ĐẤT VÀ NGƯỜI XỨ NGHỆ > CON NGƯỜI XỨ NGHỆ
Nguyễn Cảnh Chân - Nguyễn Cảnh Dị
Tin đăng ngày: 3/12/2018 - Xem: 17
 

  Bùi Văn Chất

   Upload

 

Đường về huyện Thanh Chương,quê hương của Nguyễn Cảnh Chân - Nguyễn Cảnh Dị

Nguyễn Cảnh Chân (1355-1409) và Nguyễn Cảnh Dị (?-1414), hai cha con đều là danh tướng chống quân Minh cuối đời nhà Hồ và đời Hậu Trần, người làng Ngọc Sơn, huyện Thanh Chương, tỉnh Nghệ An. Cuối thời nhà Trần, Nguyễn Cảnh Chân làm An phủ sứ Hóa Châu (Thừa Thiên Huế), năm 1400, Hồ Quý Ly cướp ngôi nhà Trần lập ra nhà Hồ.

     Năm 1402, để củng cố phía Nam, Hồ Quý Ly cho lập ra bốn châu mới chiếm của Chiêm Thành: Thăng, Hoa, Tư, Nghĩa và đặt lộ Thăng Hoa để thống nhất cả bốn châu, Đặng Tất làm Đại tri châu, Nguyễn Cảnh Chân làm An phủ sứ. Hai họ Nguyễn Cảnh và Đặng vốn thân nhau từ trước nên từ đó Đặng Tất và Nguyễn Cảnh Chân càng thân thiết và có uy tín lớn trong vùng.

     Tháng 11 năm 1407, tôn thất nhà Trần là Trần Ngỗi xưng đế ở Mô Độ (Ninh Bình), tức là Giản Định Đế, lập ra nhà Hậu Trần, khởi binh chống quân Minh. Quân Hậu Trần mới họp, bị quân Minh đánh bại phải chạy vào Nghệ An.

     Nguyễn Cảnh Chân cùng Đặng Tất từ Thanh Hóa và một số tướng thuộc lực lượng của Trần Nguyệt Hồ, người vừa bị quân Minh đánh bại ở Đông Triều, cũng mang quân đến họp. Thế quân Hậu Trần mạnh lên. Giản Định Đế phong Đặng Tất làm Quốc công, Nguyễn Cảnh Chân làm Đồng tri khu mật tham mưu quân sự.

      Từ đó Đặng Tất thường làm tướng đánh trận ở ngoài, còn Nguyễn Cảnh Chân đóng vai trò tham mưu cho Giản Định Đế.

      Đầu năm 1408, Giản Định Đế điều quân đánh Nghệ An và Diễn Châu, tiêu diệt lực lượng của hai quý tộc nhà Trần cũ theo hàng quân Minh là Trần Thúc Dao và Trần Nhật Chiêu, để cắt bớt chân tay địch.

      Tháng 5 năm 1408, Giản Định Đế từ Hóa Châu ra đánh chiếm lại Nghệ An, sau đó đánh tiếp Tân Bình do Phạm Thế Căng, viên tướng người Việt theo hàng quân Minh chiếm giữ. Trừ xong bọn này, quân Hậu Trần làm chủ từ Nghệ An tới Thuận Hóa.

      Thừa thắng, Giản Định Đế tiến quân ra Bắc. Đặng Tất huy động quân 5 lộ từ Thanh Hóa đến Thuận Hóa, tiến ra Trường Yên (Nam Định), chia đường đánh đồn Bình Than, cửa Hàm Tử, chặn đường qua lại ở Tam Giang và đánh phá ngoại vi Đông Quan.

      Minh Thành Tổ sai Mộc Thạnh, Lưu Tuấn mang 4 vạn quân sang tiếp viện. Mộc Thạnh họp với Lữ Nghị ở Đông Quan, tập trung ở bến Bô Cô (Nam Định). Ngày 30 tháng 12 năm 1408, quân Hậu Trần đánh bại quân Minh một trận oanh liệt, giết chết Thượng thư bộ Binh Lưu Tuấn, Đô đốc Lữ Nghị, Tham chính ty bố Giao Chỉ là Lưu Dục, Đô chỉ huy sứ Liễu Tông và 10 vạn quân Minh. Mộc Thạnh dẫn toàn quân chạy vào thành Cổ Lộng.

      Vua bảo các tướng rằng: “Thừa thế chẻ tre, (tiếp tục) đuổi dài theo lôi cuốn chiếu, (như) sét đánh không kịp bịt lỗ tai, tiến vào đánh Đông Quan ắt phá được. Tất tấu: “Cứ đánh bắt hết bọn tàn quân để trừ hậu họa. Do dự mãi chưa quyết (được cách đánh) thì lính giữ thành ở Đông Quan tới giúp, cứu Mộc Thạch về. Đặng Tất chia quân vây cả thành, hịch các lộ hành quân dẹp giặc nhưng bỏ mất cơ hội. Từ đó nhà vua đã có ý phân vân.

     Nghe lời bọn người nhà là Nguyễn Quỹ, Nguyễn Mộng Trang mật tấu, vua tin rằng:  bọn Nguyễn Cảnh Chân - Đặng Tất chuyên quyền tử đoạt (cướp ngôi con), sợ sau khó khống chế. Tháng 2 năm Hưng Khánh thứ 3, thuyền nhà vua đang đậu ở Hoàng Giang, vua triệu Quốc công Đặng Tất và Đồng tri khu mật viện sự tham mưu quân sự Nguyễn Cảnh Chân đến, ách sát Tất. Thấy vậy, Cảnh Chân chạy lên bờ, bọn vệ sĩ đuổi theo, chém.

    Con Cảnh Chân là Cảnh Dị, con Đặng Tất là Đặng Dung, căm phẫn vì cha vô tội mà bị giết, bèn đưa quân Thuận Hóa vốn thuộc quyền chỉ huy của họ về Thanh Hóa, rước Nhập nội thị trung Trần Quý Khoáng đến Nghệ An, lập làm vua. Tháng 3 (năm ấy) Trần Quý Khoáng lên ngôi ở Chi La (nay là Đức Thọ) đổi niên hiệu là Trùng Quang năm thứ nhất (1409), lấy Nguyễn Súy làm Thái phó, Nguyễn Cảnh Dị làm Thái bảo, Đặng Dung giữ chức Đồng binh chương sự, Nguyễn Chương làm Tư mã.

    Để đủ sức chống quân Minh, cần thống nhất các lực lượng kháng chiến dưới quyền chỉ huy của một thống lĩnh; hơn nữa để thu phục lòng dân và tướng sĩ hướng về một ngọn cờ, tăng sức chiến đấu, lúc này không thể cùng tồn tại hai vua. Từ ý tưởng đó, bọn Nguyễn Súy đã tìm cách tập kích được Giản Định Đế khi Giản Định Đế đang giữ thành Ngự Thiên chống cự với quân Minh. Tháng 4, bọn Súy dẫn Giản Định Đế đến công Tam Chế, Nghệ An. Trùng Quang đổi mặc y phục bậc dưới, xuống thuyền đón tiếp. Khi ấy trời đất âm u, bỗng xuất hiện áng mây vàng rực rỡ, ai nấy đều kinh dị, bền tôn Giản Định Đế lên Thượng hoàng, cùng hợp sức đánh giặc.

     Tháng 7, Thượng hoàng tiến công Hạ Hồng. Đế tiến vào Bình Than trú doanh, hào kiệt các lộ đều hưởng ứng. Gặp khi Trương Phụ sang cứu viện, Thượng hoàng bèn bỏ thuyền lên bờ, đến trấn Thiên Quan, bị quân Phụ bắt giải về Kim Lăng.

     Tháng 8, vua Trùng Quang cùng Trương Phụ chống nhau ở Bình Than, lệnh cho Dung trấn thủ Hàm Tử quan. Vào lúc thiếu lương thực, Dung chia quân đi gặt lúa sớm về nuôi quân. Quân Minh biết được, đưa thủy quân tới xâm phạm Hàm Tử quan, quân Đặng Dung tan rã. Vua nghe tin thất thủ, liệu không giữ nổi, bèn kéo quân về Nghệ An.

      Tháng 5 năm Trùng Quang thứ hai, vua xuất bọn Cảnh Dị tiến quân ra Hạ Hồng, La Tân, phá quân Đô đốc Giang Hạo, thừa thắng tới Bình Than đốt thuyền trại người Minh gần hết. Gặp lúc quân Trương Phụ đến Diễn Châu, vua trở về Nghệ An.

     Tháng 4 năm Trùng Quang thứ 4 (1412), quân Minh Trương Phụ, Mộc Thạnh xâm phạm hành tại Nghệ An, gặp bọn Nguyễn Súy, Cảnh Dị, Đặng Dung ở bến đò Mô. Dung và Phụ đang cùng nhau tử chiến chưa phân thắng bại thì bọn Súy, Cảnh Dị đã chạy ra biển. Dung bị cô lập, không có quân cứu viện, bèn lên thuyền nhẹ vượt biển, trốn.

     Tháng 7, bọn Trương Phụ lại tới đánh hành tại Nghệ An, trong trận ấy Thanh Hóa, Diễn Châu đều bị chiếm.

     Tháng 5, năm thứ năm (1413), vua đưa bọn Nguyễn Súy, Nguyễn Cảnh Dị đem quân vượt biển đến Vân Đồn, Hải Đông kiếm lương thực, tháng 3 thì trở về Nghệ An.

     Tháng 4, trương Phụ vào cướp Nghệ An, vua chạy vào Hóa Châu, rồi sai đài quan là Nguyễn Biểu (đi sứ) cầu phong. Bị Trương Phụ giữ lại, Nguyễn Biểu giận mắng Phụ, Phụ bèn giết.

     Tháng 6, Trương Phụ đánh vào thành châu Thuận Hóa, Đặng Dung cùng Nguyễn Súy đánh ở cửa sông Thái Già. Khi hai bên cầm cự thì Dung phục binh voi, đang đêm đánh úp vào dinh Phụ. Dung nhảy lên thuyền Phụ định bắt sống, nhưng không phân biệt được ai là Phụ. Phụ vội đi một thuyền nhỏ chạy trốn. Quân Minh tan vỡ mất một nửa. Lúc ấy bọn Nguyễn Súy không hợp lực mà đánh, Phụ thấy quân của Dung ít, bèn quay lại. Quân của Dung chạy tan từ đó trốn nấp trong hang núi.

    Tháng 11, Nguyễn Cảnh Dị, Đặng Dung bị Trương Phụ bắt.

*

*        *

      Nguyễn Cảnh Dị (?-1414) là một trong những danh tướng của nhà Hậu Trần chống giặc nhà Minh.

      Ông là con trai của Đồng tri khu mật viện tham mưu quân sự Nguyễn Cảnh Chân. Sau khi Nguyễn Cảnh Chân và Đặng Tất vị Giản Định Đế giết, ông cùng con Đặng Tất là Đặng Dung tôn Trần Quý Khoáng lên làm vua, chống quân Minh.

     Mặc dù tương quan lực lượng giữa quân Hậu Trần và địch là rất chênh lệch, ông cùng Đặng Dung, Nguyễn Súy đã nhiều lần đánh bại giặc, nhiều phen khiến chúng phải lao đao.

   Vào giai đoạn cuối của cuộc khởi nghĩa, vua Trần Quý Khoáng, Thái bảo Nguyễn Cảnh Dị, Đồng binh chương sự Đặng Dung, Thái phó Nguyễn Quý đều bị bắt. Theo Đại Việt sử kí toàn thư, khi bị giặc bắt ông đã mắng vào mặt tướng giặc là Trương Phụ. Trương Phụ tức giận đã cho mổ bụng, moi gan ông để ăn.

    Đặng Dung có bài thơ cảm hoài trong Việt âm (thi tập) rằng:

   Phiên âm:

      Thế sự du du nại lão hà

      Vô cùng thiên địa nhập hàm ca

       Thời lai đồ điếu thành công dị,

        Sự khứ anh hùng ẩm hận đa.

Cải chủ hữu tình phù địa trục,

Tẩy binh vô lộ vãn thiên hà.

Quốc thù vị phục đầu tiên bạch,

Kỷ độ long truyền đái nguyệt ma’*’.

      Trong Nghệ An kí, Nxb KHXH, HN, 2004, tr.374, theo bản dịch của Ngô Tất Tố, phiên là Trí chủ và dịch là: "Giúp vua. Nhưng trong nguyên văn ở phần chữ Hán, là Cải chủ, có nghĩa là Đổi chủ.

     Đổi chủ là điều cấm kị đối với đấng trung thần, nhưng trong bối cảnh lịch sử lúc bấy giờ, trước vận mệnh của đất nước và trước tình cảnh Giản Định Đế nghe theo bọn nịnh thần giết hại hai công tướng danh thần là cha của mình, nên hai ông Đặng Dung và Cảnh Dị đã Cải chủ lập Trần Quý Khoáng lên làm vua là có ý để mong xoay chuyển cứu vãn tình thế.

                             "Cải chủ hữu tình phù địa trục"

   Bản dịch này phiên và dịch theo Nghệ An kí. Q2, Nhân chí, bản chữ Hán (tr.93).

          Dịch thơ:

 Thế sự dung dăng, già với tuổi

Đất trời mờ mịt hát cùng say

Gặp thời tiểu tốt thành công dễ

Lỡ bước anh hùng nuốt hận cay

Đổi chủ cố tình xoay trục đất

Rửa gươm không lối vín đường mây

Chưa đền nợ nước đầu dù bạc

Mấy độ mài gươm dưới nguyệt đây.

                                            (BVC dịch)

 Các ông vì giang sơn xã tắc, không thể cùng sống với giặc cho nên phải dẹp mối thù nhà, dồn trí lực giúp Trùng Quang chống giặc ngoại xâm. Trong khoảng 5 năm, kiên trì chống giặc, dẫu có bất lợi nhưng ý chí không núng, khí thế càng hăng, chiến đấu tới hơi thở cuối cùng.

  Tận trung với nước, trí dũng kiêm toàn, Nguyễn Cảnh Chân, Nguyễn Cảnh Dị, danh tướng thời Hậu Trần (1407-1413) đã xả thân vì nghĩa nước để lại tiếng thơm muôn đời. Và, 120 năm sau, dòng dõi Nguyễn Cảnh lại nổi lên trong sự nghiệp Trung hưng nhà Lê, với Tấn quốc công và hàng loạt công hầu khanh tướng, tiếp bao thế hệ, rạng rỡ một vọng tộc trên đất Hoan Châu".

          Nguồn tài liệu: Đại Việt sử ký toàn thư.

          Nghệ An kí, Tồn Trai Bùi Tiên sinh trứ tác.

          (Bùi Văn Chất biên soạn. Bài đã in trên cuốn « Thanh Chương Xưa &Nay »

                                                                        NXB KHXH  HN 2010)

   

 

 

 

 

 

 

 

 

Đất và người xứ Nghệ khác:
GS. Phong Lê - Một nhà khoa học, một nhà giáo (4/12/2018)
Nguyễn Cảnh Chân - Nguyễn Cảnh Dị (3/12/2018)
Nhạc sĩ An Thuyên- Người con của dòng sông Mai (29/11/2018)
Yên Thành vùng đất cổ (9/11/2018)
Trần Đình Quán - Người yêu nước và nghệ sỹ nhiếp ảnh đầu tiên của xứ Nghệ (9/11/2018)
Tiến sĩ Trần Đình Phong với nền giáo dục, khoa bảng ở Quảng Nam (9/11/2018)
Thẳm Nàng Màn một danh thắng hấp dẫn cho du khách về với Con Cuông (10/10/2018)
Thử nghiệm tour du lịch cộng đồng tại bản Khe rạn, xã Bồng Khê, huyện Con Cuông (19/9/2018)
Giá trị lịch sử di sản Hán Nôm họ Nguyễn Đăng, xã Hưng Yên Bắc, huyện Hưng Nguyên (12/9/2018)
Trung đoàn 4, Sư đoàn 337 trong chiến tranh bảo vệ biên giới phía Bắc tháng 2 năm 1979 (12/9/2018)
Tục cúng rẫy của người Khơ Mú (11/9/2018)
Tiến sĩ Đinh Văn Chất trong phong trào chống Pháp xâm lược cuối thế kỷ XIX (6/9/2018)
Hang động đầy thạch nhũ lấp lánh ánh vàng ở miền Tây Nghệ An (15/8/2018)
Trai làng Nha Môn (8/8/2018)
Núi Dũng Quyết nơi hội tụ khí thiêng sông núi, một vùng du lịch đặc biệt (9/7/2018)
THƯ VIỆN KHXH&NV
Giới thiệu sách: Lịch sử Đảng bộ và nhân dân xã Nghĩa Lộc (1953-2017)
Giới thiệu sách: Lịch sử Đảng bộ và nhân dân xã Nghĩa Lộc (1953-2017)
 
VIDEO CLIPS
Loading the player...
 
TƯ VẤN - HỎI ĐÁP
Cho tôi hỏi :ở xã thương xá huyện chân phúc cũ nay là xã nghi hợp huyện nghi lôc tỉnh nghê an có dòng họ nguyễn văn không. chúng tôi là thế hệ thứ tám họ nguyễn văn sống ở bìnnh chánh bình sơn quảng n ...
Xem tiếp
Tôi muốn tìm hiểu lịch sử thành lập nông trường Cờ đỏ ...
Xem tiếp
< Xem toàn bộ >
 
 
THÔNG KÊ TRUY CẬP
Hôm nay: 1,132 | Tất cả: 1,552,708
 
Trang chủ | Giới thiệu | Tin tức | Diễn đàn | Nghiên cứu KHXH&NV | Đất và người xứ Nghệ | KHXHNV & Đời sống | Chuyên san KHXH & NV |
 
Cơ quan chủ quản: Sở KH&CN Nghệ An
Địa chỉ: 75 - Nguyễn Thị Minh Khai - Tp Vinh - Nghệ An
Cơ quan trị sự: Trung tâm Khoa học xã hội và nhân văn Nghệ An
Địa chỉ: 126 Lý Tự Trọng - Hà Huy Tập - TP Vinh - Nghệ An 
Điện thoại: 038.3587.231 - Hotline: Điện thoại: 0982.431.180 và 0983.48.43.46
Email: khxhnvna@gmail.com - Website: http://khxhnvnghean.gov.vn
Chịu trách nhiệm nội dung: Th.S Nguyễn Thị Minh Tú - Giám đốc Trung tâm KHXH&NV Nghệ An
Giấy phép thiết lập số: 63/GP-TTĐT, ngày 16 tháng 5 năm 2016 do Sở TT&TT cấp