HOME | ĐẤT VÀ NGƯỜI XỨ NGHỆ

Kho tàng di sản văn hóa vật thể trên địa bàn miền Tây Nghệ An

Di sản văn hóa vật thể là sản phẩm vật chất có giá trị lịch sử, văn hóa, khoa học, bao gồm các di tích lịch sử - văn hóa, danh lam, thắng cảnh, di vật, cổ vật, bảo vật quốc gia. Căn cứ và các tiêu chí phân loại của các loại hình văn hóa vật thể thì trên địa bàn miền Tây Nghệ An có hầu hết, tạm chia các loại hình đó như sau:

Nguyễn Trung Hiếu nhà giáo - nhà nghiên cứu - nghệ sĩ tài hoa và nhân cách

Từ những năm 50 của thế kỷ XX, ở xứ Nghệ, đặc biệt vùng Diễn Châu, người ta truyền nhau về một cái tên thật đẹp: Nguyễn Trung Hiếu. Rồi, theo thời gian, và vượt ra khỏi không gian một vùng, cái tên Nguyễn Trung Hiếu ngày càng lan xa với không ít những khơi gợi sự chú ý, ngóng chờ, nhất là trong thế giới học đường. Phải đợi đến những năm 70, 80 của thế kỷ XX, người ta mới biết nhiều hơn, rõ hơn người mang cái tên đẹp ấy với sự sắc sảo, độc đáo, tài hoa không dễ có là một nhà giáo, nhà nghiên cứu văn học, một “họa sĩ tài tử”.

Phủ Yên Lạc Thượng

Phủ Yên Lạc Thượng được xây dựng từ thời Nguyễn, thuộc làng Yên Lạc nay là xóm Ngọc Thượng, xã Thanh Ngọc, huyện Thanh Chương, Nghệ An. Phủ tọa lạc trên một địa thế có núi sông hùng vĩ, nhìn về hướng Tây Nam. Trước mặt phủ có sông Gang, xa xa có rú Nguộc, sau lưng có núi Voi làm hậu chẩm. Bên tả có núi Trặt, bên hữu có núi Trắn tạo thành thế tả thanh long, hữu bạch hổ.

Học giả 1 Nhà giáo Phan Cự Đệ

Giáo sư Phan Cự Đệ quê ở làng Quỳnh Đôi, huyện Quỳnh Lưu, tỉnh Nghệ An. Thuở còn cắp sách đến trường, ông đã phải làm nhiều nghề như bán sách, gia sư,… để kiếm tiền ăn học. Tốt nghiệp Đại học văn kha năm 1957, ông ở lại trường làm cán bộ giảng dạy bộ môn văn học Việt Nam hiện đại.

Các giá trị lễ hội Bươn Xao trong đời sống cộng đồng của đồng bào Thái xã Tiên Kỳ, Tân Kỳ

Bất cứ một hiện tượng, một nghi lễ tín ngưỡng nào tồn tại và được người dân duy trì thực hành đều không phải là sự ngẫu nhiên, mà nó luôn hàm chứa ý nghĩa và giá trị đích thực của chúng. Lễ hội Bươn Xao của người Thái Tiên Kỳ cũng không phải là một nghi lễ ngoại lệ. Theo đó, lễ hội Bươn Xao có một số giá trị:

Bộ sách cổ về y học và những hiện vật quý của vợ chồng con gái quan Thị Lang Bộ Lại triều Nguyễn

Hiện nay, tại nhà ông Thái Quốc Huy, khối 3, Thị trấn Đô Lương lưu giữ khá nhiều vật cổ, quý do được ông cha lưu truyền lại. Hơn 100 năm trước, họ Thái từng là một gia tộc trí thức quyền quý thời phong kiến. Ông nội của ông Thái Quốc Huy là Thái Bá Quê, SN 1885 thi đậu Tú tài, hàm Giáo sư, giữ chức Viện hàn lâm Đại - chiếu, từng được nhận phần thưởng của Viện hàn lâm Cung - phụng thời vua Bảo Đại do cố vấn Bộ trưởng nội các ký vào ngày 29/9/1934. Bà nội là Nguyễn Thị Tự, con gái của quan Thị Lang Bộ Lại (đứng sau chức quan Thượng Thư) triều đình nhà Nguyễn. Nhờ thế mà đến nay, nhiều đồ vật cổ, quý vẫn còn được gia đình ông Thái Quốc Huy bảo tồn và lưu giữ.

Câu đối Xuân của các trí thức Nghệ An

NGUYỄN CẢNH ĐẬU (? – 1937) Quê Châu Lạc, Xã Đoài, nay thuộc xã Nghi Diên, huyện Nghi Lộc, tỉnh Nghệ An, chưa rõ năm sinh, thọ khoảng 45 tuổi. Sinh ra ở một gia đình Nho học, cha và anh ruột đều làm nghề dạy học và bốc thuốc. Ông khi nhỏ tuổi được coi là thần đồng, học giỏi thông minh, sáng dạ kỳ lạ, nhưng đi thi lại không đậu, thường hay phạm quy và bị đánh trượt.

Phủ Tương - Nơi dòng Lam giang bắt đầu

Vùng đất Tương Dương trước đây bao gồm cả huyện Kỳ Sơn và Con Cuông, trải qua những thăng trầm lịch sử, các triều đại phong kiến, vùng đất này đã có nhiều tên gọi khác nhau như: Kiềm Châu, Mật Châu, Trà Lung, Trà Thanh, Trà Lân, Phủ Tương Dương, huyện Tương Dương. Là một trong năm huyện miền núi vùng cao nằm phía Tây tỉnh Nghệ An, cách thành phố Vinh gần 200 km. Phía Bắc và Đông Bắc giáp tỉnh Hủa Phăn - Lào và các huyện Quế Phong, Qùy Châu, Qùy Hợp. Phía Nam và Tây Nam giáp tỉnh Bolykhamxay - Lào. Phía Đông giáp huyện Con Cuông. Phía Tây giáp huyện Kỳ Sơn. Sách Đại Nam nhất thống chí ghi: Phủ Tương Dương ở cách tỉnh thành 200 dặm về phía Tây, Đông - Tây cách nhau 133 dặm, Nam - Bắc cách nhau 190 dặm, phía Đông đến địa giới huyện Lương Sơn, phủ Anh Sơn 33 dặm, phía Tây đến địa giới huyện Quảng, phủ Trấn Ninh 100 dặm, phía Bắc đến địa giới huyện Nghĩa Đường, phủ Qùy Châu 90 dặm”. Hiện nay huyện Tương Dương có 18 đơn vị hành chính, với tổng diện tích tự nhiên 2.811,30 km2. Địa hình hiểm trở, sông suối dày đặc dân cư thưa thớt với 6 dân tộc anh em cùng sinh sống: người Thái, người Kinh, người Mông, người Khơ Mú, người Thổ và người Ơ Đu.

Một số lễ hội của đồng bào người Thái diễn ra trong dịp tháng Tám hàng năm

1. Lễ Bươn Xao và lễ Cắm Phả Lễ Bươn Xao và lễ Cắm Phả là một trong những chuỗi sự kiện được đề cập qua câu chuyện Nàng Ve Căm (truyền thuyết của người Thái). Ngay tại xã Tiên Kỳ, nơi được cho là khởi nguồn của lễ Bươn Xao hay là nơi duy trì và thực hành các nghi lễ bài bản, đầy đủ nhất cũng có nhiều dòng họ tổ chức vào ngày 17/8 nhưng tập trung nhất là vào ngày 20/8, và cũng là địa phương duy nhất tổ chức Lễ Bươn Xao. Những nơi khác chủ yếu tổ chức vào ngày 17/8 hay còn gọi là lễ Cắm Phả (kiêng Trời) như xóm Văn Sơn, bản Kẻ Chiềng, xã Đồng Văn, huyện Tân Kỳ; xóm 9, xã Thọ Sơn, huyện Anh Sơn; bản Kẻ Tre, bản Khe Đóng, bản San, bản Kẻ Trai xã Thạch Ngàn, bản Chai xã Chi Khê, xã Môn Sơn, huyện Con Cuông; bản Đồng Lụm, xã Châu Quang huyện Quỳ Hợp...

Một số nhân vật lịch sử trong Khởi nghĩa Lam Sơn được nhân dân lập đền thờ tại một số ngôi đền miền Tây xứ Nghệ

Đền tọa lạc tại đỉnh Pù Pán, xã Tiên Kỳ. huyện Tân Kỳ, nơi được cho là khu vực đóng quân của nghĩa quân Lê Lợi, hiện còn dấu tích thành lũy bằng đất. Trong lịch sử, vùng Phủ Quỳ, Châu Trà Lân nói chung, xã Tiên Kỳ nói riêng là địa bàn hoạt động của nghĩa quân Lam Sơn do chủ tướng Lê Lợi lãnh đạo. Trong khá nhiều địa danh lịch sử của vùng liên quan đến khởi nghĩa Lam Sơn, hiện xã Tiên Kỳ cũng sở hữu 1 địa danh tương truyền là nơi Lê Lợi dùng làm nơi chỉ huy. Đó là núi Pán (Pù Pán) tức đồi Gai. Đỉnh Pù Pán thuộc dãy núi Fu Loi, nơi đây núi rừng hiểm trở, núi đồi cao thấp lớn nhỏ bao quanh tất xã Tiên Kỳ và các các xã lân cận, tạo thành những vòng cung lớn, vẽ nên một dạng địa hình lòng chảo, rất thuận lợi cho việc phòng thủ. Đỉnh Pù Loi là đỉnh núi cao nhất trên địa bàn huyện Tân Kỳ, có độ cao 1.100m. Dãy núi Pù Loi chạy dài xuống tận lèn Pha Lồ, cắt ngang qua Trại Lạt - Cây Chanh đổi hướng qua đồi Hoong Bà rồi chạy qua đồi Nho học, sang đồi Độc Lập ở vùng Tiên Kỳ. Đến đây, dãy Pù Loi đổi hướng, thế núi thấp dần, chạy qua Khe Lòa đến chân Pù Hà và vươn dài đến Khe Sắn. Từ xưa tới nay, đỉnh Pù Loi nói riêng và dãy núi hùng vĩ gắn liền với bao câu chuyện thần thoại, truyền thuyết, dã sử.v.v…mà di tích Thành Pù Pán (hay còn gọi là thành Lê Lợi) là một minh chứng, nơi đây được chủ tướng Lê Lợi đặt căn cứ chỉ huy và chọn làm hậu phương chiến lược (cách thành Trà Long khoảng 15 km) để tuyển thêm binh sỹ, luyện tập võ nghệ, được nhân dân trong vùng chi viện lương thảo để tiến hành vây hãm địch trong thành.

Địa tiên Tả Ao người mang mùa xuân về cho nhiều làng quê Việt

Tả Ao hay Tả Ao tiên sinh là một danh nhân làm nghề địa lý phong thủy nổi tiếng, bậc thầy khai sinh ngành địa lý phong thủy Việt Nam. Ông học rộng, tài cao nhưng không ra làm quan mà thích ngao du thiên hạ giúp muôn dân chọn đất lành, khai cơ lập ấp, xây cất đình chùa, lăng tẩm miếu mạo, mồ mả tổ tiên, để xóm làng nhà nhà hòa thuận, phát đinh, phát lộc, phát tài, quốc thái dân an.

Giáo sư Nguyễn Tài Cẩn - Một nhà khoa học, một con người dân dã

Giáo sư Nguyễn Tài Cẩn (1926-2005), quê ở Thanh Chương, Nghệ An. Ông đã từng làm chuyên gia tiếng việt tại trường đại học Tổng hợp Quốc gia Lênin gờrát (Liên Xô 1955-1960), chủ nhiệm bộ môn ngôn ngữ học trường Đại học Tổng hợp Hà Nội (1961-1971). Ông là người Việt Nam đầu tiên bảo vệ thành công luận án Phó tiến sĩ ngôn ngữ học tại Liên Xô năm 1960 (bây giờ là tiến sĩ) được nhà nước phong học hàm giáo sư năm 1980. Năm 2000 được tặng giải thưởng Hồ Chí Minh về khoa học công nghệ. Giáo sư Nguyễn Tài Cẩn là một nhà thông thái, ông giỏi tiếng Pháp, tiếng Anh, tiếng Nga, chữ Hán, chữ Nôm, hiểu biết sâu rộng về ngôn ngữ học và văn hóa cổ Việt Nam.

 1   2   3   4   5   6   7   8   9    » Tiếp    » 

 
THƯ VIỆN KHXH&NV
Giới thiệu sách: Lịch sử địa danh và tiểu sử danh nhân các trường học ở Hưng Nguyên được mang tên
Giới thiệu sách: Lịch sử địa danh và tiểu sử danh nhân các trường học ở Hưng Nguyên được mang tên
 
VIDEO CLIPS
Loading the player...
 
TƯ VẤN - HỎI ĐÁP
Cho tôi hỏi :ở xã thương xá huyện chân phúc cũ nay là xã nghi hợp huyện nghi lôc tỉnh nghê an có dòng họ nguyễn văn không. chúng tôi là thế hệ thứ tám họ nguyễn văn sống ở bìnnh chánh bình sơn quảng n ...
Xem tiếp
Tôi muốn tìm hiểu lịch sử thành lập nông trường Cờ đỏ ...
Xem tiếp
< Xem toàn bộ >
 
 
THÔNG KÊ TRUY CẬP
Hôm nay: 2,285 | Tất cả: 3,335,537
 
Trang chủ | Giới thiệu | Tin tức | Diễn đàn | Nghiên cứu KHXH&NV | Đất và người xứ Nghệ | KHXHNV & Đời sống | Đặc san |
 
Cơ quan chủ quản: Sở KH&CN Nghệ An
Địa chỉ: 75 - Nguyễn Thị Minh Khai - Tp Vinh - Nghệ An
Cơ quan trị sự: Trung tâm Khoa học xã hội và nhân văn Nghệ An
Địa chỉ: 126 Lý Tự Trọng - Hà Huy Tập - TP Vinh - Nghệ An 
Điện thoại: 038.3587.231 - Hotline: Điện thoại: 0982.431.180 và 0983.48.43.46
Email: khxhnvna@gmail.com - Website: http://khxhnvnghean.gov.vn
Chịu trách nhiệm nội dung: Th.S Nguyễn Thị Minh Tú - Giám đốc Trung tâm KHXH&NV Nghệ An
Giấy phép thiết lập số: 63/GP-TTĐT, ngày 16 tháng 5 năm 2016 do Sở TT&TT cấp