HOME | ĐẤT VÀ NGƯỜI XỨ NGHỆ

Hai “câu đối” trong đền Chín Gian ở Quế Phong

1. Có cả ngàn vạn người tham dự lễ hội đền Chín Gian ở Quế Phong hàng năm vào dịp đầu xuân. Trong số đó nhiều người đã đặc biệt chú ý đến hai “câu đối” bằng tiếng Thái treo ở trong đền này: “Đày ky bò lưm thủ/ Đày dủ bò lưm cống”. Tác giả bài “Từ một câu đối ở Đền Chín Gian” đăng trên Bản tin Dân tộc tỉnh Nghệ An, số Xuân Kỷ Hợi, tr. 23-24, dịch là: “Được ăn không quên đũa/ Được ở không quên công”. Đó là một bản dịch chính xác.

Phủ Hưng Nguyên qua các văn bản chữ Hán dưới triều Nguyễn

Phủ Hưng Nguyên tồn tại gần 50 năm, ra đời năm Thành Thái thứ 10 (1898), xóa tên sau Cách mạnh tháng Tám - 1945. Phủ Hưng Nguyên quản lý hai huyện Hưng Nguyên và Nghi Lộc. Nhưng nhiều cuốn sách gần đây viết chưa đúng về đơn vị hành chính này.

Tuần Thiện Đàn - Nơi lưu giữ hồn cốt văn hóa của một vùng

"Đàn” là một loại hình công trình tín ngưỡng truyền thống của người Việt, ví dụ như đàn Nam Giao, đàn Xã Tắc, đàn Sơn Xuyên, đàn Tiên Nông, đàn Thanh Minh, Thiện Đàn… Đàn có thể chỉ là một nền đất đắp lộ thiên hoặc có các công trình nhà cửa. Có những loại đàn chỉ mang tính chất tạm thời như đàn cầu siêu, đàn cầu an… (những đàn này chỉ lập lên khi có việc cầu cúng, xong thì triệt giải). Tuy nhiên cũng có những đàn có quy mô lớn, xây dựng kiên cố, có lịch sử hàng trăm năm như đàn Nam Giao, đàn Xã Tắc, đàn Sơn Xuyên và hệ thống các thiện đàn… Thiện Đàn hay Đàn Thiện là tên gọi chung của những di tích do Hội Thiện lập nên nhằm giữ gìn phong hóa, khuyến khích điều thiện, tuyên truyền các tư tưởng yêu nước thương nòi, giải phóng dân tộc, ví dụ như: Hiếu Thiện Đàn, Cư Thiện Đàn, Lạc Thiện Đàn, Giác Thiện Đàn, Công Thiện Đàn, Khuyến Thiện Đàn.v.v… Tuần Thiện Đàn tại xóm Tây Lộc, xã Diễn Ngọc, huyện Diễn Châu, tỉnh Nghệ An là một trong số các thiện đàn như vậy. Ngay trong tên gọi của di tích đã thể hiện rõ điều đó: “循- Tuần” nghĩa là noi theo, tuân theo, “善 - Thiện” nghĩa là tốt, lành, như điều thiện, việc thiện… “Tuần thiện” nghĩa là noi theo điều thiện.

Tư tưởng đoàn kết một trong những nội dung cốt lõi của "Di chúc" Chủ tịch Hồ Chí Minh

Tư tưởng đoàn kết là một trong những nội dung cơ bản, bao trùm, xuyên suốt, cực kỳ quan trọng trong toàn bộ tư tưởng, phong cách, đạo đức Hồ Chí Minh. Chủ tịch Hồ Chí Minh đã từng khẳng định:“Đoàn kết, đoàn kết, đại đoàn kết. Thành công, thành công, đại thành công”. Điều đó có nghĩa là trước hết là đoàn kết trong đảng, tiếp là đoàn kết trong các tầng lớp Nhân dân, và sau nữa là đoàn kết quốc tế. Đoàn kết trong Đảng là hạt nhân cho đoàn kết toàn dân. Càng đoàn kết, càng thành công. Mất đoàn kết là thất bại, tùy theo mức độ mà chuốc lấy những hậu quả nhất định.

Miền đất cổ Mường Chiêng Ngam

Mường Chiêng Ngam thuộc xã Châu Tiến, huyện Quỳ Châu có từ hàng trăm năm trước. Cho đến nay, dù đã nhiều thay đổi so với trước kia nhưng ngôi làng này vẫn giữ được những nét đặc trưng của người Thái cổ.

Truyền thống hiếu học trên mảnh đất Dương Xuân

Rằm tháng 10 ở quê tôi thật đặc biệt. Không tưng bừng như rằm tháng Giêng hay rầm rộ như rằm tháng Bảy nhưng lại rất ấm cúng, ý nghĩa. Đó là ngày sum họp của gia đình, họ tộc trong phạm vi hẹp bên mâm cỗ cúng tổ tiên, ông bà. Đúng như dân gian từng nói: “Cúng người chết, đoàn kết người sống”. Rằm tháng 10 này, tôi theo mẹ lên thắp hương cho cố ngoại và ăn cỗ rằm ở nhà ông Cao Xuân Tô thuộc xóm 6, xã Lĩnh Sơn. Khi con cháu thắp hương xong trên bàn thờ tổ tiên, con cháu quây quần bên mâm cỗ, ông dặn dò: “Các cháu ạ, giấy rách cũng phải giữ lấy lề. Không phải vô cớ mà người xưa đã tổng kết: Phi thương bất phú (không buôn bán thì không giàu)/ Phi trí bất hưng (Không có trí tuệ thì không hưng thịnh - không phát triển bền vững)/Phi công bất tài (không nghề nghiệp thì không có tài - không có cơ hội thể hiện được tài năng). Tất cả đều khẳng định sự học rất quan trọng. Người Dương Xuân chúng ta có tinh thần hiếu học từ lâu đời. Các cháu nhớ chăm lo học hành, yêu mến sự học nhé!”. Nghe ông nói thế, tôi thấy sống mũi mình cay cay. Nhìn lên bàn thờ tỏa khói hương nghi ngút, tôi cảm nhận như lời của ông nói giống như là lời truyền dạy, dặn dò tâm huyết của các bậc tiền bối từ bao đời, là lời của khí thiêng dòng dõi, họ tộc tới con cháu đời sau.

Miền Tây Nghệ An - Phong phú các loại hình văn hóa vật thể

Miền Tây Nghệ An bao gồm 11 huyện miền núi, trong đó 5 huyện vùng cao Kỳ Sơn, Tương Dương, Con Cuông, Quế Phong, Quỳ Châu và 6 huyện miền núi Quỳ Hợp, Nghĩa Đàn, Thị xã Thái Hòa, Tân Kỳ, Anh Sơn, Thanh Chương, với diện tích gần 1,4 triệu ha, chiếm 84% diện tích toàn tỉnh.

Đào nương Trần Thị Khoan Cung phi của chúa Trịnh

Họ Trần làng Yên Xuân, xã Diễn Phúc, huyện Diễn Châu là một dòng họ có truyền thống ca công hàng trăm năm. Dòng họ đã sản sinh ra nhiều thế hệ ca nương, kép đàn, quản giáp tài hoa. Trong đó có những người trở thành phu nhân mệnh phụ của các quan đại thần, đào ngự trong cung đình, thậm chí là cung phi của vua chúa... tiêu biểu như bà Trần Thị Khoan - đào ngự, cung phi của chúa Tây Vương Trịnh Tạc.

Dòng họ 5 thế kỷ hát ca trù

Ca trù hay còn được gọi là Hát nói, Hát cô đầu, Hát ả đào, Hát nhà trò, Hát nhà tơ... là loại hình diễn xướng bằng âm giai nhạc thính phòng. Đây là một bộ môn nghệ thuật đặc sắc của dân tộc thịnh hành từ thế kỷ XVI, được giới quý tộc, tri thức yêu thích. Ca trù là sự kết hợp nhuần nhuyễn và đỉnh cao giữa thi ca và âm nhạc. Trong các di sản phi vật thể của Việt Nam được UNESCO công nhận là di sản phi vật thể của nhân loại thì Ca trù là loại hình có diện phân bố rộng rãi nhất (Quan họ phân bố chủ yếu ở Kinh Bắc, hát Xoan chủ yếu ở Phú Thọ, Ví Giặm chủ yếu ở Nghệ Tĩnh, Đờn ca tài tử chủ yếu ở Nam bộ...).

Truyền thống hiếu học trên mảnh đất Dương Xuân

Rằm tháng 10 ở quê tôi thật đặc biệt. Không tưng bừng như rằm tháng Giêng hay rầm rộ như rằm tháng Bảy nhưng lại rất ấm cúng, ý nghĩa. Đó là ngày sum họp của gia đình, họ tộc trong phạm vi hẹp bên mâm cỗ cúng tổ tiên, ông bà. Đúng như dân gian từng nói: “Cúng người chết, đoàn kết người sống”. Rằm tháng 10 này, tôi theo mẹ lên thắp hương cho cố ngoại và ăn cỗ rằm ở nhà ông Cao Xuân Tô thuộc xóm 6, xã Lĩnh Sơn. Khi con cháu thắp hương xong trên bàn thờ tổ tiên, con cháu quây quần bên mâm cỗ, ông dặn dò: “Các cháu ạ, giấy rách cũng phải giữ lấy lề. Không phải vô cớ mà người xưa đã tổng kết: Phi thương bất phú (không buôn bán thì không giàu)/ Phi trí bất hưng (Không có trí tuệ thì không hưng thịnh - không phát triển bền vững)/Phi công bất tài (không nghề nghiệp thì không có tài - không có cơ hội thể hiện được tài năng). Tất cả đều khẳng định sự học rất quan trọng. Người Dương Xuân chúng ta có tinh thần hiếu học từ lâu đời. Các cháu nhớ chăm lo học hành, yêu mến sự học nhé!”. Nghe ông nói thế, tôi thấy sống mũi mình cay cay. Nhìn lên bàn thờ tỏa khói hương nghi ngút, tôi cảm nhận như lời của ông nói giống như là lời truyền dạy, dặn dò tâm huyết của các bậc tiền bối từ bao đời, là lời của khí thiêng dòng dõi, họ tộc tới con cháu đời sau.

Tiền sĩ Trần Đình Phong với nền giáo dục khoa bảng Việt Nam cuối thế kỷ XIX đầu thế kỷ XX

I. VÀI NÉT VỀ TIỂU SỬ Trần Đình Phong (1843-1909), tên húy là Khang, hiệu Mã Sơn, tự Hương Thúc, cải Úy Khanh, người ở xã Yên Mã, nay là xã Mã Thành, huyện Yên Thành, tỉnh Nghệ An. Ông sinh ra trong một gia đình yêu nước, hiếu học, là con trai thứ ba của cụ Trần Đình Kiều và bà Nguyễn Thị Bình. Thuở nhỏ còn có tên là Bằng, sớm thể hiện là cậu bé thông minh và là người có ý chí nghị lực. Ông hai lần thi đậu Tú tài (Tú Kép), đậu Cử nhân năm 1878, đậu Đệ tam giáp đồng Tiến sĩ xuất thân khoa Kỷ Mão - Tự Đức 32 (1879). Làm quan: Hàn lâm sơ thụ phụ trách Biên tu lịch lý ở Kinh đô, Tri phủ Kiến An, kiêm lý cả huyện Bình Giang (Hải Dương). Năm 1885, mẹ mất, ông xin về chịu tang, rồi mở trường dạy học. Năm 1891, được gọi bổ chức Tri phủ Thọ Xuân, rồi Đốc học Quảng Ngãi, Đốc học Quảng Nam, thăng Tế tửu Quốc tử giám, kiêm Biên tu Sử quán. Ông cáo quan về nhà, khi mất được tặng Lễ bộ Thị lang.

Họ Trần và Giáp ca Trần Đức Lương với nền ca trù xứ Nghệ

Ca trù còn được gọi là Hát nói, Hát cô đầu, Hát ả đào, Hát nhà trò, Hát nhà tơ,... là loại hình diễn xướng bằng âm nhạc thính phòng, được thịnh hành từ thế kỷ 15, từng là ca nhạc cung đình và được giới quý tộc, trí thức yêu thích. Ca trù là sự kết hợp nhuần nhuyễn và đỉnh cao giữa thi ca và âm nhạc, được dùng trong các sinh hoạt: Hát thờ, hát chơi, hát thi hoặc các dịp đặc biệt như hát chúc hỗ mừng vua, đín tiếp sứ thần,... Theo thống kê hiện nay thì ca trù gồm có 99 cách thể và được hát bởi các Giáo phường ca trù. Giáo phường ca trù là một cơ cấu quản lý và đào tạo các đào nương, đàn kép trong một khu vực huyện, xã nhất định, tên của giáo phường thường gắn với địa danh của địa phương nơi giáo phường ở đó.

 1   2   3   4   5   6   7   8   9    » Tiếp    » 

 
THƯ VIỆN KHXH&NV
Chuyên san KHXH&NV Nghệ An số tháng 3/2019
Chuyên san KHXH&NV Nghệ An số tháng 3/2019
 
VIDEO CLIPS
Loading the player...
 
TƯ VẤN - HỎI ĐÁP
Cho tôi hỏi :ở xã thương xá huyện chân phúc cũ nay là xã nghi hợp huyện nghi lôc tỉnh nghê an có dòng họ nguyễn văn không. chúng tôi là thế hệ thứ tám họ nguyễn văn sống ở bìnnh chánh bình sơn quảng n ...
Xem tiếp
Tôi muốn tìm hiểu lịch sử thành lập nông trường Cờ đỏ ...
Xem tiếp
< Xem toàn bộ >
 
 
THÔNG KÊ TRUY CẬP
Hôm nay: 441 | Tất cả: 1,787,500
 
Trang chủ | Giới thiệu | Tin tức | Diễn đàn | Nghiên cứu KHXH&NV | Đất và người xứ Nghệ | KHXHNV & Đời sống | Chuyên san |
 
Cơ quan chủ quản: Sở KH&CN Nghệ An
Địa chỉ: 75 - Nguyễn Thị Minh Khai - Tp Vinh - Nghệ An
Cơ quan trị sự: Trung tâm Khoa học xã hội và nhân văn Nghệ An
Địa chỉ: 126 Lý Tự Trọng - Hà Huy Tập - TP Vinh - Nghệ An 
Điện thoại: 038.3587.231 - Hotline: Điện thoại: 0982.431.180 và 0983.48.43.46
Email: khxhnvna@gmail.com - Website: http://khxhnvnghean.gov.vn
Chịu trách nhiệm nội dung: Th.S Nguyễn Thị Minh Tú - Giám đốc Trung tâm KHXH&NV Nghệ An
Giấy phép thiết lập số: 63/GP-TTĐT, ngày 16 tháng 5 năm 2016 do Sở TT&TT cấp