HOME | ĐẤT VÀ NGƯỜI XỨ NGHỆ

GS. Phan Huy Lê: chuyên gia hàng đầu về Lịch sử Việt Nam

GS. Phan Huy Lê - chuyên gia đầu ngành về Lịch sử Việt Nam vừa mới qua đời ở tuổi 84. Chúng tôi đăng tải bài viết của GS. Nguyễn Quang Ngọc tổng kết khái quát về con đường học thuật của GS. Phan Huy Lê. Bản gốc của bài viết được in trong cuốn "Chân dung nhà giáo - nhà khoa học tiêu biểu trường ĐH KHXH&NV Hà Nội (1945-2015)", xuất bản năm 2015, nhà xuất bản ĐHQG Hà Nội.

Những bức ảnh đẹp về Bác Hồ

Những bức ảnh đẹp về Bác Hồ

Để phát huy tiềm năng lợi thế Khu Dự trữ sinh quyển thế giới Tây Nghệ An

Đó là tiêu đề và là mục tiêu của Hội thảo quốc gia tổ chức tại tỉnh nhà, có sự tham gia của nhiều nhà khoa học trong nước và quốc tế. Tôi có may mắn được ngành phân công và tỉnh giao nhiệm vụ nghiên cứu, đề xuất, tổ chức khảo sát xây dựng luận chứng kinh tế kỹ thuật và dự án đầu tư – tư vấn để UBND tỉnh trình lên cấp trên phê duyệt các khu rừng đặc dụng của Nghệ An, từ những năm của thập niên 90 của thế kỷ trước. Tiền thân và là vùng lõi của Khu dự trữ sinh quyển Tây Nghệ An hiện nay. Đồng thời chịu trách nhiệm tổ chức thực hiện ban đầu và liên tục hoạt động nghiên cứu trong Hội khoa học kỹ thuật lâm nghiệp Việt Nam nên có chút ít kinh nghiệm xin được tham gia như sau (theo gợi ý trong kết luận của Phó chủ tịch UBND tỉnh chủ trì hội thảo).

Đền thờ Đức Hoàng Mười ở xứ Nghệ vấn đề văn hóa tâm linh

Xứ Nghệ có câu phương ngôn nổi tiếng: Thanh cậy thế, Nghệ cậy thần (Xứ Thanh dựa vào ân huệ của vua, xứ Nghệ được thần che chở). Các vị thần được nhân dân thờ cúng hàng năm hết sức trang trọng. Xứ Nghệ có 4 ngôi đền thờ thần linh thiêng nhất: Cờn, Quả, Bạch Mã, Chiêu Trưng. Các ngôi đền này đã được nhắc đến nhiều trong sử sách xưa nay. Riêng ngôi đền Hoàng Mười có vị thế hết sức quan trọng trong đời sống tâm linh nhân dân xứ Nghệ và không chỉ xứ Nghệ thì các sách xưa hầu như rất ít đề cập.

Đền Chín Gian với thực hành tâm linh của người Thái Nghệ An

Từ ngày xửa, ngày xưa, Tạo Mường ở Luông Phả Bàng (Cố đô Luang Phrabăng- Lào bây giờ) đã sinh được 2 người con trai, anh là Ló Ỳ, em là Ló Ai. Cả hai đều thông minh, khoẻ mạnh hơn người nhưng người em vốn tham lam và đố kỵ, thấy cha có ý định nhường ngôi cho anh nên đã giết chết anh rồi vứt xác xuống dòng sông Mã. Xác Ló Ỳ cứ trôi theo dòng nước xuống hạ nguồn, bị vướng lại ở một cái phai. May nhờ có một con quạ bay qua tưởng là người chết, nhưng thấy cái xác còn cử động nên tiếp cho một liều thuốc tiên. Ló Ỳ sống lại, tìm vào một vùng gần đó xin ăn. Nơi đây vốn không có người cai quản, lại thường xuyên loạn lạc, hơn nữa nhân dân thấy Ló Ỳ khoẻ mạnh, xuất thân dòng dõi cao quý nên đã tôn anh làm Tạo, nhờ đó đất xưa giờ trở nên phồn thịnh hơn.

Phan Kính - Người học trò xuất sắc và thành đạt của đất Lam Hồng

Thám hoa Phan Kính (1715-1761) từng được nhiều nhà nghiên cứu ở trung ương và địa phương quan tâm tìm hiểu. Năm 1994, Vũ Ngọc Khánh và Chương Thâu đã cho công bố cuốn sách, trong đó khảo cứu rất công phu về: “Phan Kính con người và sự nghiệp (1715-1761)”. Tháng 12 - 1996, tại Bái đường Quốc Tử Giám, Hà Nội lần đầu tiên một cuộc Hội thảo khoa học lớn với chủ đề: Danh nhân lịch sử Phan Kính, do Trung tâm Khoa học Xã hội và Nhân văn Quốc gia phối hợp với Ủy ban nhân dân tỉnh Hà Tĩnh tổ chức. Năm 1999, kỷ yếu hội thảo đó đã được in thành sách: “Danh nhân Phan Kính 1715-1761”. Hội thảo và hai cuốn sách trên đã làm sáng tỏ thêm con người, sự nghiệp của Phan Kính đối với sự nghiệp xây dựng và bảo vệ đất nước trước đây.

Mối quan hệ giữa Phan Bội Châu và Nguyễn Ái Quốc

Phan Bội Châu húy là Phan Văn San, sinh năm 1867, tại thôn Sa Nam, làng Đông Liệt, tổng Đồng Xuân (nay là xã Nam Thái). Khi Phan lên 3 tuổi thì ông bố dời nhà về ở dưới chân núi Cơ Sơn, thuộc làng Đan Nhiễm, tổng Xuân Liễu. Nguyễn Ái Quốc, hồi nhỏ là cậu Nguyễn Sinh Cung, tên khai sinh là Nguyễn Tất Thành, ra đời năm 1890, tại quê mẹ làng Hoàng Trù, quê nội làng Kim Liên, cùng chung tổng là Lâm Thịnh. Cả Lâm Thịnh và Xuân Liễu đều thuộc huyện Nam Đàn, tỉnh Nghệ An. Theo đường chim bay thì hai nơi đó không xa nhau là mấy. Sau khoa thi Hương năm Đinh Dậu (1897), Phan Bội Châu không đỗ, bèn vào Huế để liên kết bạn bè và đã gặp gia đình ông Nguyễn Sinh Sắc tại đấy. Bấy giờ cậu bé Nguyễn Sinh Cung mới tám tuổi, đi theo bố mẹ khi ông Sắc vào trong đó để học ở Quốc tử giám. Tuy khác nhau nhiều về niên xỉ nhưng sự gặp gỡ tại đất kinh kỳ ấy đã bắt đầu hình thành mối quan hệ Phan Bội Châu-Nguyễn Ái Quốc.

Nhạc sĩ Vy Phong với dân ca Nghệ Tĩnh (giai đoạn 1975 - 2000)

Vi Phong là một nghệ sĩ đa tài, thành công nhiều mặt, hoạt động ở nhiều lĩnh vực, từ sáng tác âm nhạc, làm thơ, đến nghiên cứu, sưu tầm văn hóa dân gian… Riêng với hoạt động bảo tồn dân ca ví, giặm Nghệ Tĩnh giai đoạn 1975 - 2000, ông có nhiều đóng góp rất đáng ghi nhận về nghiên cứu và chuyển thể sân khấu kịch hát dân ca Nghệ Tĩnh; sáng tác âm nhạc dân ca Nghệ Tĩnh lời mới, sáng tác nhạc trẻ âm hưởng dân ca… Hơn thế, với tư cách nhà quản lý văn hóa, ông tham mưu, hoạch định và thực hiện được chủ trương bảo tồn các giá trị văn hóa bản địa, tổ chức nghiên cứu, sưu tầm, phát huy các giá trị dân ca ví, giặm Nghệ Tĩnh trong tình hình mới, đưa ví, giặm thành một kịch chủng trong hệ thống các loại kịch hát dân ca Việt Nam, làm cho ví, giặm gần gũi với sinh hoạt văn nghệ của đời sống mới.

Đại thi hào Nguyễn Du là hậu duệ Thái sư Cương quốc công Nguyễn Xí

Thái sư Cương quốc công Nguyễn Xí (1397 - 1465) quê quán ở làng Thượng Xá (nay là xã Nghi Hợp, huyện Nghi Lộc, tỉnh Nghệ An. Quê gốc ở làng Cương Gián nay là xã Cương Gián, huyện Nghi Xuân, tỉnh Hà Tĩnh). Danh tướng kiệt xuất trong cuộc kháng chiến 10 năm chống quân Minh; Đại thần suốt bốn triều hậu Lê (từ Lê Thái Tổ đến Lê Thánh Tông); Người chủ trì phò lập Lê Thánh Tông lên ngôi, mở ra một triều đại hưng thịnh nhất trong lịch sử phong kiến Việt Nam. Theo lời trong Sắc phong của Lê Thánh Tông đối với Nguyễn Xí: “Bình Ngô khai quốc/ Tịnh nạn trung hưng”, người đời vinh danh ông là: "Danh thần hai lần khai quốc".

Nhân vật khoa bảng qua tư liệu địa phương chí Hán Nôm của tỉnh Nghệ An

Tóm tắt: Xưa nay, khi nghiên cứu về hành trạng các nhân vật khoa cử ở Việt Nam, các nhà khoa học thường sử dụng nguồn tài liệu đăng khoa lục, văn bia đề danh tiến sĩ tại trung ương hoặc địa phương, nguồn sử liệu, hoặc gia phả. Bài viết này cho rằng còn một nguồn tài liệu rất quan trọng giúp ta hiểu thêm về hành trạng các nhà khoa bảng, đó là nguồn tài liệu địa phương chí. Kho sách Hán Nôm thuộc Viện Nghiên cứu Hán Nôm hiện còn lưu giữ 11 tác phẩm địa chí về tỉnh Nghệ An. Trên cơ sở nguồn tài liệu này bài viết thống kê và phân tích những ghi chép về tiểu sử 62 nhân vật đại khoa Nghệ An qua thông tin địa chí. Đây là nguồn tài liệu quý, bổ sung nhiều thông tin quan trọng cho những ghi chép vốn còn đơn giản về các nhà khoa bảng Nghệ An vốn được ghi chép trong các tài liệu khác.

Hiệu buôn Yên Xuân và những người con tiêu biểu của xã Linh Sơn

Yên Xuân là tên gọi của hai làng Yên Lĩnh và Dương Xuân nhập lại. Hai làng này bây giờ thuộc xã Lĩnh Sơn, huyện Anh Sơn. Đây là vùng đất xưa kia thuộc xã Đa Cai, tên Nôm là Kẻ Gai, sau đổi là xã Nam Cai rồi Nam Sơn cho đến năm 1948. Ở đây có đặc sản chè Gay nổi tiếng của tỉnh Nghệ An. Đây là vùng đất cổ còn lưu giữ nhiều dấu tích lịch sử trong quá trình đấu tranh chống giặc ngoại xâm của dân tộc. Đầu thế kỷ XX, Nam Cai đổi là Nam Sơn được lấy từ một câu trong sách Luận ngữ “Nam Sơn chi trúc nhã chi trực” (Cây trúc ở rừng Nam Sơn không uốn vẫn thẳng). Ý muốn nói lên tính cương trực, thẳng thắn của con người. Trong suốt chiều dài lịch sử của dân tộc, Nam Sơn luôn là điểm xuất phát của những đội quân chống xâm lược. Theo tích của làng Dương Xuân thì ngôi miếu thờ Cao Sơn đại vương thần thì thần đã giúp Lê Lợi trong cuộc kháng chiến chống giặc Minh. Sang thế kỷ XVII, khi Nguyễn Huệ kéo quân ra Bắc đánh đuổi quân xâm lược Mãn Thanh, dừng lại ở Nghệ An tuyển thêm 5 vạn quân thì con em Nam Sơn đã hăng hái đứng dưới ngọn cờ của người anh hùng áo vải Nguyễn Huệ - Quang Trung.

Núi Lam Thành - xứ Nghệ, một huyền tích của lịch sử nước nhà!

Chiều Chủ nhật một ngày mùa thu, thả mình tản bộ trên núi Lam Thành, nắng vàng lơi lả, vài dải mây trắng bồng bềnh làm cho không gian như thêm phần ảo diệu. Phóng tầm mắt nhìn ra bốn phương non nước hữu tình, để kiếm tìm chút tâm thái nhẹ nhàng mà chợt thấy bồi hồi với phong cảnh nơi đây hùng vĩ, nên thơ, lại gắn liền với biết bao huyền tích của lịch sử nước nhà! Thật đúng như trong “Lam Thành sơn hoài cổ phú” của Cụ Đốc học Đặng Nguyên Cẩn(1):“Hưng quận chi nam - Hữu sơn ngật lập - Quyết danh Lam Thành…”; có thể hiểu nghĩa là: Phía nam phủ Hưng, núi Lam Thành đứng đó, chứng kiến bao cuộc thăng trầm trong lịch sử! Cũng trong bài phú này, theo bản phỏng dịch của Tiến sĩ Nguyễn Văn Trình (1872 - 1949), Tri phủ Hưng Nguyên thời đó, có câu: “Núi Lam Thành cao ngất bên kia - Trông phong cảnh đi về không muốn chán...”. Chỉ bấy nhiêu thôi, cũng đủ để thôi thúc chúng ta tìm đến nơi đây để hiểu thêm về quê hương xứ sở và lịch sử oai hùng của dân tộc!

 1   2   3   4   5   6 

 
THƯ VIỆN KHXH&NV
Tạp chí Truyền hình KH-CN số tháng 8/2018
Tạp chí Truyền hình KH-CN số tháng 8/2018
 
VIDEO CLIPS
Loading the player...
 
TƯ VẤN - HỎI ĐÁP
Cho tôi hỏi :ở xã thương xá huyện chân phúc cũ nay là xã nghi hợp huyện nghi lôc tỉnh nghê an có dòng họ nguyễn văn không. chúng tôi là thế hệ thứ tám họ nguyễn văn sống ở bìnnh chánh bình sơn quảng n ...
Xem tiếp
Tôi muốn tìm hiểu lịch sử thành lập nông trường Cờ đỏ ...
Xem tiếp
< Xem toàn bộ >
 
 
THÔNG KÊ TRUY CẬP
Hôm nay: 509 | Tất cả: 1,466,076
 
Trang chủ | Giới thiệu | Tin tức | Diễn đàn | Nghiên cứu KHXH&NV | Đất và người xứ Nghệ | KHXHNV & Đời sống | Chuyên san KHXH & NV |
 
Cơ quan chủ quản: Sở KH&CN Nghệ An
Địa chỉ: 75 - Nguyễn Thị Minh Khai - Tp Vinh - Nghệ An
Cơ quan trị sự: Trung tâm Khoa học xã hội và nhân văn Nghệ An
Địa chỉ: 126 Lý Tự Trọng - Hà Huy Tập - TP Vinh - Nghệ An 
Điện thoại: 038.3587.231 - Hotline: Điện thoại: 0982.431.180 và 0983.48.43.46
Email: khxhnvna@gmail.com - Website: http://khxhnvnghean.gov.vn
Chịu trách nhiệm nội dung: Th.S Nguyễn Thị Minh Tú - Giám đốc Trung tâm KHXH&NV Nghệ An
Giấy phép thiết lập số: 63/GP-TTĐT, ngày 16 tháng 5 năm 2016 do Sở TT&TT cấp