ĐẤT VÀ NGƯỜI XỨ NGHỆ > NON NƯỚC XỨ NGHỆ
Yên Thành vùng đất cổ
Tin đăng ngày: 9/11/2018 - Xem: 22
 

Lê Xuân Nhương

 Upload

Đập Vệ Vừng ở Yên Thành 

Yên Thành là một khu vực lãnh thổ, có địa hình, rừng núi, đồng ruộng. Vùng núi Yên Thành nối liền với các dãy núi từ phía Tây Bắc Nghệ An đổ xuống, có nhiều lèn đá vôi, nhiều hang động và nhiều thung lũng kín, là địa bàn cư trú thuận lợi của người Việt cổ. Theo kết quả nghiên cứu của các nhà khảo cổ học cho biết, Yên Thành là nơi người việt cổ xuất hiện lâu đời. Các công cụ bằng đá đã tìm thấy ở khu vực Bảo Nham, Vườn Bổn - Vĩnh Tuy, Đồng Thành, Hậu Thành (chủ yếu là rìu và cuốc) có niên đại khoảng 2.700 năm TCN thuộc nền văn hoá Bàu Tró (Quảng Bình) - Nền văn hoá hậu kỳ đồ đá mới Việt Nam. Người Việt cổ quần tụ trên các hang động ở Yên Thành là những cư dân trồng lúa cuối thời đại đồ đá mới ở Nghệ Tĩnh. Họ là những con cháu của người vượn ghè đá ở Thẩm Ồm (Quỳ Châu), những bộ lạc săn bắn hái lượm ở Cồn Điệp (Quỳnh Văn) và là những người đương thời với những người Việt cổ ở Rú Ta - Hai Vai (Diễn Châu). Các hiện vật thu thập được cho thấy, các bộ lạc cuối thời kỳ đồ đá mới sống ở đây đã có kỹ thuật chế tác công cụ đạt đến trình độ cao. Nguồn sống của họ chủ yếu là lúa, ngô, khoai, các hải sản như tôm, tép, ốc, hến… Tất cả các chứng cứ khoa học đã chứng minh rằng Yên Thành là vùng đất cổ, một bộ phận khăng khít của các bộ lạc xa xưa cư trú ven biển Nghệ Tĩnh.

Đến thời đại văn hoá Đông Sơn, thuở các vua Hùng dựng nước Văn Lang, sống giữa thiên nhiên hoang dại, con người ở đây đã biết tự mình xây dựng cuộc sống kinh tế, văn hoá… Họ đã mở rộng địa bàn cư trú từ các hạng động xuống các dải đất cao dọc thung lũng ven khe suối. Con người chuyển từ thời đại đồ đá, sang thời đại đồ đồng, biết cày, cuốc ruộng, biết đồ xôi, làm bánh, làm đồ gốm bằng bàn xoay, biết đúc đồng, luyện sắt. Nguồn sống chính của họ là làm ruộng, trồng trỉa lúa, ngô, khoai và chăn nuôi trâu, bò, lợn, gà…

Trên cơ sở chủ yếu là nền nông nghiệp trồng lúa nước, các công xã nông thôn xuất hiện với những địa danh như: kẻ Sừng, kẻ Sàng, kẻ Dền, kẻ Rục, kẻ Sấu, kẻ Rọc, kẻ Đót, kẻ Sọt, kẻ Găng, kẻ Gám, Đại Gia - Đại Độ… Con người sống trong cộng đồng làng xã với những quan hệ họ hàng, tôn tộc, và những sinh hoạt văn hoá mang màu sắc của cư dân nông nghiệp trồng lúa nước.

Trong suốt chiều dài lịch sử, thiên nhiên và con người Nghệ Tĩnh, trong đó có Yên Thành luôn gắn bó với nhau, và cũng từ đó sinh ra những con người hào khí. Lãnh tụ phong trào yêu nước Cần Vương Nguyễn Xuân Ôn có viết:

Non nước Hoan Châu đẹp tuyệt vời,

Sinh ra trung nghĩa biết bao người

Thiên nhiên ưu đãi và thử thách, thuận lợi và khó khăn, cùng với tiến trình dựng nước và giữ nước, đã hun đúc nên con người Yên Thành, vốn quý nhất. “Đại Nam nhất thống chí viết:

Đất xấu, dân nghèo, tập tục cần kiệm

Nhà nông chăm chỉ ruộng nương, học trò ưa chuộng học hành.

Cư dân Yên Thành ngày xưa không đông lắm, dân số tăng chậm, mãi đến khi Quỳ Lăng, kẻ Dền được chọn là vùng đất lỵ sở cai quản Châu Diễn, cùng với công cuộc chuyển dân từ ngoài Bắc vào khai dân lập làng, cư dân mới tăng nhanh.

Theo Tạp chí “Báo kinh tế Đông Dương” tháng 11 năm 1930 Yên Thành có 64.000 người.

Theo tài liệu của Ủy ban kháng chiến hành chính Nghệ An năm 1951 Yên Thành có 125 làng, 42.202 hộ, 91.000 người.

Theo số liệu điều tra dân số năm 1989, Yên thành có 220.000 người, không có dân tộc thiểu số, tỷ lệ lao động là 45% và có 30.000 người theo đạo Thiên Chúa Giáo.

Tuy nhiên, qua khảo sát thực tế và thư tịch cổ, trên đất Yên Thành không chỉ có người Kinh, mà cả người Mường cùng là chủ nhân vùng đất này (Tại xã Liên Thành đã tìm thấy các ngôi mộ cổ người Mường).

Đến thời kỳ đất nước ta giành quyền tự chủ, với công cuộc mở mang bờ cõi, khai hoang, di dân lập ấp của các triều đại phong kiến tập quyền, đồng đất Yên Thành mới được khai phá theo quy mô lớn, cư dân Yên thành ngày một đông đúc.

Thời Tiền Lê, Đông Thành vương Lê Long Ngân (có tên là Long Toàn, Lê Ngân Tích); Thời Lý, Uy minh vương Lý Nhật Quang, đã đưa từng tốp nông dân, từng dòng họ cùng với binh lính từ phía Bắc vào đây khai hoang mở thêm nhiều kẻ, chạ.

Thời Trần và hậu Lê (Thế kỷ XIII, XIV, XV) công cuộc khai hoang lập ấp, chẳng những được nhà nước đứng ra tổ chức, mà một số quan lại cũng đứng ra thành lập trang trại, một hình thức khai hoang nhỏ bé, nhưng phổ biến ở Yên Thành là từng tốp nông dân dựa vào quan hệ bà con, xóm giềng chung sức nhau lập nên những làng mới.

Thần phả và tộc phả nhiều dòng họ, các sắc phong của các triều đại còn để lại minh chứng, khẳng định các vị thần triệu cơ đã có công khai dân lập ấp. Cuối đời Trần có ông Nguyễn Duy Thiện, Phan Vân (là vị thần tổ họ Phan ở Đông Thành) vào kẻ Rục khai canh; Nguyễn Hữu Chỉ vào kẻ Lấu (Ngọc Thành - Vĩnh Thành) khai canh lập làng; Thời Lê có ông Trần Đăng Dinh, có công lập nên các làng Phúc Am, đồng Bản; Ông Vương Thức lập nên vùng đất kẻ Đót, ông Nguyễn Bặc, Trần Yết Tâm, lập nên vùng đất kẻ cuồi…

Tuyệt đại bộ phận dân cư Yên Thành là nông dân, lấy nghề nông làm nguồn sống chính, chưa có làng nào hình thành thủ công chuyên nghiệp và buôn bán ổn định rõ nét. Mỗi khu vực cư dân sinh sống đông đúc được hình thành một làng, làng nào cũng có đình, đền, chùa miếu, nhà thánh… có thành hoàng làng, có lệ làng, có hương ước. Những làng xã ấy rất thuận lợi cho việc đánh giặc giữ làng và khai thác đất đai ở phạm vi nhỏ, nhưng cũng từ đó thể hiện sự ngăn cản bảo thủ, trì trệ trong việc giao lưu trao đổi tiếp thu cái mới để phát triển xã hội.

Tuy vật lộn chống chọi với thiên nhiên khắc nghiệt, mọi áp bức bất công của xã hội có giai cấp, dẫu cuộc sống có những lúc đắng cay, lay lắt nhưng nhân dân Yên Thành luôn xây dựng, vun đắp cho mình cuộc sống lạc quan yêu đời, với những ngày hội hè vui chơi thoải mái theo nhịp điệu mùa màng. Các trò các tục luôn được thể hiện trong các kỳ nghi lễ.

Tinh thần hiếu học của nhân dân Yên Thành luôn được nuôi dưỡng và phát huy, dân nghèo đói, nhưng ai cũng muốn cho con học dăm ba chữ để làm người. Nhiều gia đình đã từng chắt chiu hạt gạo, củ khoai cho con ăn học, nhân dân đã nuôi dưỡng, chăm sóc nhiều học trò ưu tú đậu đạt cao trong các kỳ thi. Từ thời Trần đến thời Nguyễn, Yên Thành có 18 vị đại khoa, trong đó có 4 vị đậu trạng nguyên, 3 thám hoa, 2 hoàng giáp, 5 tiến sỹ, 4 phó bảng.

Sự hình thành địa lý và con người trên vùng đất Yên Thành, đã để lại di sản văn hoá, trong đó các di tích lịch sử là tài nguyên vô giá, giúp cho việc giáo dục truyền thống, yêu đất nước, yêu quê hương, góp phần tác động xây dựng quê hương Yên Thành ngày càng đổi mới, phát triển.

Đất và người xứ Nghệ khác:
Yên Thành vùng đất cổ (9/11/2018)
Trần Đình Quán - Người yêu nước và nghệ sỹ nhiếp ảnh đầu tiên của xứ Nghệ (9/11/2018)
Tiến sĩ Trần Đình Phong với nền giáo dục, khoa bảng ở Quảng Nam (9/11/2018)
Thẳm Nàng Màn một danh thắng hấp dẫn cho du khách về với Con Cuông (10/10/2018)
Thử nghiệm tour du lịch cộng đồng tại bản Khe rạn, xã Bồng Khê, huyện Con Cuông (19/9/2018)
Giá trị lịch sử di sản Hán Nôm họ Nguyễn Đăng, xã Hưng Yên Bắc, huyện Hưng Nguyên (12/9/2018)
Trung đoàn 4, Sư đoàn 337 trong chiến tranh bảo vệ biên giới phía Bắc tháng 2 năm 1979 (12/9/2018)
Tục cúng rẫy của người Khơ Mú (11/9/2018)
Tiến sĩ Đinh Văn Chất trong phong trào chống Pháp xâm lược cuối thế kỷ XIX (6/9/2018)
Hang động đầy thạch nhũ lấp lánh ánh vàng ở miền Tây Nghệ An (15/8/2018)
Trai làng Nha Môn (8/8/2018)
Núi Dũng Quyết nơi hội tụ khí thiêng sông núi, một vùng du lịch đặc biệt (9/7/2018)
"Nguyễn Thu Đà" làng Mỹ Dụ - Bề dày truyền thống yêu nước, cách mạng (2/7/2018)
Văn Thành - Những dấu ấn còn lại về một vùng đất cổ (29/6/2018)
Giáo sư Phan Huy Lê: Nhân cách một nhà sử học chân chính (28/6/2018)
THƯ VIỆN KHXH&NV
Tạp chí Truyền hình KH-CN số tháng 8/2018
Tạp chí Truyền hình KH-CN số tháng 8/2018
 
VIDEO CLIPS
Loading the player...
 
TƯ VẤN - HỎI ĐÁP
Cho tôi hỏi :ở xã thương xá huyện chân phúc cũ nay là xã nghi hợp huyện nghi lôc tỉnh nghê an có dòng họ nguyễn văn không. chúng tôi là thế hệ thứ tám họ nguyễn văn sống ở bìnnh chánh bình sơn quảng n ...
Xem tiếp
Tôi muốn tìm hiểu lịch sử thành lập nông trường Cờ đỏ ...
Xem tiếp
< Xem toàn bộ >
 
 
THÔNG KÊ TRUY CẬP
Hôm nay: 1,543 | Tất cả: 1,508,603
 
Trang chủ | Giới thiệu | Tin tức | Diễn đàn | Nghiên cứu KHXH&NV | Đất và người xứ Nghệ | KHXHNV & Đời sống | Chuyên san KHXH & NV |
 
Cơ quan chủ quản: Sở KH&CN Nghệ An
Địa chỉ: 75 - Nguyễn Thị Minh Khai - Tp Vinh - Nghệ An
Cơ quan trị sự: Trung tâm Khoa học xã hội và nhân văn Nghệ An
Địa chỉ: 126 Lý Tự Trọng - Hà Huy Tập - TP Vinh - Nghệ An 
Điện thoại: 038.3587.231 - Hotline: Điện thoại: 0982.431.180 và 0983.48.43.46
Email: khxhnvna@gmail.com - Website: http://khxhnvnghean.gov.vn
Chịu trách nhiệm nội dung: Th.S Nguyễn Thị Minh Tú - Giám đốc Trung tâm KHXH&NV Nghệ An
Giấy phép thiết lập số: 63/GP-TTĐT, ngày 16 tháng 5 năm 2016 do Sở TT&TT cấp