ĐẤT VÀ NGƯỜI XỨ NGHỆ | NON NƯỚC XỨ NGHỆ

Về Hưng Tân nghe hát Ví, Giặm

Xứ Nghệ từ lâu không chỉ nổi tiếng về truyền thống hiếu học, khoa bảng mà còn được biết đến là một vùng đất có nét văn hóa riêng, sâu lắng, đắm say lòng người. Dân ca Nghệ Tĩnh được mệnh danh là đặc sản văn hóa xứ Nghệ, bởi âm sắc, giai điệu, ca từ đặc trưng của nó; đấy là sự thăng hoa của tâm hồn trí tuệ, tài năng người xứ Nghệ.

Tuần Thiện Đàn - Nơi lưu giữ hồn cốt văn hóa của một vùng

"Đàn” là một loại hình công trình tín ngưỡng truyền thống của người Việt, ví dụ như đàn Nam Giao, đàn Xã Tắc, đàn Sơn Xuyên, đàn Tiên Nông, đàn Thanh Minh, Thiện Đàn… Đàn có thể chỉ là một nền đất đắp lộ thiên hoặc có các công trình nhà cửa. Có những loại đàn chỉ mang tính chất tạm thời như đàn cầu siêu, đàn cầu an… (những đàn này chỉ lập lên khi có việc cầu cúng, xong thì triệt giải). Tuy nhiên cũng có những đàn có quy mô lớn, xây dựng kiên cố, có lịch sử hàng trăm năm như đàn Nam Giao, đàn Xã Tắc, đàn Sơn Xuyên và hệ thống các thiện đàn… Thiện Đàn hay Đàn Thiện là tên gọi chung của những di tích do Hội Thiện lập nên nhằm giữ gìn phong hóa, khuyến khích điều thiện, tuyên truyền các tư tưởng yêu nước thương nòi, giải phóng dân tộc, ví dụ như: Hiếu Thiện Đàn, Cư Thiện Đàn, Lạc Thiện Đàn, Giác Thiện Đàn, Công Thiện Đàn, Khuyến Thiện Đàn.v.v… Tuần Thiện Đàn tại xóm Tây Lộc, xã Diễn Ngọc, huyện Diễn Châu, tỉnh Nghệ An là một trong số các thiện đàn như vậy. Ngay trong tên gọi của di tích đã thể hiện rõ điều đó: “循- Tuần” nghĩa là noi theo, tuân theo, “善 - Thiện” nghĩa là tốt, lành, như điều thiện, việc thiện… “Tuần thiện” nghĩa là noi theo điều thiện.

Miền đất cổ Mường Chiêng Ngam

Mường Chiêng Ngam thuộc xã Châu Tiến, huyện Quỳ Châu có từ hàng trăm năm trước. Cho đến nay, dù đã nhiều thay đổi so với trước kia nhưng ngôi làng này vẫn giữ được những nét đặc trưng của người Thái cổ.

Truyền thống hiếu học trên mảnh đất Dương Xuân

Rằm tháng 10 ở quê tôi thật đặc biệt. Không tưng bừng như rằm tháng Giêng hay rầm rộ như rằm tháng Bảy nhưng lại rất ấm cúng, ý nghĩa. Đó là ngày sum họp của gia đình, họ tộc trong phạm vi hẹp bên mâm cỗ cúng tổ tiên, ông bà. Đúng như dân gian từng nói: “Cúng người chết, đoàn kết người sống”. Rằm tháng 10 này, tôi theo mẹ lên thắp hương cho cố ngoại và ăn cỗ rằm ở nhà ông Cao Xuân Tô thuộc xóm 6, xã Lĩnh Sơn. Khi con cháu thắp hương xong trên bàn thờ tổ tiên, con cháu quây quần bên mâm cỗ, ông dặn dò: “Các cháu ạ, giấy rách cũng phải giữ lấy lề. Không phải vô cớ mà người xưa đã tổng kết: Phi thương bất phú (không buôn bán thì không giàu)/ Phi trí bất hưng (Không có trí tuệ thì không hưng thịnh - không phát triển bền vững)/Phi công bất tài (không nghề nghiệp thì không có tài - không có cơ hội thể hiện được tài năng). Tất cả đều khẳng định sự học rất quan trọng. Người Dương Xuân chúng ta có tinh thần hiếu học từ lâu đời. Các cháu nhớ chăm lo học hành, yêu mến sự học nhé!”. Nghe ông nói thế, tôi thấy sống mũi mình cay cay. Nhìn lên bàn thờ tỏa khói hương nghi ngút, tôi cảm nhận như lời của ông nói giống như là lời truyền dạy, dặn dò tâm huyết của các bậc tiền bối từ bao đời, là lời của khí thiêng dòng dõi, họ tộc tới con cháu đời sau.

Dọc ngang sông biển Quỳnh Lưu

Bãi dọc, bãi ngang huyện Quỳnh Lưu từ cực Bắc giáp tỉnh Thanh; cực Nam giáp huyện Diễn Châu, bao gồm 11 xã, từ phía Bắc trở vào là Quỳnh Lập, Quỳnh Phương, Quỳnh Liên, Quỳnh Bảng, Quỳnh Lương, Quỳnh Minh, Quỳnh Nghĩa, Tiến Thủy, Quỳnh Thuận, Quỳnh Long, Sơn Hải và Quỳnh Thọ. Vùng biển nói chung hay bãi Ngang, bãi dọc Quỳnh Lưu là một dải đất có phong cảnh đẹp, non nước hữu tình. Đại thi hào Nguyễn Du khi đến đây đã viết: Mang mang hải thuỷ tiếp thiên xu (Mặt nước mênh mông bể lẫn trời). Mỗi làng quê, ngọn núi, mỗi ngôi đền đều gắn với những câu chuyện lịch sử và huyền thoại.

Yên Thành vùng đất cổ

Yên Thành là một khu vực lãnh thổ, có địa hình, rừng núi, đồng ruộng. Vùng núi Yên Thành nối liền với các dãy núi từ phía Tây Bắc Nghệ An đổ xuống, có nhiều lèn đá vôi, nhiều hang động và nhiều thung lũng kín, là địa bàn cư trú thuận lợi của người Việt cổ. Theo kết quả nghiên cứu của các nhà khảo cổ học cho biết, Yên Thành là nơi người việt cổ xuất hiện lâu đời. Các công cụ bằng đá đã tìm thấy ở khu vực Bảo Nham, Vườn Bổn - Vĩnh Tuy, Đồng Thành, Hậu Thành (chủ yếu là rìu và cuốc) có niên đại khoảng 2.700 năm TCN thuộc nền văn hoá Bàu Tró (Quảng Bình) - Nền văn hoá hậu kỳ đồ đá mới Việt Nam.

Giá trị lịch sử di sản Hán Nôm họ Nguyễn Đăng, xã Hưng Yên Bắc, huyện Hưng Nguyên

Nhà thờ họ Nguyễn Đăng (nay là Nguyễn Tú), xã Hưng Yên Bắc, huyện Hưng Nguyên đã được UBND tỉnh Nghệ An công nhận là Di tích lịch sử cấp tỉnh (1). Nơi đây thờ 3 cha con ngài Nguyễn Đăng Thụy, đều được phong tước Quận công, đều được phong thần sau khi qua đời và được nhân dân lập đền thờ ở ba địa điểm trong xã. Do trước đây chưa sưu tầm được gia phả nên một số công trình nghiên cứu về Quận công Nguyễn Đăng Các đã có sự nhầm lẫn. Quận công Nguyễn Đăng Các là con, lại viết là cha của Nguyễn Đăng Thụy (2). Bài viết này căn cứ gia phả chữ Hán mới sưu tầm được từ dòng họ Nguyễn Tú, hy vọng khắc phục được sự nhầm lẫn đó.

Trai làng Nha Môn

Làng Nha Môn có từ lâu, trước đây và hiện nay đã có nhiều bài viết của các tác giả trong nước và ngoài nước về làng quê này. Làng Nha Môn thuộc xã Hồng Long, Nam Đàn, Nghệ An, nơi có nhiều đền, chùa, miếu, kinh tế, xã hội phát triển khá sớm. Nha Môn vùng đất giáp Nghệ An và Hà Tĩnh, nơi đoạn cuối con sông Cả - vùng Nam Nghệ - Bắc Hà - một trong những vùng quê địa linh nhân kiệt hàng đầu của nước ta đã sản sinh ra hai Danh nhân văn hóa thế giới Nguyễn Du (thế kỷ 18) và Hồ Chí Minh – Anh hùng dân tộc, Danh nhân văn hóa kiệt xuất của thời đại (thế kỷ 20). Truyền thống văn hóa, yêu nước và cách mạng của quê hương, đất nước cũng như những yếu tố của gia đình, dòng họ đã ảnh hưởng trực tiếp đến việc hình thành những phẩm chất yêu nước và cách mạng của trai làng Nha Môn.

"Nguyễn Thu Đà" làng Mỹ Dụ - Bề dày truyền thống yêu nước, cách mạng

Tới xã Hưng Châu, huyện Hưng Nguyên dễ thấy: Mỹ Dụ là một làng lớn, đông dân, hai phần theo đạo thiên chúa, phần còn lại là lương, chủ yếu là con cháu dòng họ này quần cư phía tây đầu làng gần 400 hộ.

Văn Thành - Những dấu ấn còn lại về một vùng đất cổ

Văn Thành (có một thời kỳ được gọi là Châu Thành), ngày nay là một xã thuộc huyện Yên Thành, Nghệ An nằm kề với huyện lỵ Yên Thành về phía Bắc. Nếu ai về thăm Văn Thành hiện tại sẽ thấy nơi đây những đồng lúa mùa nối mùa tươi tốt, với hệ thống tưới, tiêu khá hoàn chỉnh. Làng xóm thanh bình với nhiều nhà cửa mới được xây dựng hoặc tu bổ lại đẹp đẽ, nhiều thôn làng đã có điện và nước máy phục vụ nhu cầu sinh hoạt của người dân. Nhiều công trình văn hóa đã và đang được xây dựng trên vùng đất này. Đường làng, ngõ xóm đang dần được mở rộng và tu sửa khá rộng rãi và bằng phẳng, đêm về có đèn cao áp chiếu sáng.

Để phát huy tiềm năng lợi thế Khu Dự trữ sinh quyển thế giới Tây Nghệ An

Đó là tiêu đề và là mục tiêu của Hội thảo quốc gia tổ chức tại tỉnh nhà, có sự tham gia của nhiều nhà khoa học trong nước và quốc tế. Tôi có may mắn được ngành phân công và tỉnh giao nhiệm vụ nghiên cứu, đề xuất, tổ chức khảo sát xây dựng luận chứng kinh tế kỹ thuật và dự án đầu tư – tư vấn để UBND tỉnh trình lên cấp trên phê duyệt các khu rừng đặc dụng của Nghệ An, từ những năm của thập niên 90 của thế kỷ trước. Tiền thân và là vùng lõi của Khu dự trữ sinh quyển Tây Nghệ An hiện nay. Đồng thời chịu trách nhiệm tổ chức thực hiện ban đầu và liên tục hoạt động nghiên cứu trong Hội khoa học kỹ thuật lâm nghiệp Việt Nam nên có chút ít kinh nghiệm xin được tham gia như sau (theo gợi ý trong kết luận của Phó chủ tịch UBND tỉnh chủ trì hội thảo).

Đền thờ Đức Hoàng Mười ở xứ Nghệ vấn đề văn hóa tâm linh

Xứ Nghệ có câu phương ngôn nổi tiếng: Thanh cậy thế, Nghệ cậy thần (Xứ Thanh dựa vào ân huệ của vua, xứ Nghệ được thần che chở). Các vị thần được nhân dân thờ cúng hàng năm hết sức trang trọng. Xứ Nghệ có 4 ngôi đền thờ thần linh thiêng nhất: Cờn, Quả, Bạch Mã, Chiêu Trưng. Các ngôi đền này đã được nhắc đến nhiều trong sử sách xưa nay. Riêng ngôi đền Hoàng Mười có vị thế hết sức quan trọng trong đời sống tâm linh nhân dân xứ Nghệ và không chỉ xứ Nghệ thì các sách xưa hầu như rất ít đề cập.

 1 

THƯ VIỆN KHXH&NV
Tạp chí Truyền hình KH-CN số tháng 4/2019
Tạp chí Truyền hình KH-CN số tháng 4/2019
 
VIDEO CLIPS
Loading the player...
 
TƯ VẤN - HỎI ĐÁP
Cho tôi hỏi :ở xã thương xá huyện chân phúc cũ nay là xã nghi hợp huyện nghi lôc tỉnh nghê an có dòng họ nguyễn văn không. chúng tôi là thế hệ thứ tám họ nguyễn văn sống ở bìnnh chánh bình sơn quảng n ...
Xem tiếp
Tôi muốn tìm hiểu lịch sử thành lập nông trường Cờ đỏ ...
Xem tiếp
< Xem toàn bộ >
 
 
THÔNG KÊ TRUY CẬP
Hôm nay: 377 | Tất cả: 1,873,842
 
Trang chủ | Giới thiệu | Tin tức | Diễn đàn | Nghiên cứu KHXH&NV | Đất và người xứ Nghệ | KHXHNV & Đời sống | Chuyên san |
 
Cơ quan chủ quản: Sở KH&CN Nghệ An
Địa chỉ: 75 - Nguyễn Thị Minh Khai - Tp Vinh - Nghệ An
Cơ quan trị sự: Trung tâm Khoa học xã hội và nhân văn Nghệ An
Địa chỉ: 126 Lý Tự Trọng - Hà Huy Tập - TP Vinh - Nghệ An 
Điện thoại: 038.3587.231 - Hotline: Điện thoại: 0982.431.180 và 0983.48.43.46
Email: khxhnvna@gmail.com - Website: http://khxhnvnghean.gov.vn
Chịu trách nhiệm nội dung: Th.S Nguyễn Thị Minh Tú - Giám đốc Trung tâm KHXH&NV Nghệ An
Giấy phép thiết lập số: 63/GP-TTĐT, ngày 16 tháng 5 năm 2016 do Sở TT&TT cấp