NGHIÊN CỨU KHXH&NV > NGHIÊN CỨU VĂN HÓA - XÃ HỘI
Về chuyến thăm Nghệ An năm 1932 của vua Bảo Đại
Tin đăng ngày: 10/10/2018 - Xem: 71
 

Phạm Xuân Cần

Sau sự kiện Xô viết Nghệ Tĩnh 1930 - 1931, Nghệ Tĩnh trở thành địa phương được nhà nước bảo hộ Pháp và chính quyền Nam triều dành cho sự chú ý đặc biệt. Ngoài việc tổ chức các “lễ Quy thuận” trong năm 1931, ngay sau khi về nước và làm lễ Hồi loan vào ngày 11 tháng 11 năm 1932, mấy ngày sau Hoàng đế Bảo Đại đã tổ chức chuyến tuần du ra Bắc miền Trung lần thứ nhất. Trong chuyến đi này, nhà vua đã thăm Thanh Hóa, sau đó đến Nghệ An, Hà Tĩnh và vào Quảng Bình.

Tại Nghệ An, sau khi thăm một số nơi ở Vinh nhà vua đã đến Nghi Lộc, Diễn Châu, Đô Lương, Anh Sơn, Thanh Chương, Nam Đàn và Hưng Nguyên. Đây là chuyến đi nhằm mục đích thị uy và phủ dụ dân chúng là chính. Những năm sau (1937 và 1938) nhà vua còn trở lại thăm Nghệ An hai lần nữa để tham dự một số sự kiện quan trọng diễn ra ở đây.

Đây là những sự kiện từ trước đến nay chưa được quan tâm nghiên cứu đúng mức. Để giúp bạn đọc hình dung một cách khách quan và cảm nhận được không khí của sự kiện này cách nay gần một thế kỷ, chúng tôi xin chép lại nguyên văn (kể cả cách viết theo chính tả thời đó) tường thuật của tuần báo Thanh Nghệ Tịnh Tân Văn, số 123, ra ngày thứ sáu, 25 tháng 11 năm 1932. Phần ảnh ngoài những tấm ảnh được in kèm theo bài báo (chất lượng kém) còn có những tấm ảnh về sự kiện này được chúng tôi sưu tầm qua các nguồn khác có chất lượng rất tốt.

Ngự giá Bảo Đại Hoàng đế tại phía Bắc Trung kỳ

(Báo Thanh Nghệ Tịnh Tân Văn số 123, ra ngày thứ sáu, 25/11/1932)(1).

Tại Nghệ An

Hoàng thượng tới Nghệ An

Vinh - Vào lúc gần 12 giờ trưa, ngự giá Hoàng thượng từ Thanh Hóa đến thành tỉnh Nghệ An. Vào cửa thành có súng hiệu nổ chào mừng; khi vào đến trong thành thì có lính khố xanh và lính thuộc địa đóng ở Vinh đứng sắp hàng chào. Hoàng thượng đi qua một lượt trước đạo binh rồi ngự vào trong Hành cung. Quan Khâm sứ Châtel(2), ông Hoàng Vĩnh Cân(3), cụ Phước môn quận công(4), các quan đi hộ giá Vua và các quan tùy hành Quan Khâm sứ đều vào Hành cung. Quan Công sứ Nghệ An Lagreze, quan Tổng đốc Nguyễn Khoa Kỳ(5) cùng các tỉnh thần, các quan hàm đương cùng các công sở bảo hộ đều vào Hành cung để làm Lễ Bái khánh.

Upload

Đội đanhự của quân đội thuộc địa chờ đón vua Bảo Đại trước hành cung ở Vinh   (Ảnh: Sogny-Marien)

Lễ Bái khánh tại Hành cung

Upload

Ngôi lầu nhỏ được xây dựng phía trước Hành cung ở Vinh để đón vua Bảo Đại  (Ảnh: Sogny-Marien)

Vua ngự trên ngai; các quan tỉnh, các Nam quan viên các công sở bên bảo hộ và các hưu quan vào lập ban tề chỉnh rồi làm Lễ Bái khánh. Trong lúc cử hành Lễ Bái khánh, thì những người không dự Lễ Bái khánh đều đứng hai bên tả hữu ngoài sân và đứng rất nghiêm trang trong khi làm Lễ Bái khánh. Khi đã tâu lễ thành rồi và phát hạ pháo rồi, Hoàng thượng vào nội điện ít lâu. Các quan hàm đương, các ông nhân dân đại biểu được phép thượng điện và cùng đứng sang bên hữu.

Vua lại ngự ra, quan Tổng đốc An Tĩnh đọc một bài hạ biểu bằng chữ Hán (xem phần chữ Hán ở trang nhì).

Đến Quan Công sứ Nghệ An đọc một bài chúc văn bằng tiếng Pháp. Bản dịch bài diễn văn ấy sẽ đăng sau đây.

Khi Vua ngự ra, có quan Khâm sứ đứng bên tả, Cụ Cơ mật viện trưởng Phước môn quận công đứng bên hữu.

Hạ biểu đọc xong, quan Tổng đốc tiến dẫn các hội thiện, hội tỉnh tuần, các hưu quan, Châu cấp, Tập Phúc, các ông nhân dân đại biểu và các hội viên lên bái yết Hoàng thượng. Rồi đến quan Công sứ tiến dẫn các quan Tây đầu các công sở, các hội viên người Pháp các quan đại lý cùng các quan chức Tây Nam các công sở vào bái yết.

Đoạn lại đến các đại biểu Trung Hoa ở Vinh. Có Chánh Phó bang trưởng, ông giáo sư tại trường học của người Trung Hoa ở Vinh và một người thân thương, các đại biểu Trung Hoa đều mặc lễ phục Tàu.

Các lễ vừa xong, Hoàng thượng lại bước xuống thềm ra sân đi trước hàng thân hào, thuộc quan, những người được ân thụ vinh hàm, các bang tá. Vua hạ cố ngự ra sân như thế là để những người không được thượng điện bái yết. Có một người dâng lên một tờ biểu; Hoàng thượng truyền cho thu nhận.

Lễ xong, Hoàng thượng, ông Hoàng thân, quan Khâm sứ, cụ quận công cùng các quan hộ giá tòng hành, từ giã Hành cung ra lầu Công sứ. Hoàng thượng ngự thiện tại đó cùng quan Khâm sứ, và các vị, các quan lớn đi hộ giá, tòng hành.

Upload

Các quan chức Pháp và Việt chờ đón vua Bảo Đại      (Ảnh: Sogny-Marien)

Hoàng thượng đi thăm các nơi

Trời tuy mưa, mà nghe ngự giá Hoàng thượng đi đến đâu, nhân dân đều nô nức hoan hô, đi xem rất náo nhiệt.

Sau bữa tiệc tại Tòa chánh Công sứ thì Quan sứ Lagreze, quan Tổng đốc Nguyễn Khoa Kỳ có đặt vòng hoa tại bia kỷ niệm quan cựu Công sứ De Botttini. Có quan Khâm sứ Châtel dự lễ này.

Buổi chiều, vào lúc 2 giờ, Hoàng thượng đi thăm trại khố xanh(6). Cuộc nghênh tiếp rất long trọng. Quan Giám binh Petit ra đón thánh giá vào. Hoàng thượng đi lượt qua đội lính khố xanh bấy giờ bồng súng đứng rất chỉnh tề. Một viên chánh quản và người lính số 1091 được gọi ra yến kiến trước Hoàng thượng.

Ngự giá Hoàng thượng lại ra đường cửa tiền, đi qua trường thành chung(7), Hoàng thượng và các quan vào thăm các học sinh bấy giờ đứng sắp làm hai hàng có cầm quốc kỳ (giữa đỏ hai bên vàng các sắc ngang nhau).

Ngự giá lại đi thăm trại lính Tây đóng ở trường college Vinh cũ(8); ngự giá lại trở về thăm Sở Y tế Vinh(9). Quan đốc tơ Lemoine đem các nhân viên trong sở đứng hai hàng nghinh tiếp. Vua vào thăm phòng mổ, phòng giải phẫu, phòng thuốc, phòng hộ sinh.

Thăm các phòng trong Sở Y tế xong rồi, Hoàng thượng lại đi thăm nhà Dục anh của hội Nghệ An Pháp Việt Dục anh hội(10). Đến đây, các bà sơ và hội viên đều đợi sẵn ngự giá đến. Vua đi thăm các nơi, chỗ ngủ chỗ ăn, và vào phòng tiếp khách của hội. Quan đốc tờ Lemoine là chánh hội trưởng hội Dục anh có đọc một bài chúc văn và nói về hội này, đoạn đưa quyển sách vàng (livre d’or) của hội ra. Hoàng thượng xem rồi ký tên vào.

Nghe nói Hoàng thượng có cho Dục anh hội hai trăm đồng. Vua có xem những trẻ mồ côi nuôi trong nhà hội. Phần nhiều các đứa trẻ bây giờ đều béo tốt, không ra vẻ mồ côi nữa.

Ngự giá vua đi thăm Dục anh rồi thì đi thăm trường học “Nguyễn Trường Tộ”(11). Quan thanh tra học chính trong tỉnh, M. Merlier, quan phó thanh tra M. Nguyễn Gia Thoại, các nam nữ giáo chức và nam nữ học sinh đều đứng đợi thánh giá ngự tới.

Hoàng thượng thăm trường học trong tỉnh rồi đi thăm nhà máy làm xe hỏa ở Trường Thi(12). Ông Chánh đốc xưởng máy là M. Wanderhassel đem các viên chức trong sở ra nghinh tiếp. Vua đi thăm các nơi trong nhà máy, xem thợ làm. Đoạn ngự giá đi thăm đồn Yên Dũng(13). Ông sếp đồn là M. Re nert đem lính ra nghinh thánh giá. Vua đi thăm trong đồn rồi đo đường Bến Thủy về Vinh. Cùng đi có quan Khâm sứ Châtel, ông Hoàng Vĩnh Cân, cụ Cơ mật, các quan tòng hành, quan Công sứ Lagreze và tỉnh thần Nghệ An. Khi về đến Hành cung tỉnh Nghệ An thì vào lúc năm giờ rưỡi chiều. Lúc ấy trời mưa, nhân dân trong thành phố và các vùng phụ cận đi xem đông lắm, đứng hai bên bờ đường và ngổn ngang ở giữa. Lính cảnh sát đã giữ trật tự rất nghiêm, xa giá mới từ từ đi về cửa Nam môn tiến vào trong thành. Tại trước cửa tiền người đi xem đứng dồn lại có đến cả trăm.

Hoàng thượng vào Hành cung, an nghỉ một lúc rồi tiếp các thân hào. Mấy ông dân biểu, hội viên, các hưu quan, rất đông người đến yết kiến. Vua lại tiếp đến những người trong Hoàng tộc hoặc làm quan, hoặc buôn bán ở đây.

Tám giờ tối, ngự giá ra tòa sứ(14) dự tiệc. Có đủ các quan Tây đầu các công sở được đến dự trong bữa tiệc này. Tiệc xong Hoàng thượng Hoàng thân về hành cung an nghỉ để sáng ngày 21 (18 novembre) đi các vườn trong tỉnh Nghệ An.

Upload

Thượng thư Nguyễn Hữu Bài (áo đen) tháp tùng vua Bảo Đại (khoác áo mưa sáng màu) trong chuyến tuần du ở Vinh  (Ảnh: Sogny-Marien)

Hoàng thượng đi thăm các phủ huyện

Ngày 21 tháng mười ta (18 Novembere 1932) ngự giá Hoàng thượng đã đi gần khắp các phủ huyện trong tỉnh Nghệ An: Vua đã đến huyện Nghi Lộc, phủ Diễn Châu, đồn Thịnh Đức, xưởng làm việc đào Nông giang, phủ Anh Sơn, huyện Thanh Chương, huyện Nam Đàn, phủ Hưng Nguyên…

Vào lúc 7 giờ sáng, xa giá Hoàng thượng từ thành tỉnh Nghệ An do nam môn (cửa tiền) đi ra. Có quan Khâm sứ Châtel cùng đi với Hoàng thượng và ông Hoàng Vĩnh Cân. Các quan đi hộ giá có: quan cơ mật viện trưởng Phước môn quận công Nguyễn Hữu Bài, MM. Nguyễn Đệ, thư ký ngự tiền, Barthelemy, quan hai thủy quân, chánh võ phòng của vua, Nguyễn Hữu Duyên, Thống chế thị vệ.

Các quan tòng quan Khâm sứ có MM. Gau hier, hội lý hộ Lại, Haclewyn, chánh văn phòng, Berjoan, thư ký riêng, Trey, một quan chức trong sở Liêm phóng Trung kỳ ở Huế. Các vị đi hộ giá Hoàng thượng và tùy tòng quan Khâm sứ có tên kể trên đều khởi hành tại Huế và đã có ra Thanh.

Quan Công sứ Nghệ An Lagreze, quan Tổng đốc An Tịnh Nguyễn Khoa Kỳ đều có cùng đi các miền trong tỉnh. Các quý quan và các tỉnh thần trong tỉnh Nghệ An đi theo ngự giá Hoàng thượng cũng đông: quan Giám binh Petit, quan chánh sở Liên phóng ở Vinh: Billet, các quan chức trong sở Liêm phóng: MM. Laigillon, Quilici, Ferez, Paccard, quan kỹ sư Bertin, tỉnh thần ở Nghệ An cùng theo thánh giá lại có quan Bố chánh Nguyễn Phiên, quan Thương tá riêng M. Tôn Thất Hối.

Ông Le granelande là phóng viên một tờ báo lớn bên Pháp mới qua Đông Dương nhân thấy đức Bảo Đại Hoàng đế bắc tuần nên ông có theo quan Toàn quyền Pasquier vào Thanh Hóa, và vào luôn Vinh, hôm nay ông ta cũng có đi theo và đem cả máy chụp ảnh đi.

Theo xe vua tất cả có đến non bốn mươi người ngồi trên hơn một chục chiếc xe hơi. Lúc sáng khởi hành đi trời đang mưa, và cả ngày cũng mưa phùn luôn, chỉ khi đến phủ Diễn Châu thì còn hơi khô ráo, còn đến các nơi đường sá phần nhiều ướt át, nhất là tại chợ Rạng, Võ Liệt, Nam Đàn, Hưng Nguyên. Tuy trời mưa, nhưng khắp nơi mà xa giá Hoàng thượng đi qua đều thấy có vẻ rất tưng bừng náo nhiệt. Hai bên vệ đường, cờ bay phấp phới, những chỗ có thiết bài hương án hay dựng thể môn thì đều thấy trẻ già nô nức đứng xem. Những chỗ có đông dân đứng xem nhất là ở phủ Diễn Châu, và nhất là ở Võ Liệt (thuộc huyện Thanh Chương) chỗ này hình như dân cư đông lắm. Người đi xem đứng chật đường trong một đoạn dài, ấy là chưa kể đến hàng mấy trăm người đứng cả dưới ruộng mà coi. Người ta nói trời có nắng ráo người đi xem cũng không thể đông hơn được mấy, nhân dân nghe nói vua ra đều nô nức đi xem, chẳng ngại gì rét, chẳng kể gì mưa. Cho nên ta mới thấy người đi xem đông đến thế. Tại những chỗ mà vua có hạ giá mấy người đi xem đã nhiều, mà ở dọc đường lác đác đứng chờ xem không phải ít. Đường từ Vinh ra huyện lỵ huyện Nghi Lộc chừng mười ky lô mét. Ngự giá đi qua, dọc đường có đến bảy tám nơi có các bô lão trong làng ra bái hạ. Tại trước cửa huyện có lính đứng bồng súng và học sinh đứng cầm cờ đứng sang một phía Hoàng thượng hạ giá vào trong bên hữu có quan Khâm sứ, bên tả quan Cơ mật viện trưởng, Hoàng thượng đứng để các quan, nha, các vị hưu quan và thân hào trong huyện hạt đến bái khánh. Những người có chức vị cao, hoặc niên cao đứng trước, ai nấy vẻ mặt đều có nét mừng pha nét sợ - hình như ít lâu nay được nghe nói đức kim thượng đạt độ khoan hòa, kịp ngày nay lại được thấy rõ thiên nhan, nên ai nấy đều cảm động vô cùng. Khi được lịnh vào bái khánh, những người được vào trước đều quì lạy xuống đất. Vua liền cho đứng lên và chỉ cho đứng vái thôi.

Khi bái khánh xong rồi, một ông lão quì và dâng một tờ biểu. Vua truyền thu nhận.

Ngự giá lại đi Phủ Diễn từ đây, ở dọc hai bên đường từng đoạn lại có một người lính khố lục đứng bồng súng. Các đầu làng đều có bày hương án và bô lão mặc áo xanh ra bái hạ. Dọc con đường từ Nghi Lộc đi Diễn Châu, có mấy người quỳ bên đường và dâng sớ, vua cho xe dừng lại để thâu nhận. Khi đến phủ Diễn, ngự giá đi thẳng vào trong thành, ở đây có đạo lính thuộc địa do quan ba đại lý Delory chỉ huy ra bồng súng chào. Hoàng thượng và quan Khâm sứ có đi qua trước đạo quân và gắn Long bội tinh cho quan ba đại lý. Hoàng thượng, Hoàng thân Vĩnh Cân có đứng trông quan cảnh thành phủ Diễn. Tại đây thành để rêu xanh, trông có vẻ cổ xưa và hơi giống một nơi ở Huế.

Hoàng thượng, quan Khâm sứ, ông Hoàng, ông Cơ mật và các quan đi hộ giá, tòng hành đều vào trong Phủ. Ở đây Hoàng thượng có ngự dùng trà, và ngồi nghỉ tại đó trong non mười phút đồng hồ. Ở đây học trò cầm cờ cũng đông; cũng như các nơi khác, mỗi học sinh đều cầm một cây cờ giữa đỏ hai bên vàng. Đến phủ Diễn thì biết là nơi lắm quan. Các vị hưu quan có phẩm tước và có huy chương có đến bốn mươi vị. Ai nấy đều vào bái khánh. Hoàng thượng đứng thụ lễ rồi ban ngân tiền cho mấy người.

Ngự giá lại đi đồn Thịnh Đức(15). Đồn này làm trên một ngọn núi. Xa giá Hoàng thượng đi lên trên đồn, đi vòng xoáy ốc trong hai vòng thì lên đỉnh núi, tới đồn. Hoàng thượng thăm đồn và đứng trông ra bốn phía một lúc ngự giá lại đi thăm xưởng đào nông giang(16), có quan kỹ sư nông giang đến cắt nghĩa chương trình dẫn thủy nhập điền, ông Hội tịnh, cùng mấy người thầu chung đoạn nông giang có dâng tiệc             Champagne. Ngự giá vua đi Đô Lương, vào Phủ lỵ Anh Sơn. Cuộc nghênh thánh giá cũng hơi giống tại các nơi khác. Đến đây có hai ông lão già hơn chín mươi tuổi và là anh em (người ta gọi là cụ bá cả và cụ bá hai) ra bái khánh: Vua ban cho một tấm lụa. Tại Anh Sơn, có năm người được ngự ban cho ngân tiền. Ngự giá lại đi lên chợ Rạng. Đến đây ngự giá vào nghỉ trong đồn(17) và ngự dùng cơm sáng cùng các quan Khâm sứ, ông Hoàng, cụ Cơ mật và các quan chức tòng hành.

Quan Thống chế thị vệ, quan Bố chánh Nghệ An, mấy quan chức nhỏ đi hộ giá thì dùng cơm của quan huyện Thanh Chương đãi tại một nơi khác, nhà tranh, cất gần đồn. Mấy nhà làm báo do ông Tôn Thất Hối giới thiệu và ép phải ăn cơm của quan huyện đãi rất tử tế. Khỏi phải ăn bánh Tây trên ô tô như đã định trước.

Một giờ chiều ngự giá ra đứng thụ lễ trước đồn. Các thân hào trong vùng ra bái khánh vua ban ngân tiền cho mấy người rồi lại đi Võ Liệt (Thanh Chương). Tại Võ Liệt Thanh Quả có cất một cái trạm rất nguy nga. Hoàng thượng ngự nhận lễ các thân hào. Tại đây một viên Bang tá tuần trấp đã 76 tuổi, được đặc ân ban cho kim tiền. Ông này tên là Nguyễn Văn Tính. Đoạn đứng xem phong cảnh một hồi lâu mới lên xe đi Nam Đàn. Chỗ bến đò Gang sở Lục Lộ đã làm một cái cầu phao rất khéo: non mười chiếc phà để ngang, trên lát ván thành một cái cầu, có bao lan sắt hẳn hoi.

Đường từ chợ Rạng đến huyện Nam Đàn, quang cảnh rất thanh kỳ mà hiểm trở. Đến huyện lỵ Nam Đàn, ngự giá vua vào huyện thụ lễ của các thân hào trong hạt, ban ngân tiền cho nhiều người, đoạn lại thẳng đường đi phủ Hưng Nguyên. Sang đến hạt này, cuộc nghênh tiếp thánh giá có vẻ long trọng hơn. Khi đến phủ lỵ đã ba giờ rưỡi chiều, vua ngự thụ lễ, ban thưởng ngân tiền rồi về Vinh. Tại phủ Hưng Nguyên, các nam nữ học sinh cầm cờ và hát một bài chúc vua bằng tiếng An Nam nhưng không nghe rõ được câu gì.

Ngự giá vua về đến thành Vinh vào lúc 4 giờ chiều. Vua ngự vào Hành cung. Vào thành có súng hiệu đón mừng, các tỉnh thần ra bái  nghinh thánh giá vào an nghỉ.

Lời Hoàng thượng phủ dụ thần dân

Ngự giá đi các miền trong tỉnh Nghệ An, đi đến đâu nhân dân cũng nô nức hoan hô một cách rất náo nhiệt. Đến các nơi có đông thân hào đến bái khánh, cụ lớn Cơ mật đều có vâng lệnh của Hoàng thượng ban lời phủ dụ đại khái như sau này: “nay các thân hào, bô lão đến bái khánh, Hoàng thượng cảm ơn, (nghe đến câu này thì ai nấy đều vái rất cung kính cảm động). Hoàng thượng đi du học bên quý quốc nay về lâm chính, Hoàng thượng sẽ làm ngay cho dân được hạnh phúc. Trong khi Hoàng thượng còn du học, năm ngoái năm kia, trong nước có xẩy ra sự không may, sự lộn xộn, ngài đều nghe biết cả và Hoàng thượng rất lấy làm đau đớn cho dân(18). Những việc ấy là do bọn thiếu niên càn rỡ, họ làm không phải thì chịu tội, các ông cũng không phải liên lụy đến. Đành coi như một cái thiên tai vậy; nhưng kể ra thì tội lỗi ấy chẳng phải là các ông thân hào, hàng phụ lão không có trách nhiệm, có lỗi, vì các ông đã không biết lo giáo bối trước đi, để cho chúng nó làm càn, trước còn đe nạt, bắt ép dân quê ngu dại, sau càng ngày càng lộng, ép cả cha anh làm càn; như thế thật là trái đạo, vậy nay họ đã hối quá rồi, bổn phận các ông lại phải lo dạy bảo cương thường luân lý là những điều phải giữ để cho nước được mạnh, dân được giầu. Đức Hoàng đế mười năm du học, nay về cầm quyền trị nước, ngài có nhiệt tâm mưu cầu hạnh phúc cho dân; nhưng ngài thấy dân gian hy vọng nhiều quá, trong một lúc không thể khiến cho dân thỏa vọng cho hết được. Vì, hiện nay Hoàng thượng mới về cầm quyền chính, Hoàng thượng chưa thể hiểu rõ hiện trạng trong nước, chưa biết việc gì nên tiến hành trước, việc gì để lại sau, Hoàng thượng còn phải xem xét cho biết đã, nghĩa là còn phải có thời giờ để Hoàng thượng đi “quan phong tỉnh phương” rồi mới thương đồng cùng chính phủ Bảo hộ, với quan Toàn quyền, quan Khâm sứ, để mưu những việc ích quốc lợi dân, cho dân được thỏa nguyện. Nay các ông là bậc thân hào, người có tuổi đã từng trải việc đời, đã học đến chữ “quân, sư, phụ” các ông nên nhớ lấy, ghi nhớ lấy mà dạy bảo con em, thì trong nước trị an, Hoàng thượng sẽ tùy thời làm những việc cho dân được sung sướng, nước được mạnh giàu v.v”. Cụ lớn nói khoan thai mà dõng dạc, ai nghe cũng hiểu được ngay và rất cảm động.

Hoàng thượng chít khăn đen, mặc áo đoạn, ngoài có áo che mưa, quần lụa và chỉ đeo có cái “Đệ nhất đẳng bắc đẩu bội tinh”.

Bữa yến tại dinh quan Tổng đốc, và cuộc tiếp rước tại hành cung

VINH, - Tối hôm 18 November, ngự giá đi thăm các miền trong tỉnh Nghệ An và khi trở về thành tỉnh đã vào lúc 4 giờ chiều, Hoàng thượng an nghỉ tại hành cung. Tối hôm ấy ngự thiện tại dinh quan Tổng đốc Nghệ An. Khi tiệc xong, Hoàng thượng ngự về hành cung. Tại đó có cuộc múa hát, dật, đốt pháo bông, và cuộc bán hàng làm nghĩa, để lấy tiền giúp dân bị bão ở trung bộ xứ Trung kỳ. Mãi đến khuya, Hoàng thượng mới về hành cung an nghỉ.

Sáng hôm 19, vào lúc 7 giờ sáng ngự giá đi vào Hà Tịnh. Năm giờ rưỡi chiều ngự giá lại về Vinh.

Cuộc tiếp rước tại rạp chớp bóng

Sau bữa tiệc tại lầu quan Công sứ Nghệ An, ngự giá lại đến rạp chớp bóng Vinh. Tại đây đã trần thiết rất trang hoàng; trước cửa và trong rạp phía trên màn chiếu bóng có đèn điện kết thành hai chữ B. Đ. tỏ ý cuộc nghinh tiếp đức Hoàng đế Bảo Đại.

Tối chớp bóng này, lại có cuộc khiêu vũ vào lúc tạm nghỉ, và cuộc bán hàng làm nghĩa, lấy tiền giúp dân bị bão ở Trung bộ xứ Trung kỳ, và bán chương trình để lấy tiền làm việc nghĩa ấy.

Hoàng thượng có xuống chỗ bán hàng làm nghĩa, cùng quan Khâm sứ Châtel, ông Hoàng Vĩnh Cân, cụ lớn Phước môn quận công, và ngự dùng một vài thứ bánh do các hội viên Pháp - Việt Dục anh hội ở Vinh sắp đặt bán lấy tiền làm nghĩa. M. Medrano, chủ ô ten ở Vinh dọn hàng. Mme Kỷ Sung Thúc, Mme Trần Đình đã săn sóc trong chỗ “bán hàng làm nghĩa” này từ đầu chí cuối.

Trong lúc tạm nghỉ thì có cuộc bán hàng, và cuộc khiêu vũ của các người Pháp, đoạn lại chiếu nốt phim ảnh Le beau Danube bleu.

 Hoàng thượng cùng các quan ở lại đó rất khuya.

Những người được giấy mời đến dự xem tối này đều là các quan chức, các quan Chánh các công sở, các ông dân biểu, các hội viên v. v. Người đến dự có non 300 người đều mặc lễ phục.

Hoàng thượng ngồi ở lô giữa, cùng quan Khâm sứ, cụ lớn Phước môn, quan chánh võ phòng Bartheley.

Gần đó lại có các quan đi hộ giá Hoàng thượng, các quan tòng hành quan Khâm sứ, và những vị sau này: quan năm Legentilhomme, quan Công sứ Lagreze, quan Tổng đốc Nghệ An, quan tư coi đạo binh thuộc địa ở Vinh, quan Bố chánh, quan Án sát, các quan chánh công sở, các quan phủ huyện, các vị hưu quan, các ông dân biểu hội viên v. v.

Vào lúc 6 giờ sáng hôm 20, ngự giá đã đi Đồng Hới. Trước cửa hành cung, có các đội lính bồng súng; các quan chức đều mặc lễ phục đứng hai bên. Khi vào đến cửa thành có súng hiệu nổ chào. Các tỉnh thần Nghệ An đều đi theo ngự giá đến Bến Thủy.

Upload

Thượng thư Nguyễn Hữu Bài tháp tùng vua Bảo Đại khi Bảo Đại chuẩn bị rời hành cung ở Vinh đi Hà Tĩnh (Ảnh: Sogny-Marien)

Hoàng thượng vừa gửi ra Nghệ An cái ngân phiếu 380$

Hoàng thượng vừa gửi ra Nghệ An một cái ngân phiếu (chefque) 380$ để ban cấp cho những nơi sau nay:

Ban thưởng cho trại lính khố xanh Vinh 150$;

Ban cho nhà máy Trường thi 100$ (tiền ấy dùng để làm bữa tiệc cho thợ trong nhà máy).

Ban cấp cho những kẻ nghèo ốm nằm trong nhà thương 100$;

Khi Hoàng thượng đến thăm phòng Hộ sinh trong nhà thương, thì thấy một người vừa sinh được một đứa con giai; Hoàng thượng ban cho người sản phụ kia 10$;

Ban cấp sách vở giấy bút cho học sinh nghèo ở trường học 20$;

Cộng là 380$.

 

Chú thích

(1). Thanh Nghệ Tịnh Tân Văn là tờ tuần báo của Hội Pháp Việt Văn học, có trụ sở tại Phố Ga (124 Avenue Marechal Foch), Vinh, Nghệ An. Năm 1934 báo đổi tên là Thanh Nghệ Tịnh.

(2). Khâm sứ Trung kỳ.

(3). Có lẽ là hoàng thân Vĩnh Cẩn, người thường xuyên đi theo vua Bảo Đại.

(4). Là Viện trưởng Viện Cơ mật Nguyễn Hữu Bài, sau này là Thượng thư Bộ Lại, một trong năm thượng thư bị bãi chức trong cải cách của Bảo Đại năm 1933.

(5), Nguyễn Khoa Kỳ, Tổng đốc Nghệ An, người được cho là có công dẹp “loạn cộng sản”, năm 1934 được phong chức Thượng thư Dân xã Kinh tế trong triều đình Huế.

(6). Trại lính khố xanh đóng ở trong Thành Nghệ An.

(7). Trường thành chung: Có thể là trường Quốc học Vinh (college de Vinh), trong giai đoạn này trường Quốc học Vinh đang phải nhường chỗ cho trại lính Tây và chia ra học ở một số nơi.

(8). Tức khu vực Bến xe Vinh vừa mới chuyển đi năm 2018.

(9). Là Nhà thương Vinh, ở khu vực công ty Lâm sản, đường Phan Đình Phùng hiện nay.

(10). Ở khu vực bệnh viện thành phố Vinh hiện nay.

(11). Nguyễn Trường Tộ là trường nữ sinh, có chung bờ tường với Trường Tiểu học Cao Xuân Dục, ngoảnh mặt ra đường Nguyễn Nghiễm, thuộc phường Quang Trung hiện nay.

(12). Khu vực phường Trường Thi hiện nay, phía Tây Quân khu 4.

(13). Khu vực Quân khu 4 hiện nay.

(14). Tòa Công sứ ở đường Lê Hồng Sơn hiện nay, mặt hướng ra cầu Cửa Tiền.

(15). Nằm bên cạnh đường quốc lộ số 7A, thuộc xã Bảo Thành, huyện Yên Thành.

(16). Có lẽ là công trường xây dựng hệ thống thủy lợi Bắc Nghệ An, ở Đô Lương. Năm 1937 vua Bảo Đại lại lên đây để khánh thành công trình này.

(17). Đồn Chợ Rạng sau này, năm 1940 bị quân khởi nghĩa của Đội Cung đánh chiếm.

(18). Muốn nói đến sự kiện Xô viết Nghệ Tĩnh 1930 - 1931, thường được chính quyền Nam Triều gọi là “loạn cộng sản”.

Nghiên cứu KHXH&NV khác:
Tìm hiểu các nguyên lý bài trí thờ tự - tại di tích trên địa bàn tỉnh Nghệ An (4/12/2018)
Góp phần cải chính về năm mất của Nguyễn Công Trứ (4/12/2018)
Hoàn cảnh ra đời câu thơ của Trần Nhân Tông (14/11/2018)
Đề xuất giải pháp sắp xếp, tổ chức lại đơn vị sự nghiệp công lập trên địa bàn tỉnh Nghệ An (9/11/2018)
Hội thảo khoa học: Truông Bồn - Giá trị lịch sử, bảo tồn và phát huy (2/11/2018)
Hội thảo khoa học "Thân thế và sự nghiệp Tiến sỹ Trần Đình Phong" (1/11/2018)
Về chuyến thăm Nghệ An năm 1932 của vua Bảo Đại (10/10/2018)
Sở Khoa học và công nghệ tỉnh Hòa Bình, UBND huyện Cao Phong làm việc và chia sẻ kinh nghiệm tại Nghệ An (10/10/2018)
Hội thảo khoa học Thoát nước đô thị Vinh - Thực trạng và giải pháp (3/10/2018)
Bàn giải pháp và chương trình phối hợp hoạt động KH&CN trong lĩnh vực nông nghiệp (27/9/2018)
Nâng cao hiệu quả hoạt động Khoa học và công nghệ cấp huyện (25/9/2018)
Đi tìm một bản sử thi "Khun Chương" đầy đủ (10/9/2018)
Vấn đề Hồ Xuân Hương - Thử tiếp cận những bài thơ có gốc nguồn văn bản (31/8/2018)
Khoa học & công nghệ trong nông nghiệp ở Nghệ An: Cần có những tác động mới (31/8/2018)
Đội ngũ cán bộ không chuyên trách ở Nghệ An Thực trạng và giải pháp (31/8/2018)
THƯ VIỆN KHXH&NV
Giới thiệu sách: Lịch sử Đảng bộ và nhân dân xã Nghĩa Lộc (1953-2017)
Giới thiệu sách: Lịch sử Đảng bộ và nhân dân xã Nghĩa Lộc (1953-2017)
 
VIDEO CLIPS
Loading the player...
 
TƯ VẤN - HỎI ĐÁP
Cho tôi hỏi :ở xã thương xá huyện chân phúc cũ nay là xã nghi hợp huyện nghi lôc tỉnh nghê an có dòng họ nguyễn văn không. chúng tôi là thế hệ thứ tám họ nguyễn văn sống ở bìnnh chánh bình sơn quảng n ...
Xem tiếp
Tôi muốn tìm hiểu lịch sử thành lập nông trường Cờ đỏ ...
Xem tiếp
< Xem toàn bộ >
 
 
THÔNG KÊ TRUY CẬP
Hôm nay: 1,230 | Tất cả: 1,559,541
 
Trang chủ | Giới thiệu | Tin tức | Diễn đàn | Nghiên cứu KHXH&NV | Đất và người xứ Nghệ | KHXHNV & Đời sống | Chuyên san KHXH & NV |
 
Cơ quan chủ quản: Sở KH&CN Nghệ An
Địa chỉ: 75 - Nguyễn Thị Minh Khai - Tp Vinh - Nghệ An
Cơ quan trị sự: Trung tâm Khoa học xã hội và nhân văn Nghệ An
Địa chỉ: 126 Lý Tự Trọng - Hà Huy Tập - TP Vinh - Nghệ An 
Điện thoại: 038.3587.231 - Hotline: Điện thoại: 0982.431.180 và 0983.48.43.46
Email: khxhnvna@gmail.com - Website: http://khxhnvnghean.gov.vn
Chịu trách nhiệm nội dung: Th.S Nguyễn Thị Minh Tú - Giám đốc Trung tâm KHXH&NV Nghệ An
Giấy phép thiết lập số: 63/GP-TTĐT, ngày 16 tháng 5 năm 2016 do Sở TT&TT cấp