DIỄN ĐÀN > TỌA ĐÀM VÀ CÁC VẤN ĐỀ TRAO ĐỔI
Ý kiến về cải cách giáo dục: Thầy giáo phải có tri thức uyên bác và văn hóa cao
Tin đăng ngày: 9/7/2018 - Xem: 77
 

Hoan Châu (dịch)

         17 năm trước đây, tốt nghiệp khoa sinh học và hóa học tại Viện sư phạm Lê-nin (Matxcơva), tôi được bổ nhiệm về dạy tại một trường trung học. Khi đó tôi nghĩ rằng sau 5 năm dùi mài trong một trường đại học thì mỗi sinh viên có ít nhiều trí tuệ chắc tích lũy được một khối lượng tri thức vượt quá cái đầu bất kì học sinh nào, kể cả em có năng khiếu nhất. Nhưng chẳng bao lâu tôi thấy rằng mình đã nhầm. Không phải chuyện trong thực tế, một lớp học có một hay hai em học sinh có khi có thể có nhiều hiểu biết hơn thầy giáo về vấn đề này hay vấn đề nọ. Điều quan trọng là ở chỗ khác, do ngay bản chất của chúng, đám học trò - là học sinh cũng như sinh viên đều hướng về không phải các tri thức có chọn lọc, mà trái lại, về các tri thức hầu như có tính bách khoa. Ở góc độ này, vị trí của thầy giáo trở nên bất ổn. Phạm vi kiến văn của thầy phát triển chậm, khép mình suốt nhiều năm, chỉ với duy nhất môn học của mình, thầy đánh mất uy tín cá nhân của mình, bởi lẽ cung cách các em nhận thức thế giới không chấp nhận tính thiển cận, hẹp hòi. Vả lại, ngay sự phân chia các bộ môn thành từng cấp cũng cản trở các em cảm nhận thế giới xung quanh với tư cách là một tổng thể thống nhất. Các chương trình khoa học nhân văn và khoa học tự nhiên đều đặc biệt xa cách nhau. Đến một lúc, tuy là giáo viên khoa học tự nhiên, tôi cảm thấy sự đào tạo của mình là cạn hẹp, không chính xác thích hợp với hoạt động tại trường. Lần này tôi sẽ không che giấu rằng còn một lý do khác nữa.

         Chả là, trong các bạn cùng khoa sinh học và hóa học của tôi, chỉ có vỏn vẹn một nhóm nhỏ đi vào ngành dạy học. Họ xem trường học là nơi ẩn náu cuối cùng cho những kẻ lỡ vận. Dư luận cho rằng trường học loại trừ mọi tăng trưởng sáng tạo đang có ưu thế. Thế là sau khi đã cải thiện đào tạo qua xã hội nhân văn, tôi quyết định cải chính quan niệm khuôn sáo thâm căn cố đế này đã hạ thấp các đồng nghiệp nhà giáo của tôi.

       Từ đó, ở trường, tôi được giao giảng dạy 3 bộ môn khác nhau: Hóa học, Sinh học và Anh ngữ. Sau một thời gian, tôi đã cảm nhận rõ ràng mình còn thiếu điều gì trong các bài giảng. Chúng hoàn toàn thiếu tính nhân văn, và nhất là thiếu một tiếp cận lịch sử và các dữ kiện thuần túy khoa học. Tôi bèn liều làm một cuộc thực nghiệm thử dạy cho đám trẻ không phải khoa học thuần túy - qua các thí nghiệm và công thức - mà có dẫn đến lịch sử và văn học. Và dần dần tôi say mê cuộc thực nghiệm ấy đến mức tôi đã bắt đầu tiến hành những cuộc nghiên cứu nghiêm túc, và đã bảo vệ một luận án lịch sử khoa học.

      Nhiều học sinh của tôi có thói quen (không phải không có hỗ trợ của bố mẹ) xem mình là những “nhà văn bẩm sinh” bỗng phát hiện ra rằng môn hóa học ẩn giấu một thế giới kì thú làm đam mê mà cho đến nay chưa được biết. Lý do không phải thuộc tài năng của thầy giáo nhiều hơn là trong các khả năng vô cùng to lớn của cung cách sử quan khi trình bày thiết bị học tập.

      Trẻ con bị hấp dẫn bởi lôgic tiến triển của khoa học, mà lôgic này có thể hiểu được chỉ khi các “bi kịch của tư tưởng” và các “bi kịch nhân thế” không nằm ngoài màn hình. Điều này cũng đúng cho bất kì bài học nào. Đáng tiếc chăng khi mà tên của Pythagore chỉ kết hợp với hình tam giác nổi tiếng trong tâm trí học sinh và tên của Mendeleev với bảng tuần hoàn mang tên ông. Thế nhưng điều quan trọng nhất, việc đưa vào dạy những phần có liên quan đến mặt cảm xúc của con người, sẽ làm phong phú thêm không những môn học mà phong phú cả toàn bộ nền giáo dục, góp phần hình thành nhân cách của học sinh.

        Chúng ta đang còn ở bước đầu. Nhưng cho dù hiện giờ, việc sử dụng một phần sự phát hiện này đã mang lại trong trường học những kết quả thú vị và bất ngờ. Một số học sinh lớp 7 (tương đương lớp 7 THCS nước Việt Nam) nắm vững nhanh chóng chương trình hóa học còn mới đối với chúng đã đặt cho tôi một vấn đề nghiêm túc. Hãm lại các “bước nhảy vọt” hay để cho chúng hoàn toàn tự do? Làm thế nào bây giờ? Kinh nghiệm của tôi quyết rằng, cả hai cách đều có hại. Cần phải nghĩ đến cách góp phần vào công cuộc hướng nghiệp cho các thiếu niên này, ngay từ cuối lớp 7 hoặc đầu lớp 8. Tôi đã tiếp xúc trực tiếp với Viện Công nghệ hóa học Mendeleev Moscova, nơi đã có nhiều học sinh chúng tôi theo học thời ấy. Và trong thời gian 3 năm ấy, nhiều học sinh lớp 8 của tôi đã ghi tên vào các lớp buổi tối của viện ấy. Điều rất quan trọng là, tuy phải học thêm buổi tối, các em không hề tụt hậu tí nào trong chương trình phổ thông trung học, về hóa học cũng như về toán và các môn khác. Điều này còn có vai trò quyết định trong cuộc đời của các học sinh lớp 8 này. Tốt nghiệp lớp buổi tối về hóa học, thế là với tư cách ngoại trú tại trường chúng tôi, tức là một trường trung học phổ thông, em ghi tên vào Viện Mendeleev, khoa tổng hợp hữu cơ, thế là mới 14 tuổi, em đã trở thành một trong các sinh viên đại học ít tuổi nhất nước.

        Cuộc thí nghiệm của chúng tôi thành công thì một lần nữa thuyết phục tôi rằng trường học hiện nay đang cần các thầy giáo trình độ cao, được đào tạo bách khoa, có năng lực nắm vững rồi giảng dạy các bộ môn mà tôi chắc rằng sẽ dần dần đi vào chương trình học, như lịch sử của khoa học và văn hóa, lịch sử mỹ thuật, các khoa học tự nhiên đại cương,…

         Hơn một chuyên gia khác, nhà giáo phải luôn luôn nghiên cứu, thử nghiệm, thực nghiệm. Nhưng trong thực tế thì trái lại thế. Nhưng không phải bao giờ cũng do sai lầm của bản thân thầy giáo, mà sự việc xảy ra lại khác thế rất nhiều. Khi bắt đầu công trình khoa học, ông ta không tránh được va chạm với những bảo thủ về sư phạm, trong khi vô số trở ngại quan liêu đang mai phục mỗi bước đi trên con đường khó khăn của mình.

        Tại nước Nga trước 1917, nhiều nhà bác học, nhà văn, nhân sĩ văn  học có uy tín, thực hành khoa sư phạm. Khó mà tưởng tượng được có ai đó có thể ngăn không cho giáo sư vật lý và thiên văn Tsialkovski hay giáo sư khoa học tự nhiên Mendeleiev tiến hành các cuộc nghiên cứu hoặc công bố các tác phẩm của họ. Cũng có một truyền thống đúng đắn là các sách giáo khoa được các thầy giáo tiểu học và trung học soạn thảo. Tính lôgic còn gợi ý rằng có thể biết được trường học chỉ sau khi đã dạy học. Tình hình sư phạm hiện nay, buồn thay, đang bất chấp mọi lôgic có thể kể ra đây hàng trăm nhà khoa học lỗi lạc chưa bao giờ hoạt động dù chỉ một ngày trong một trường học mà lại có gan viết ra các tập và cuốn sách giúp cho các thầy giáo. Vai trò của tất cả các “bậc uy tín” ấy là gì - với các lời khuyên như của họ, và làm thế nào vượt khỏi được trở ngại hùng hậu ấy, nếu bạn chỉ là một thầy giáo tầm thường quan tâm đến lịch sử khoa học, đến ngôn ngữ học, triết học, đến xã hội học. Thực tiễn tỏ ra rằng đó là điều bất khả.

        Sự việc cũng chẳng hề tiến triển tốt hơn ngay ở trường. Không chỉ riêng thầy giáo, mà cả hội đồng sư phạm trong toàn thể, hiện nay, sẽ không dám độc lập chọn phương pháp giảng dạy của mình, chừng nào mà hiệu trưởng của mình chưa được sự duyệt y của các cơ quan có thẩm quyền lãnh đạo ngành giáo dục quốc gia. Thế nhưng, về phần họ, các tổ chức này bất chấp cả cuộc cải cách hiện hành chỉ miễn cưỡng phê duyệt các cuộc thử nghiệm không phù hợp với các chỉ thị.

        Không thể cải cách được nếu không dân chủ hóa được hệ thống giáo dục. Chừng nào thầy giáo không thể thực hiện được cuộc lựa chọn của mình, chừng nào sáng kiến của mình bị hãm lại thì ông ta sẽ thờ ơ và không có ham muốn tự nâng cao, và nâng cao trình độ nghề nghiệp của mình. Chẳng lạ lùng gì khi dần dần, theo năm tháng sẽ hình thành một hình tượng xuống cấp của thầy giáo xoàng xĩnh, chẳng có tham vọng, thường xuyên kiệt sức, luôn phụ thuộc vào mọi người, thực hiện theo đúng từng li mọi điều qui định và thông tư quan liêu.

        Nghề nghiệp của chúng ta thực tế đánh mất uy tín của nó, tôi đã có thể nhận thấy qua kinh nghiệm bản thân: Cách đây mấy năm khi tôi dọn đến một khu phố khác của thành phố, và đi tìm một việc làm mới, thì vấp phải một hiện tượng mà tôi chưa bao giờ nghĩ tới trước đó. Việc tôi có 2  bằng đại học và là phó tiến sĩ khoa học tự nhiên đã gây ra những mối lo sợ thực sự cho lãnh đạo giáo dục và nhất là các đại diện của phòng giáo dục quận. Tôi sẽ không bao giờ quên được lời tuyên bố của một nữ thanh tra về bộ môn hóa học: “Trường học không cần đến những nhà trí thức!”. Và còn nói thêm: “Các cựu sinh viên Đại học tổng hợp gây tác hại nhiều hơn là lợi ích”. Và có những vị phụ trách đã hồn nhiên bảo tôi rằng: “Anh là phó tiến sĩ, sao lại đến tự giam hãm mình trong một trường phổ thông mà làm gì?... Tại đây, tất cả đều xám xịt, buồn tẻ, anh hãy vào một trường đại học hoặc một viện nghiên cứu”. Tất cả như thể giống như một trò chơi. Nhưng rồi sau tôi đã hiểu thật ra là một lập trường, một lập trường có những hậu quả nguy hiểm. Làm sao một thầy giáo trung học mà ý thức được uy tín nghề nghiệp của mình nếu cộng đồng khoa học chỉ xem anh ta là một “kẻ xa lạ” và nếu sáng tạo của anh ta bị gạt bỏ?

          Tôi tin chắc rằng hễ các thầy giáo trung học mà quan tâm đến khoa học mà xem như là những người “hâm” bởi không biết chiếm một vị trí “sang trọng” hơn trong cuộc sống, thì cuộc cải cách giáo dục vẫn thất bại.

(Theo Tạp chí Nga Xô Viết cũ)

Diễn đàn khác:
Đôi điều suy ngẫm về đạo đức công vụ trong tình hình hiện nay (11/9/2018)
Vẻ đẹp cá tính người phụ nữ trong bài thơ "Bánh trôi nước" (10/9/2018)
Dùng một lần (7/9/2018)
Đánh vần thì đánh, đừng đánh thầy Đại (7/9/2018)
Khi nông dân chán... đại học (6/9/2018)
Đối thoại với nhà nghiên cứu Trương Công Anh về kinh doanh rừng tổng hợp (31/8/2018)
Với cuộc cải cách bộ môn Ngữ văn ở bậc phổ thông hiện nay - Đôi điều tôi muôn nói (31/8/2018)
Về sách giáo khoa bậc phổ thông - Như tôi hiểu và mong muốn (8/8/2018)
Mấy suy nghĩ trong việc đánh giá đúng cán bộ (7/8/2018)
Quản trị nhân lực công (7/8/2018)
Tham nhũng vẫn rất nghiêm trọng! (2/8/2018)
Dạy sai có thể khiến cả một dân tộc sai lầm (2/8/2018)
Hình thành dần thói quen làm khoa học cho doanh nghiệp (20/7/2018)
Hãy nghĩ để hướng tới ngành trông rừng hỗn giao kinh doanh tổng hợp cho miền Tây Nghệ An (9/7/2018)
Ý kiến về cải cách giáo dục: Thầy giáo phải có tri thức uyên bác và văn hóa cao (9/7/2018)
THƯ VIỆN KHXH&NV
Tạp chí Truyền hình KH-CN số tháng 7/2018
Tạp chí Truyền hình KH-CN số tháng 7/2018
 
VIDEO CLIPS
Loading the player...
 
TƯ VẤN - HỎI ĐÁP
Cho tôi hỏi :ở xã thương xá huyện chân phúc cũ nay là xã nghi hợp huyện nghi lôc tỉnh nghê an có dòng họ nguyễn văn không. chúng tôi là thế hệ thứ tám họ nguyễn văn sống ở bìnnh chánh bình sơn quảng n ...
Xem tiếp
Tôi muốn tìm hiểu lịch sử thành lập nông trường Cờ đỏ ...
Xem tiếp
< Xem toàn bộ >
 
 
THÔNG KÊ TRUY CẬP
Hôm nay: 1,364 | Tất cả: 1,422,464
 
Trang chủ | Giới thiệu | Tin tức | Diễn đàn | Nghiên cứu KHXH&NV | Đất và người xứ Nghệ | KHXHNV & Đời sống | Chuyên san KHXH & NV |
 
Cơ quan chủ quản: Sở KH&CN Nghệ An
Địa chỉ: 75 - Nguyễn Thị Minh Khai - Tp Vinh - Nghệ An
Cơ quan trị sự: Trung tâm Khoa học xã hội và nhân văn Nghệ An
Địa chỉ: 126 Lý Tự Trọng - Hà Huy Tập - TP Vinh - Nghệ An 
Điện thoại: 038.3587.231 - Hotline: Điện thoại: 0982.431.180 và 0983.48.43.46
Email: khxhnvna@gmail.com - Website: http://khxhnvnghean.gov.vn
Chịu trách nhiệm nội dung: Th.S Nguyễn Thị Minh Tú - Giám đốc Trung tâm KHXH&NV Nghệ An
Giấy phép thiết lập số: 63/GP-TTĐT, ngày 16 tháng 5 năm 2016 do Sở TT&TT cấp