ĐẤT VÀ NGƯỜI XỨ NGHỆ | NON NƯỚC XỨ NGHỆ

Đền Bà Chúa Chè Hạnh Lâm - Sự tích - Sắc phong và Văn bia có những điều dị biệt?

“Văn bia là một thể loại của văn học, thuộc dạng văn hóa bác học và tất nhiên đó là tác phẩm phi vật thể. Một tác phẩm (bài văn bia) thường ra đời sau một hoàn cảnh, một sự kiện nhất định. Không ai sáng tác một câu chuyện hoang tưởng để khắc vào bia” (Văn bia Nghệ An - Hội Văn nghệ Dân gian Nghệ An - NXB NA tr 11, 2004). Thế nhưng, với Đền Bà Chúa Chè Hạnh Lâm thì Văn bia lập ngày 23/11/2017 lại có những điều khác với “Sự tích - Sắc phong” của Đền có từ thời Nguyễn.

Vị thế địa - chiến lược của Nghệ An trong sự nghiệp giữ nước thời phong kiến

Năm 905, Khúc Thừa Dụ dựng nền tự chủ, chấm dứt thời Bắc thuộc và chống Bắc thuộc trong lịch sử dân tộc, đất nước bước vào thời kỳ độc lập, từng bước xây dựng, phát triển chế độ phong kiến. Nhà Đinh, Tiền Lê đều gọi xứ Nghệ là Hoan Châu. Sang thời Lý đổi làm trại, năm 1030(1), đời vua Lý Thái Tông gọi là Nghệ An - danh xưng Nghệ An bắt đầu từ thời điểm này. Xuyên suốt thời kỳ phong kiến, quốc gia Đại Cồ Việt - Đại Việt - Đại Nam phải tiến hành hàng loạt các cuộc chiến tranh chống ngoại xâm, khởi nghĩa, nội chiến kéo dài. Trong những cuộc chiến này, Nghệ An luôn nổi bật lên vị thế địa - quân sự, địa - chiến lược của mình.

Phủ Yên Lạc Thượng

Phủ Yên Lạc Thượng được xây dựng từ thời Nguyễn, thuộc làng Yên Lạc nay là xóm Ngọc Thượng, xã Thanh Ngọc, huyện Thanh Chương, Nghệ An. Phủ tọa lạc trên một địa thế có núi sông hùng vĩ, nhìn về hướng Tây Nam. Trước mặt phủ có sông Gang, xa xa có rú Nguộc, sau lưng có núi Voi làm hậu chẩm. Bên tả có núi Trặt, bên hữu có núi Trắn tạo thành thế tả thanh long, hữu bạch hổ.

Phủ Tương - Nơi dòng Lam giang bắt đầu

Vùng đất Tương Dương trước đây bao gồm cả huyện Kỳ Sơn và Con Cuông, trải qua những thăng trầm lịch sử, các triều đại phong kiến, vùng đất này đã có nhiều tên gọi khác nhau như: Kiềm Châu, Mật Châu, Trà Lung, Trà Thanh, Trà Lân, Phủ Tương Dương, huyện Tương Dương. Là một trong năm huyện miền núi vùng cao nằm phía Tây tỉnh Nghệ An, cách thành phố Vinh gần 200 km. Phía Bắc và Đông Bắc giáp tỉnh Hủa Phăn - Lào và các huyện Quế Phong, Qùy Châu, Qùy Hợp. Phía Nam và Tây Nam giáp tỉnh Bolykhamxay - Lào. Phía Đông giáp huyện Con Cuông. Phía Tây giáp huyện Kỳ Sơn. Sách Đại Nam nhất thống chí ghi: Phủ Tương Dương ở cách tỉnh thành 200 dặm về phía Tây, Đông - Tây cách nhau 133 dặm, Nam - Bắc cách nhau 190 dặm, phía Đông đến địa giới huyện Lương Sơn, phủ Anh Sơn 33 dặm, phía Tây đến địa giới huyện Quảng, phủ Trấn Ninh 100 dặm, phía Bắc đến địa giới huyện Nghĩa Đường, phủ Qùy Châu 90 dặm”. Hiện nay huyện Tương Dương có 18 đơn vị hành chính, với tổng diện tích tự nhiên 2.811,30 km2. Địa hình hiểm trở, sông suối dày đặc dân cư thưa thớt với 6 dân tộc anh em cùng sinh sống: người Thái, người Kinh, người Mông, người Khơ Mú, người Thổ và người Ơ Đu.

Trù phú của những phường phố làng xã biển thị xã Hoàng Mai

Năm 2013, thị xã Hoàng Mai thành lập, được tách ra từ huyện Quỳnh Lưugồm có 9 xã và một thị trấn. Đồng thời được cơ cấu lại thành 5 phường và 5 xã. Thị xã Hoàng Mai là thị xã biểnvà được xác định là “ Từng bước trở thành một trong những trung tâm văn hóa, khoa học kỹ thuật, đầu mối giao thông quan trọng của Nghệ An, gắn kết chặt chẽ với không gian phát triển với vùng Nam Thanh Hóa và Tây Nghệ An. Phấn đấu đưa thị xã Hoàng Mai trở thành đầu tàu phát triển Công nghiệp- Dịch vụ phía Bắc của tỉnh…” (Trích Quyết định số 5721/QĐ-UBND tỉnh V/v phê duyệt Quy hoạch tổng thể phát triển KT-XH thị xã Hoàng Mai đến năm 2025, tầm nhìn đến năm 2030). Nghị quyết Đại hội Đảng bộ thị xã Hoàng Mai lần thứ hai nhiệm kỳ 2020-2025 cũng đã xác định rõ phương hướng phát triển trong thời gian tới “Ưu tiên đầu tư nguồm lực cho các khu, lĩnh vực kinh tế trọng điểm và mũi nhọn gắn với khu kinh tế Nam Thanh- Bắc Nghệ...Phấn đấu đưa Hoàng Mai hoàn thành các tiêu chí đô thị loại III trước năm 2025 theo hướng văn minh, hiện đại; trở thành cực tăng trưởng của tỉnh,”

Xứ Nghệ - một vùng địa văn hóa, lịch sử

Nói về địa - văn hóa là bàn đến những điểm đại đồng và tiểu dị được/bị chi phối bởi những yếu tố địa lý, làm nên tính nhất quán và phong phú của văn hóa. Phủ định tính vùng miền trong văn hóa là phủ định tính phong phú, miệt thị tính vùng miền là gây chia rẽ... Trong so sánh về tính vùng miền, nên dùng phép so sánh hơn đầy tinh tế, chứ không phải phép so sánh nhất mang tính cực đoan. Những tính cách chung của cả nhân loại, hay của một dân tộc, sẽ trội lên hay chìm xuống tùy theo hoàn cảnh địa lý. Một tính cách có ở vùng miền này, hay ở dân tộc này, chắc chắn sẽ có ở vùng miền khác, hay ở dân tộc khác, chỉ là trội hay chìm mà thôi.

Xã Phúc Sơn (Anh Sơn) - miền đất của truyền thống cách mạng anh hùng

Nằm ở vùng trung tâm huyện, xã Phúc Sơn huyện Anh Sơn là vùng đất có bề dày truyền thống yêu nước và đấu tranh cách mạng, đặc biệt là trong cuộc Tổng khởi nghĩa giành chính quyền hơn 70 năm về trước. Ngày nay, vùng quê này đã có những bước tiến dài trong công cuộc đổi mới, đời sống nhân dân đang đổi thay từng ngày. Hòa cùng vào dòng chảy của lịch sử dân tộc, qua các di chỉ khảo cổ học, các nhà khảo cổ học đã tìm thấy dấu tích người Việt cổ đã từng sinh sống ở Anh Sơn, Phúc Sơn trong hai giai đoạn hậu kỳ đá cũ cách ngày nay 12.000-10.000 năm thuộc tầng văn hóa hậu sơn vi (thời đại quá độ từ thời đá cũ sang đồ đá mới). Qua đó cũng cho chúng ta thấy trong thời cổ đại, huyện Anh Sơn, xã Phúc Sơn đã trải qua đủ các tầng văn hóa và phát triển lên theo thời gian một cách liên tục và rộng khắp, là một trong những cái nôi người Việt cổ của nước ta.

Nơi giữ hồn ví giặm dưới chân lèn Hai Vai

Về tới đầu làng Vân Tập xã Minh Châu huyện Diễn Châu tỉnh Nghệ An, dưới chân lèn Hai Vai sừng sững, cạnh giếng Thần cổ kính đã đi vào lịch sử, chúng ta lại bắt gặp tiếng sáo trong trẻo véo von, tiếng đàn nhị da diết thiết tha, hoà với những làn điệu dân ca ví giặm xứ Nghệ phát ra từ ngôi nhà kiểu Thái uy nghi. Đó là ngôi nhà “ Sinh hoạt cộng đồng” của vợ chồng ông Lê Xuân Hiển và bà Nguyễn Thị Lê, khi nhắc tới họ khiến người dân nơi đây ai ai cũng ngưỡng mộ tâm đắc!

Cương Quốc công Nguyễn Xí với vùng đất Cửa Lò thời Lê sơ

Cương Quốc công Nguyễn Xí, một người con ưu tú, tài giỏi của quê hương Cửa Lò, đã được vinh danh trong lịch sử Việt Nam thế kỷ XV với những công lao trong sự nghiệp cứu nước đầu thế kỷ và trong sự nghiệp dựng nước thời Lê sơ. Đối với người dân Cửa Lò, công lao to lớn của ông còn gắn liền với công cuộc khai phá, mở mang vùng đất quê hương. Cho đến ngày nay, công ơn khẩn hoang, lập làng của ông và các con cháu vẫn được khắc sâu trong đời sống văn hóa - tín ngưỡng của nhân dân Cửa Lò cũng như trong những dấu tích vật chất còn lưu giữ trên đôi bờ sông Xá và vùng quanh Thượng Xá xưa.

Làng Phúc Thọ quê hương tôi

Làng Phúc Thọ thuộc xã Phúc Thành, huyện Yê Thành, tỉnh Nghệ An, là một làng thuộc vùng trung du miền núi. Ở đây có núi đồi bao bọc, núi Hòn Hương, núi Hòn Nhạn, núi Mũi Thuyền, núi Thung Chè, núi Hòn Giang. Có những dòng khe uốn lượn: Khe Nha Vệ, khe làng Mới, khe Tràng Lậm, khe Mu Cua… Cuộc sống của nhân dân trước đây nghèo khổ, với mo cơm hút quả cả muối, quanh năm lam lũ ruộng đồng, đi rừng hái củi, chặt măng.

Nghệ An trấn trong Hoàng Việt địa dư chí

Vài nét về tác giả, tác phẩm Phan Huy Chú (1782 - 1840), nhà thư tịch lớn, nhà bác học Việt Nam, con của danh nhân Phan Huy Ích, quê xã Thu Hoạch, huyện Thiên Lộc, Nghệ An; Mẹ ông là Ngô Thị Thực, con gái của Ngô Thì Sĩ, em gái của Ngô Thì Nhậm, bà mất khi ông 10 tuổi… Ông sinh ra và lớn lên ở thôn Thụy Khuê, thuộc huyện Yên Sơn, phủ Quốc Oai trước thuộc tỉnh Sơn Tây, sau thuộc Hà Tây (nay là thôn Thuỵ Khuê, xã Sài Sơn, huyện Quốc Oai, thành phố Hà Nội). Ông từng được Ngô Thì Nhậm (cậu ruột) rèn dạy từ lúc 6 tuổi, nổi tiếng hay chữ ở phủ Quốc Oai tỉnh Sơn Tây, nhưng cả hai lần thi Hương (Đinh Mão, 1807; và Kỷ Mão, 1819), ông chỉ đỗ Tú tài (nên tục gọi ông là “Kép Thầy”, vì ở làng Thầy và đỗ hai lần). Kể từ đó, ông thôi việc thi cử, chỉ chuyên tâm vào việc nghiên cứu và trước tác. “Hoàng Việt địa dư chí” (HVĐDC) là một trong những công trình lớn của ông. HVĐDC gồm 2 quyển: I và II: Q.1 gồm các trấn: Thuận Hoá 順化, Quảng Bình 廣平, Quảng Nam 廣南, Biên Hoà 邊和, Phiên An 藩安, Vĩnh Thanh 永清, Định Tường 定祥, Hà Tiên 河仙, Hà Nội 河内, Nam Định 南定, Kinh Bắc 京北, Sơn Tây 山西, Hải Dương 海陽. Q.2 gồm các trấn: Quảng An 廣安, Hưng Hoá 興化, Tuyên Quang 宣光, Thái Nguyên 太原, Cao Bằng 高平, Lạng Sơn 諒山, Thanh Hoa 清華, Nghệ An 乂安.

Đền Chiêng Ngam - Ngôi đền linh thiêng của người Thái trên vùng đất phủ Quỳ

Tên của ngôi đền được gọi theo địa danh của Mường Chiêng Ngam. Mường Chiêng Ngam tiếng Thái có nghĩa là mường đẹp. Đền Chiêng Ngam thuộc bản Hồng Tiến 2, xã Châu Tiến, huyện Quỳ Châu, tỉnh Nghệ An. Đền cách thành phố Vinh, tỉnh Nghệ An khoảng 163 km về phía Tây Bắc, cách huyện lỵ Quỳ Châu 13 km về phía Tây Bắc.

 1   2   3 

THƯ VIỆN KHXH&NV
Giới thiệu sách: Lịch sử địa danh và tiểu sử danh nhân các trường học ở Hưng Nguyên được mang tên
Giới thiệu sách: Lịch sử địa danh và tiểu sử danh nhân các trường học ở Hưng Nguyên được mang tên
 
VIDEO CLIPS
Loading the player...
 
TƯ VẤN - HỎI ĐÁP
Cho tôi hỏi :ở xã thương xá huyện chân phúc cũ nay là xã nghi hợp huyện nghi lôc tỉnh nghê an có dòng họ nguyễn văn không. chúng tôi là thế hệ thứ tám họ nguyễn văn sống ở bìnnh chánh bình sơn quảng n ...
Xem tiếp
Tôi muốn tìm hiểu lịch sử thành lập nông trường Cờ đỏ ...
Xem tiếp
< Xem toàn bộ >
 
 
THÔNG KÊ TRUY CẬP
Hôm nay: 1,885 | Tất cả: 3,198,166
 
Trang chủ | Giới thiệu | Tin tức | Diễn đàn | Nghiên cứu KHXH&NV | Đất và người xứ Nghệ | KHXHNV & Đời sống | Chuyên san |
 
Cơ quan chủ quản: Sở KH&CN Nghệ An
Địa chỉ: 75 - Nguyễn Thị Minh Khai - Tp Vinh - Nghệ An
Cơ quan trị sự: Trung tâm Khoa học xã hội và nhân văn Nghệ An
Địa chỉ: 126 Lý Tự Trọng - Hà Huy Tập - TP Vinh - Nghệ An 
Điện thoại: 038.3587.231 - Hotline: Điện thoại: 0982.431.180 và 0983.48.43.46
Email: khxhnvna@gmail.com - Website: http://khxhnvnghean.gov.vn
Chịu trách nhiệm nội dung: Th.S Nguyễn Thị Minh Tú - Giám đốc Trung tâm KHXH&NV Nghệ An
Giấy phép thiết lập số: 63/GP-TTĐT, ngày 16 tháng 5 năm 2016 do Sở TT&TT cấp