DIỄN ĐÀN > TỌA ĐÀM VÀ CÁC VẤN ĐỀ TRAO ĐỔI
Khi nông dân chán... đại học
Tin đăng ngày: 6/9/2018 - Xem: 30
 

Trang Tuệ

Từ lâu nay, khi nói đến xứ Nghệ, người ta thường thể hiện sự coi trọng đây là một vùng đất văn hiến, có truyền thống hiếu học. Nhiều người gọi nôm na là vùng đất học. Xứ Nghệ được tôn trọng không chỉ vì có nhiều người đỗ đạt, nhiều danh nhân văn hóa nổi tiếng, mà còn được trân trọng bởi con người nơi đây ham học hỏi. Những người nông dân sẵn sàng chịu khó, chịu khổ, bớt ăn, nhịn tiêu để dành tiền cho con cái đi học, nhất là khi cho con đi học đại học. Nhưng hiện nay, truyền thống này cũng đang có những thay đổi theo hướng khác. Nhìn trên bình diện chung, con người xứ Nghệ vẫn ham học hỏi. Tuy nhiên, có nhiều địa phương, quan niệm về học tập, nhất là học đại học đang thay đổi. Ở nhiều nơi, cho con đi học đại học không còn là lựa chọn được nhiều gia đình nông dân lựa chọn và ủng hộ.

Truyền thống đang biến đổi?

Về với quê tôi, một xóm nghèo ở vùng trung du Nghệ An, sự thay đổi biểu hiện khá rõ ràng. Hơn chục năm  trở về trước, cũng như nhiều địa phương khác, những người nông dân quê tôi luôn mong muốn con cái được đi học đại học. Mỗi nhà canh tác 2-3 sào ruộng, vài ba sào đất và chăn nuôi một vài con lợn, con bò, cuộc sống cơm áo hàng ngày đã vô cùng khó khăn, nhưng lại luôn ủng hộ con em đi học đại học. Những người làm cha làm mẹ sẵn sàng chấp nhận đói nghèo để nuôi con ăn học nơi thủ đô hay các đô thị lớn. Bán ngô, lúa, lợn, gà, trâu, bò, thậm chí bán cả phần đất đai cũng cố gắng để cho con đi học miễn con thi đỗ. Rất khó khăn để nuôi con ăn học, nhưng khi có con thi đỗ đại học, gia đình sẽ cảm thấy hãnh diện, vinh dự. Và việc có nhiều người học cao còn là vinh dự của nhà trường, của làng xã, của dòng họ. Vậy nên, chỉ một xóm nhóm mới được thành lập từ cuối những năm 1960 với mấy chục hộ gia đình và đến nay vẫn chưa đầy hai trăm nóc nhà những cũng có đến hơn trăm cử nhân, thạc sĩ và tốt nghiệp cao đẳng. Trước 1986, cả xóm chỉ có 5 người học hết đại học và 9 người học cao đẳng. Từ 1986-2000 đã có 21 người tốt nghiệp đại học và 29 người tốt nghiệp cao đẳng. Từ năm 2000-2015 có 36 người tốt nghiệp đại học và45 người tốt nghiệp cao đẳng.Điều đáng nói là nếu như thập niên đầu tiên của thế kỷ này là thời điểm trong xóm có nhiều con em đi học đại học nhất thì trong mấy năm gần đây lại giảm đi nhiều. Trong 3 năm gần nhất chỉ có 4 người đi học đại học, số đi học cao đẳng cũng giảm dần. Có nhiều gia đình, khi con học hết phổ thông thì bố mẹ không muốn cho con đi thi hay xét tuyển vào các trường đại học lắm. Họ không ngăn cản con cái đi học đi học, nhưng cũng không mặn mà, ủng hộ nhiệt tình như trước đây nữa. Tại sao một vùng đất có truyền thống ham học lại trở nên như vậy? Tại sao trong quãng thời gian kinh tế khó khăn, những người nông dân vẫn ủng hộ con mình ăn học lên cao, nhưng bây giờ, khi đời sống kinh tế phát triển hơn, họ lại thờ ơ với việc học của con mình?

Càng học cao càng thất nghiệp

Một trong những nguyên nhân khiến nhiều người nông dân không muốn con mình theo học lên cao là do càng học cao càng thất nghiệp. Nạn thất nghiệp đối với những người có trình độ đại học, cao đẳng trong khoảng một thập lỷ trở lại đây trở thành vấn nạn lớn ở Việt Nam. Có nhiều nguyên nhân dẫn đến nạn thất nghiệp trong đó có nguyên nhân quan trọng xuất phát từ hệ thống giáo dục. Nếu như những người tốt nghiệp đại học trước năm 2000 được giải quyết về vấn đề việc làm khá ổn thỏa từ trong thời gian sau đó lại trở nên khó khăn. Hơn chục năm nay, khi hệ thống các trường đại học và cao đẳng được mở rộng đào tạo, hàng loạt các trường mới được thành lập, các trường được nâng lên từ trung cấp thành cao đẳng và từ cao đẳng thành đại học. Điều đó khiến cho việc tuyển sinh đại học được mở rộng và việc thi đỗ đại học cũng trở nên dễ dàng hơn. Nếu trước đây, chỉ có một số trường đại học ở các thành phố lớn thì việc thi đỗ đại học rất khó và thực tế quê tôi chỉ có một tỷ lệ rất nhỏ những người tốt nghiệp phổ thông thi được vào đại học. Mỗi năm được 1-2 người, và nhiều năm chẳng có ai. Nhưng gần đây, phần lớn học hết phổ thông đều thi được vào đại học và cao đẳng do có quá nhiều trường tuyển sinh và có nhiều lựa chọn khác nhau. Nói cách khác, ngày trước phải học thật giỏi mới vào đại học còn gần đây chỉ học khá, thậm chí trung bình khá cũng có thể đăng ký vào một trường đại học nào đó. Giáo dục đại học và cao đẳng được mở rộng quá mức trong khi vấn đề chất lượng giáo dục còn thấp thì hệ quả là nạn thất nghiệp ngày càng phổ biến. Chỉ xét những người tốt nghiệp đại học ở xóm tôi thì vấn đề công việc sau khi ra trường cũng thay đổi rất nhiều qua các giai đoạn. Những người tốt nghiệp đại học trước 1986 đều làm việc đúng chuyên ngành, chỉ có một người sau này chuyển ra làm kinh doanh riêng nhưng khi ra trường vẫn được nhận vào cơ quan chuyên môn làm việc. Có 17 người trên tổng số 21 người tốt nghiệp đại học giai đoạn 1986-2000 làm việc đúng chuyên môn (chiếm 81%). Nhưng chỉ có 9 người trong tổng số 36 người tốt nghiệp đại học từ 2000-2015 làm đúng chuyên môn đào tạo (chiếm 25%), đặc biệt, chỉ có 2 trong số 12 người tốt nghiệp đại học giai đoạn 2010-2015 làm theo chuyên môn (chiếm 17%). Những người càng tốt nghiệp trong những năm gần đây thì xin việc đúng chuyên môn càng khó. Trong khi đó, nhiều người học trung cấp, cao đẳng ra lại xin việc vào các xí nghiệp, doanh nghiệp hơn thì những người học đại học lại gặp khó khăn. Như một người quản lý doanh nghiệp ở thành phố Vinh chia sẻ: “Để trả một khoản tiền lương cao cho người học đại học thì doanh nghiệp không muốn, mà để nhận một khoản lương thấp hơn như người học trung cấp, cao đẳng thì người học đại học cũng không muốn. Và quan trọng hơn, những người được đào tạo trung cấp, cao đẳng được tiếp cận công việc cụ thể sớm hên nên bắt tay vào việc nhanh hơn trong khi phần lớn người học đại học ra giỏi lý thuyết nhưng thực hành lại kém hơn”.

Đối diện với tình trạng những người trong xóm tốt nghiệp đại học mà không xin được việc làm ngày càng nhiều thì người dân cũng thay đổi nhận thức về việc đầu tư cho con em học tập. Trong xóm đều có quan hệ anh em, họ hàng và láng giềng nên họ đều lấy việc thất nghiệp của người người này làm gương cho người nọ. Như một người nông dân trò chuyện: “Mình không ngăn cản con thi tuyển đại học. Nhưng nhìn nhà anh trai bỏ ra hơn trăm triệu nuôi con học đại học mà ra trường mấy năm không xin được việc thì cũng không muốn nó đi học. Giờ học đại học ra xin việc thì khó mà chạy việc thì không có tiền. Nên chỉ muốn cho nó đi học nghề rồi đi làm thuê kiếm ăn thôi”.

Đại học không phải là con đường duy nhất để vào đời

Nếu từ những năm 2000 trở về trước, cũng như nhiều vùng quê khác, ở quê tôi, học đại học là con đường lập nghiệp lý tưởng và được coi trọng, được ưu chuộng. Nhiều người coi học đại học là để đổi đời, cố gắng cho con đi học đại học là một chiến lược đầu tư dài hạn để sau khi ra trường có thể quay lại giúp đỡ gia đình thoát nghèo. Sựa lựa chọn phương án đầu tư này phần nào mang tính hợp tình, tiếp nối truyền thống, nhất là trong bối cảnh người ta không có nhiều cơ hội, nhiều lựa chọn để vươn lên. Đồng thời, đó cũng thể hiện cái nhìn lý tính khi nhiều trường hợp cho thấy phương án đầu tư này hiệu quả khi một người đi học đại học và ở lại thủ đô làm việc đã tái đầu tư lại cho gia đình, đưa anh em ra Hà Nội làm việc và góp phần tích cực vào việc xây dựng quê hương.

Tuy nhiên, thời điểm hiện tại, mọi chuyện đã thay đổi đi nhiều. Trước hết, sinh kế ở ngay tại địa phương cũng đang được đa dạng hóa nhanh chóng. Trước đây chỉ có nông nghiệp và vài nghề thủ công hay buôn bán vụn vặt ở chợ quê thì hiện nay lại có rất nhiều ngành nghề, công việc khác nhau từ buôn bán (mở đại lý, hàng quán, làm trung chuyển hàng hóa…), mở quán sửa chữa điện tử, điện lạnh, xe máy, tham gia thầu xây dựng hay hợp đồng với các công ty xây dựng, thuê thêm đất để sản xuất nông nghiệp hàng hóa… Nhiều khu công nghiệp ở khu vực thành phố Vinh và vùng phụ cận cũng thu hút nguồn nhân công từ các địa phương trong tỉnh đến làm, tạo ra nhiều việc làm cho lớp lao động trẻ ở các trình độ khác nhau. Bên cạnh đó là việc di cư đi làm việc ở các khu công nghiệp trong miền Nam, ngoài miền Bắc hay nhiều địa phương khác. Sự đa dạng hóa sinh kế ở địa phương và có nhiều việc làm ở các khu công nghiệp cũng có phần ảnh hưởng đến lựa chọn hướng nghiệp của thanh niên trong quê. Tốt nghiệp phổ thông là có thể đi xin việc làm ở các khu công nghiệp với mức lương 3-4 triệu/tháng hay đi làm các việc khác trong lĩnh vực dịch vụ, công nghiệp, xây dựng hay nông nghiệp ở nhiều nơi trong cả nước. Nếu học trung cấp hay cao đẳng, có một tay nghề nhất định thì việc xin vào làm ở các xí nghiệp càng dễ dàng hơn. Tính đến thời điểm hiện tại, trong xóm có hơn 27 người đang làm việc tại khu công nghiệp Bắc Vinh và các xí nghiệp ở Vinh, hơn 30 người đi làm việc ở các khu công nghiệp trong Nam và ngoài Bắc (tính từ 17 đến 35 tuổi). Điều đó chứng tỏ rằng, học đại học không phải là con đường duy nhất, và cũng không phải là lựa chọn được ưu tiên ở nông thôn hiện nay.

Sự lựa chọn cho con cái học nghề rồi đi làm hoặc học xong phổ thông rồi đi làm công nhân ở các khu công nghiệp đang ngày càng lấn át so với lựa chọn học lên cao hơn ở nông thôn quê tôi hiện nay. Như những người nông dân giải thích, đi làm thì không những không mất tiền cho đi đào tạo mà hàng tháng còn có tiền để giúp đỡ gia đình trong khi đi học đại học mất cả trăm triệu mà vẫn thất nghiệp thì sao lại không lựa chọn việc đi làm hơn. Bản thân những người trẻ tuổi cũng đang có tâm lý “nóng ruột kiếm tiền”. Đi học đại học cần chịu khổ và kiên trì, ra trường rồi vẫn phải đi làm thuê, trong khi học xong mà đi làmcông nhân thì sẽ có ít tiền để mua xe máy, điện thoại đẹp. Vậy nên phần lớn bạn trẻ ở quê đều lựa chọn con đường đi làm công nhân, thậm chí có nhiều người mới học hết lớp 9, hay đang học cấp 3 vẫn bỏ học để theo anh chị đi làm. Có một số trường hợp vẫn đi học nhưng tranh thủ ngày hè để đi làm kiếm tiền với hợp đồng ngắn hạn ở các công ty may mặc trong khu công nghiệp để kiếm tiền mua điện thoại… Và đáng nói hơn, những câu chuyện này được những người làm cha làm mẹ ủng hộ.

Vài suy nghĩ

Sự thay đổi trong lựa chọn định hướng nghề nghiệp ở nông thôn quê tôi đã nêu trên là một vấn đề khá phổ biến trong nhiều vùng nông thôn ở xứ Nghệ nói riêng và cả nước nói chung. Trước sự thay đổi này, có một số vấn đề cần phải suy nghĩ nghiêm túc:

Trước hết, việc một bộ phận lớn lớp trẻ ở nông thôn đang lựa chọn con đường rất thực dụng và rơi vào tâm lý “nóng ruột kiếm tiền” như vậy có phải là tín hiệu đáng mừng. Riêng tôi không cảm nhận được sự đáng mừng đó. Việt Nam vài thập kỷ qua trở thành điểm thu hút đầu tư hấp dẫn vì có nguồn nhân lực giá rẻ. Nhưng sau mấy chục năm chúng ta vẫn cứ dùng chính sách “bán thịt người” như vậy thì không ổn. Lao động trẻ và lao động rẻ chỉ tồn tại một thời gian đối với một quốc gia. Chúng ta phải hướng tới việc đào tạo đỗi ngũ lao động chất lượng cao để làm chủ và phát triển đất nước. Nhưng thực trạng nông thôn lại cho thấy sự ngược lại, cho thấy việc để có đội ngũ lao động trẻ chất lượng sẽ còn nhiều khó khăn.

Thứ hai, một vấn đề cũ kỹ, được nhiều người nói từ nhiều năm nay là chất lượng đào tạo đại học. Những người nông dân không hay chưa đủ trình độ và tiếng nói phê phán nền giáo dục đại học như các nhà quản lý hay tầng lớp trí thức, nhưng phản ứng của họ thì mãnh liệt không kém chút nào. Họ đầu tư cho con học đại học là một cuộc đầu tư gian khổ và tốn kém. Nhưng kết quả thu được không như mong muốn, nên họ phản ứng bằng cách quay sang lựa chọn khác. Sự lựa chọn đó, thể hiện một sự chán nản vào giáo dục đại học khi con em họ học xong không xin được việc làm đúng ngành nghề. Nếu để tình trạng này tiếp diễn dài lâu nữa thì đến một lúc nào đó, đại học sẽ là câu chuyện không còn được người nông dân quan tâm và hậu quả của nó thì sẽ còn khó tính hết.

Và cuối cùng, tình trạng trên cũng cho một cái nhìn khác về truyền thống hiếu học của người Nghệ. Truyền thống không phải là một cái gì bất biến. Người Nghệ vẫn trân trọng những người có học thức cao, vẫn coi trọng việc học. Nhưng mức độ coi trọng đó đang thay đổi theo chiều giảm xuống. Nhất là những người nông dân, họ không còn nhìn vấn đề này một cách cảm tính nữa, mà có nhiều tính toán kinh tế hơn, thực tế hơn trong chiến lược hướng nghiệp cho con cái. Có thể hiện tại, những sự lựa chọn của họ chưa làm thay đổi hay ảnh hưởng gì quá lớn đến truyền thống, nhưng trong tương lai, sự thay đổi này chắc chắn sẽ tạo ra những yếu tố mới bắt buộc người ta phải nhận thức lại truyền thống này. Tất nhiên, với người nông dân, việc này không phải là mục đích của họ và họ cũng không quá quan tâm đến nó./.

Diễn đàn khác:
Đôi điều suy ngẫm về đạo đức công vụ trong tình hình hiện nay (11/9/2018)
Vẻ đẹp cá tính người phụ nữ trong bài thơ "Bánh trôi nước" (10/9/2018)
Dùng một lần (7/9/2018)
Đánh vần thì đánh, đừng đánh thầy Đại (7/9/2018)
Khi nông dân chán... đại học (6/9/2018)
Đối thoại với nhà nghiên cứu Trương Công Anh về kinh doanh rừng tổng hợp (31/8/2018)
Với cuộc cải cách bộ môn Ngữ văn ở bậc phổ thông hiện nay - Đôi điều tôi muôn nói (31/8/2018)
Về sách giáo khoa bậc phổ thông - Như tôi hiểu và mong muốn (8/8/2018)
Mấy suy nghĩ trong việc đánh giá đúng cán bộ (7/8/2018)
Quản trị nhân lực công (7/8/2018)
Tham nhũng vẫn rất nghiêm trọng! (2/8/2018)
Dạy sai có thể khiến cả một dân tộc sai lầm (2/8/2018)
Hình thành dần thói quen làm khoa học cho doanh nghiệp (20/7/2018)
Hãy nghĩ để hướng tới ngành trông rừng hỗn giao kinh doanh tổng hợp cho miền Tây Nghệ An (9/7/2018)
Ý kiến về cải cách giáo dục: Thầy giáo phải có tri thức uyên bác và văn hóa cao (9/7/2018)
THƯ VIỆN KHXH&NV
Tạp chí Truyền hình KH-CN số tháng 7/2018
Tạp chí Truyền hình KH-CN số tháng 7/2018
 
VIDEO CLIPS
Loading the player...
 
TƯ VẤN - HỎI ĐÁP
Cho tôi hỏi :ở xã thương xá huyện chân phúc cũ nay là xã nghi hợp huyện nghi lôc tỉnh nghê an có dòng họ nguyễn văn không. chúng tôi là thế hệ thứ tám họ nguyễn văn sống ở bìnnh chánh bình sơn quảng n ...
Xem tiếp
Tôi muốn tìm hiểu lịch sử thành lập nông trường Cờ đỏ ...
Xem tiếp
< Xem toàn bộ >
 
 
THÔNG KÊ TRUY CẬP
Hôm nay: 1,153 | Tất cả: 1,422,253
 
Trang chủ | Giới thiệu | Tin tức | Diễn đàn | Nghiên cứu KHXH&NV | Đất và người xứ Nghệ | KHXHNV & Đời sống | Chuyên san KHXH & NV |
 
Cơ quan chủ quản: Sở KH&CN Nghệ An
Địa chỉ: 75 - Nguyễn Thị Minh Khai - Tp Vinh - Nghệ An
Cơ quan trị sự: Trung tâm Khoa học xã hội và nhân văn Nghệ An
Địa chỉ: 126 Lý Tự Trọng - Hà Huy Tập - TP Vinh - Nghệ An 
Điện thoại: 038.3587.231 - Hotline: Điện thoại: 0982.431.180 và 0983.48.43.46
Email: khxhnvna@gmail.com - Website: http://khxhnvnghean.gov.vn
Chịu trách nhiệm nội dung: Th.S Nguyễn Thị Minh Tú - Giám đốc Trung tâm KHXH&NV Nghệ An
Giấy phép thiết lập số: 63/GP-TTĐT, ngày 16 tháng 5 năm 2016 do Sở TT&TT cấp