN ĐÀN > TỌA ĐÀM VÀ CÁC VẤN ĐỀ TRAO ĐỔI
Mạng xã hội và những thách thức- Làm thế nào để đối phó hiệu quả?
Tin đăng ngày: 4/12/2018 - Xem: 26
 

Nguyên Hồ

Mạng xã hội (MXH) là một thành quả to lớn của loài người, nó kéo con người lại gần nhau, làm cho thế giới trở nên “phẳng” hơn. Song, MXH cũng đặt ra những thách thức không nhỏ cho tất cả mọi người, đặc biệt là những người làm công tác quản lý trong lĩnh vực báo chí, truyền thông.

 MXH đang đặt ra những thách thức lớn đối với báo chí

Về nguyên tắc, cái gì cũng có hai mặt: tốt và xấu. MXH cũng thế; chỉ có điều, quy mô tốt - xấu của MXH vô cùng to lớn khiến chúng ta choáng ngợp và nhiều khi không kiểm soát được. Có thể nói khi loài người xây dựng nên mạng Internet và tạo nên không gian MXH, thực chất sinh hoạt của con người đã bước sang một giai đoạn mới, đặc biệt là trong lĩnh vực thông tin, giao tiếp, thể hiện bản thân mình… Xét thực trạng hiện nay, nói không quá, sau không khí, nước và thực phẩm, MXH đã trở thành một nhu cầu thiết yếu của con người - hiện nay, nhiều người sẽ không sống được nếu thiếu MXH.

Việt Nam là một nước nghèo và lạc hậu nhưng lại là quốc gia tích cực tham gia phát triển công nghệ thông tin và sử dụng Internet. Hiện nay, số người Việt Nam sử dụng Internet chiếm khoảng 63% dân số, nghĩa là có gần 60 triệu người. Nhiều chuyên gia quốc tế trong lĩnh vực công nghệ thông tin khẳng định Việt Nam nằm trong top 10 quốc gia có số người sử dụng Internet nhiều nhất thế giới. Số liệu do chính Facebook công bố khẳng định, Việt Nam xếp thứ 7 trong 10 nước có nhiều người dùng facebook.

Internet và MXH mang lại cho Việt Nam những điều mới mẻ trong cuộc sống, giúp họ thuận lợi hơn trong mưu sinh và có sự phong phú, đa dạng hơn trong sự lựa chọn các hình thức giải trí. Người Việt Nam dùng MXH vào rất nhiều việc, từ trao đổi thông tin, phổ biến kiến thức, đến làm ăn, buôn bán, thể hiện quan điểm của bản thân mình. Không gian mạng bao la vô tận tạo cảm giác tự do, phóng khoáng nên đại đa số dân cư mạng càng ngày càng trở nên bạo dạn, mạnh mẽ; thể hiện hầu như tất cả các góc cạnh của con người mình. Hoạt động này tạo ra vô vàn những điều thú vị nhưng đồng thời cũng mang lại bao nhiêu điều rắc rối. Hai mặt của một sự việc là vấn đề muôn thuở mà chúng ta cần giải quyết. Làm thế nào để MXH mang lại nhiều cái tốt hơn xấu, nhiều cái lợi hơn cái hại là vấn đề mà tất cả chúng ta đều quan tâm, đặc biệt là những người có trách nhiệm quản lý.

Để hạn chế những ảnh hưởng tiêu cực trên MXH, quốc gia nào cũng có sách lược của mình. Thông thường có 4 biện pháp để hạn chế những tác động tiêu cực của MXH: 1. Ban hành quy chế và luật lệ để kiểm soát thông tin và những người sử dụng thông tin trên mạng; 2. Dùng các biện pháp kỹ thuật để ngăn chặn dân cư mạng tiếp xúc với những nguồn tin không có lợi; 3. Dùng lực lượng chuyên môn của chính quyền để đấu tranh, phản bác quan điểm của những người được cho là có ảnh hưởng xấu đối với xã hội; 4.Trang bị kiến thức, kỹ năng để người dân miễn nhiễm với những thông tin được cho là độc hại trên MXH.

Có lẽ Việt Nam là quốc gia đang sử dụng cả 4 biện pháp trên để đối phó với những ảnh hưởng tiêu cực trên MXH. Một số bộ, ngành có những đơn vị đặc biệt để bảo đảm an ninh mạng. Điều này là bình thường và cần thiết. Việt Nam có đội ngũ cán bộ trong lĩnh vực công nghệ thông tin khá hùng hậu. Việc dùng các văn bản pháp quy để quản lý cũng được sử dụng kịp thời. Biểu hiện rõ nhất là chúng ta có tới hai bộ luật liên quan đến MXH, đó là Luật an toàn thông tin mạng và Luật An ninh mạng. Việc sử dụng lực lượng chuyên môn của chính quyền để đấu tranh, phản bác quan điểm của những người được cho là ảnh hưởng xấu đến xã hội chưa thể đánh giá kết quả được vì đây là một hoạt động rất nhiều tầng, nhiều tuyến mà kết quả rất khó đánh giá. Cái khó thể hiện ngay từ việc xác định đối tượng và những quan điểm của họ. Có thể thấy nhiều người phản biện với ý thức xây dựng nhưng không được đánh giá đúng. Điều này có lúc gây nên không khí căng thẳng không cần thiết.

Tuy nhiên, nhìn chung cả 4 hình thức này vẫn chưa mang lại hiệu quả như mong muốn. Bằng chứng là cả ông Võ Văn Thưởng - Ủy viên Bộ Chính trị, Ban Chấp hành Đảng Cộng sản Việt Nam, Trưởng ban Tuyên giáo Trung ương và ông Nguyễn Mạnh Hùng - Bộ trưởng Bộ Thông tin và Truyền thông đều chưa yên tâm về vấn đề này. Cả hai ông đều có những phát biểu mang tính chỉ đạo trong thời gian gần đây. Điều này cũng không có gì lạ vì đây là vấn đề phức tạp mà chúng ta mới đương đầu hơn chục năm trở lại đây.

Ngày 4/9/2018, làm việc với Tỉnh ủy Bình Thuận, khi nói về các vấn đề liên quan đến mạng xã hội hiện nay, ông Võ Văn Thưởng nhấn mạnh: “Chúng ta không nên coi mạng xã hội như tội đồ. Chính người dùng mạng xã hội có thể làm cho mạng xã hội tốt lên hay xấu đi. Nếu mỗi cán bộ đảng viên đều lan tỏa một thông tin tốt thì xã hội sẽ tốt lên rất nhanh”. Còn trong dịp Báo Tiền Phong kỷ niệm 65 năm ngày ra số báo đầu tiên, ông Thưởng cũng đặt vấn đề: “Liệu mỗi một tờ báo, hay tòa soạn báo, phóng viên chuyên nghiệp đều bất lực, bó tay trước mạng xã hội mà mình không thể nào theo kịp không, hay là mình chưa tìm ra cách gì đúng đắn trong điều kiện mạng xã hội phát triển như hiện nay?”. Ông Thưởng khẳng định báo chí chính thống phải tìm mọi cách để không bất lực trước MXH. Điều này buộc các nhà báo phải năng động, sáng tạo hơn.

Còn Bộ trưởng Bộ Thông tin và Truyền thông Nguyễn Mạnh Hùng trong bài phát biểu khai giảng lớp “Bồi dưỡng nâng cao kiến thức quản lý nhà nước về báo chí” cho 130 học viên là lãnh đạo của 80 cơ quan báo chí sáng 13/11 tại Hà Nội cũng đã đề cập đến sự cạnh tranh giữa báo chí và MXH. Ông Hùng nói: “Báo chí có thể nhanh hơn MXH không? Câu trả lời là không. CNN, khi xuất hiện MXH thì đã đổi Slogan từ Be The First To Know thành Facts First. CNN đã chuyển từ nhanh nhất sang tin chính xác nhất. Báo chí của chúng ta không nên chạy đua với MXH về việc đưa tin nhanh nhất. Hãy đưa tin có kiểm chứng. MXH đang mất uy tín vì Fake News (tin giả), đang tạo ra một nhu cầu ngày một lớn hơn về tin chính xác, về tin có kiểm chứng. Và đây chính là mảnh đất của báo chí. MXH không chỉ cạnh tranh với báo chí mà còn giúp xã hội nhìn rõ hơn giá trị của báo chí. Báo chí phải thấy rõ giá trị của mình để phát huy, thay vì bắt chước thì hãy giữ giá trị cốt lõi của mình”.

Đây là những chỉ đạo rất có giá trị của những người có trách nhiệm nhất trong lĩnh vực báo chí, truyền thông liên quan đến những thách thức mà MXH đặt ra cho xã hội Việt Nam nói chung, cho báo chí nói riêng. Những chỉ đạo này có tính nguyên tắc, có tính lý luận và vạch ra đường hướng. Còn để thực hiện thành công trên thực tế lại phụ thuộc vào tất cả chúng ta, mà đóng vai trò quan trọng là các chuyên gia truyền thông và đội ngũ nhà báo chuyên nghiệp.

Hiểu rõ mạng xã hội để đối phó hiệu quả với những thách thức

Việc quản lý MXH là do các cơ quan chức năng làm là chính. Các cơ quan này sử dụng nghiệp vụ, công nghệ thông tin, pháp luật… làm công cụ chính để đấu tranh và hạn chế tác động tiêu cực của MXH. Đây là hoạt động thiên về hướng dẫn và quản lý, một phần nào đó tạo điều kiện cho những tư tưởng lành mạnh phát triển và phát huy tác dụng. Còn các chuyên gia truyền thông đang tìm cách lái hoạt động của mạng MXH ở Việt Nam gần gũi với thế giới, phát huy những mặt tích cực trong thế giới hội nhập.

Chúng ta phải công nhận MXH có sức mạnh vô cùng lớn vì cư dân của họ quá đông đảo và có mặt ở khắp mọi nơi. Vì vậy, thông tin của MXH nhiều hơn và nhanh hơn báo chí là điều không có gì lạ. Khi có một sự kiện nào đó xẩy ra, MXH cùng với báo chí chính thống thông tin khẩn trương, nhanh chóng, rộng rãi với ý kiến đa chiều. Nhiều khi MXH tỏ ra mạnh dạn hơn so với báo chí chính thống. Điều này có thể hiểu được vì lực lượng của họ rất đông, rải ra ở khắp mọi nơi; họ lại không có thói quen bị (hay là được?) ai đó biên tập; họ cũng không có tâm lý sợ bị sai, bị phạt. Phần lớn dân cư mạng đưa tin một cách nhiệt tình, ngây thơ. Trình độ của dân cư mạng tuy không đồng đều nhưng rất đa dạng, phong phú; có nhiều người có trình độ uyên thâm cũng tham gia MXH, viết rất chuyên nghiệp và đứng đắn. Ngoài ra, các nhà khoa học, các nhà kinh tế, những người có uy tín trong xã hội cũng góp tiếng nói trên MXH, do vậy MXH là một diễn đàn rộng rãi, thẳng thắn, mạnh mẽ. Nhiều thông tin quan trọng mà xã hội trông ngóng thường được xuất hiện trên MXH trước báo chí chính thống đề cập.

Tuy nhiên, MXH cũng đã bộc lộ nhiều điểm yếu “chết người”. Điểm yếu thứ nhất của MXH là thông tin kém độ tin cậy hơn so với báo chí. Điểm yếu thứ hai của MXH là một số cư dân mạng ứng xử thiếu lịch lãm, thiếu văn hóa trong khi trao đổi thông tin. Điểm yếu thứ ba của MXH là một số người tỏ ra cực đoan trong sử dụng từ ngữ và bày tỏ quan điểm, nhận thức.

Những điểm yếu trên đây khiến MXH đánh mất một phần sức mạnh, một phần giá trị của mình. Đây là điều đáng tiếc. Dù MXH đang đặt ra những thách thức lớn cho xã hội và cho báo chí, truyền thông nhưng báo chí không cần và không nên cạnh tranh với MXH, mà liên kết với MXH để cùng nhau làm tốt hơn công tác thông tin. Báo chí phải tận dụng được những thế mạnh của MXH là thông tin nhanh, nhiều và có sức lan tỏa lớn, có tính phản biện cao, tạo nên sức mạnh trong dư luận xã hội.

Để làm được nhưng điều này, tất cả các nhà báo nên tham gia MXH. Khi tham gia MXH, các nhà báo cần phải đàng hoàng, minh bạch và có trách nhiệm. Ít nhất, nhà báo cần nêu đầy đủ họ tên, cơ quan mình công tác và có ảnh chân dung. Điều quan trọng nhất là các nhà báo phải thể hiện được tính chuyên nghiệp, những phẩm chất đạo đức và thái độ ứng xử văn hóa của mình trên MXH. Thái độ ứng xử văn hóa đóng vai trò quan trọng trong việc bảo vệ giá trị của MXH.

Các nhà báo tham gia MXH cũng là một cách rèn luyện bản lĩnh nghề nghiệp. Trên thực tế, mỗi nhà báo tham gia MXH có thể xem mình vừa là phóng viên, vừa là biên tập viên và là tổng biên tập. Nhà báo phải chịu trách nhiệm về tất cả những gì mình đưa lên mạng xã hội trên trang cá nhân của mình. Làm việc này thường xuyên, nhà báo có điều kiện nâng cao năng lực nghiệp vụ cũng như sự tương tác với độc giả. Một khi nhà báo không chỉ chịu trách nhiệm về những thông tin trên báo chí chính thống, mà còn phải chịu trách nhiệm về những thông tin trên trang cá nhân của mình thì nhà báo phải nỗ lực rất nhiều.

Nhà báo là những người hoạt động truyền thông chuyên nghiệp nên họ có trách nhiệm đi đầu trong việc khai thác thông tin, phổ biến thông tin trên báo chí cũng như trên MXH. Nhà báo tuyệt đối không tạo tin giả; trong quá trình tác nghiệp, nhà báo phải có những biện pháp kiểm định để tránh sử dụng và phổ biến tin giả. Nếu lúc nào đó vô tình sử dụng tên giả, khi phát hiện ra, nhà báo phải có bản lĩnh để xin lỗi bạn đọc và đính chính. Đây cũng là một yêu cầu đối với những người làm báo hiện đại.

Ngoài ra, khi tham gia MXH, nhà báo phải tỏ ra tỉnh táo, kiên nhẫn và thể hiện được bản lĩnh nghề nghiệp của mình. Nhà báo cần làm gương cho cư dân mạng thông thường về sự đàng hoàng, lịch lãm, chính xác trong cách thông tin. Những điều này cũng sẽ góp phần đối phó có hiệu quả với những thách thức do MXH đặt ra trong tất cả các lĩnh vực của cuộc sống.

Như vậy, để đối phó có hiệu quả với những thách thức do MXH đặt ra, chúng ta cần sử dụng hai lực lượng cơ bản: 1. Các cơ quan chức năng của các bộ, ngành với việc vận dụng cả 4 giải pháp đã nêu trên; 2. Các chuyên gia truyền thông và các nhà báo chuyên nghiệp với trình độ chuyên môn nghiệp vụ của mình.

Kết hợp giữa biện pháp quản lý và nâng cao dân trí, nâng cao trình độ hiểu biết luôn luôn mang lại hiệu quả thiết thực trong công việc tác động đến hầu hết các đối tượng trong xã hội. Đây dường như là một chân lý đơn giản và được vận dụng rộng rãi trong xã hội đương đại.        

Diễn đàn khác:
Mạng xã hội và những thách thức- Làm thế nào để đối phó hiệu quả? (4/12/2018)
Một góc nhìn về phản biện xã hội qua - mạng xã hội hiện nay (4/12/2018)
Văn hóa phản biện thời mạng xã hội: Bạn chọn chú cừu hay tấm khiên? (4/12/2018)
Mạng xã hội - Nhận diện và định hướng quản lý (4/12/2018)
Hãy trả lại vẻ đẹp thân thương và trong sáng cho nhà trường phổ thông (29/11/2018)
Thúc đẩy tinh thần công dân (28/11/2018)
Luận bàn về tinh thần công dân (28/11/2018)
Dân số già hóa nhanh: Việt Nam đã sẵn sàng ? (14/11/2018)
Tín ngưỡng thờ Gia thần ở Nghệ An - những điều trăn trở (9/11/2018)
Định giá lại “nông nghiệp, nhà nước, văn minh”? (16/10/2018)
Hướng đi nào cho nông thôn mới? (9/10/2018)
Đôi điều suy ngẫm về đạo đức công vụ trong tình hình hiện nay (11/9/2018)
Vẻ đẹp cá tính người phụ nữ trong bài thơ "Bánh trôi nước" (10/9/2018)
Dùng một lần (7/9/2018)
Đánh vần thì đánh, đừng đánh thầy Đại (7/9/2018)
THƯ VIỆN KHXH&NV
Giới thiệu sách: Lịch sử Đảng bộ và nhân dân xã Nghĩa Lộc (1953-2017)
Giới thiệu sách: Lịch sử Đảng bộ và nhân dân xã Nghĩa Lộc (1953-2017)
 
VIDEO CLIPS
Loading the player...
 
TƯ VẤN - HỎI ĐÁP
Cho tôi hỏi :ở xã thương xá huyện chân phúc cũ nay là xã nghi hợp huyện nghi lôc tỉnh nghê an có dòng họ nguyễn văn không. chúng tôi là thế hệ thứ tám họ nguyễn văn sống ở bìnnh chánh bình sơn quảng n ...
Xem tiếp
Tôi muốn tìm hiểu lịch sử thành lập nông trường Cờ đỏ ...
Xem tiếp
< Xem toàn bộ >
 
 
THÔNG KÊ TRUY CẬP
Hôm nay: 1,186 | Tất cả: 1,552,762
 
Trang chủ | Giới thiệu | Tin tức | Diễn đàn | Nghiên cứu KHXH&NV | Đất và người xứ Nghệ | KHXHNV & Đời sống | Chuyên san KHXH & NV |
 
Cơ quan chủ quản: Sở KH&CN Nghệ An
Địa chỉ: 75 - Nguyễn Thị Minh Khai - Tp Vinh - Nghệ An
Cơ quan trị sự: Trung tâm Khoa học xã hội và nhân văn Nghệ An
Địa chỉ: 126 Lý Tự Trọng - Hà Huy Tập - TP Vinh - Nghệ An 
Điện thoại: 038.3587.231 - Hotline: Điện thoại: 0982.431.180 và 0983.48.43.46
Email: khxhnvna@gmail.com - Website: http://khxhnvnghean.gov.vn
Chịu trách nhiệm nội dung: Th.S Nguyễn Thị Minh Tú - Giám đốc Trung tâm KHXH&NV Nghệ An
Giấy phép thiết lập số: 63/GP-TTĐT, ngày 16 tháng 5 năm 2016 do Sở TT&TT cấp