HOME | ĐẤT VÀ NGƯỜI XỨ NGHỆ

Hệ thống biểu tượng trong dân ca ví, giặm xứ Nghệ (Kỳ 1)

Tóm tắt: Phần quan trọng nhất, có giá trị văn hoá - thẩm mỹ lớn nhất trong dân ca ví - giặm là ca từ. Và trong ca từ thì hệ thống biểu trưng là mạng lưới “bóng bán dẫn” tích tụ năng lượng, khả năng sinh nghĩa của thành phần văn học. Tiểu luận này tìm hiểu hệ thống biểu tượng trong dân ca ví giặm với ba loại chính của nó là: biểu tượng văn hoá; biểu tượng nghệ thuật và biểu tượng ngôn từ nghệ thuật. Trong văn hoá dân gian xứ Nghệ nói chung, dân ca ví - giặm nói riêng, ba loại biểu tượng này có tính chất kết hợp, tương tác và chuyển hoá cho nhau để tạo nên những giá trị biểu trưng phong phú, sâu sắc.

XUỐN CHẮN – VƯỜN ĐỊA ĐÀNG TRONG TÂM THỨC DÂN GIAN THÁI

1. Mở đầu. Trong tâm thức dân gian, người Thái quan niệm/hình dung/tưởng tượng có một Mương Phạ (Mường Trời) ở đâu đó rất xa và rất cao. Nơi ấy có Then Luông/Pỏ Bôn (Then Lớn/Bố Trời) trị vì; có tổ tiên; có hồn vía của mình cư ngụ; Then “đúc” ra người rồi “cho” xuống trần gian; người chết đi thì hồn vía lại trở về đây sống cuộc đời bình yên, vĩnh hằng; v.v. Đặc biệt ở đây có một khu vườn gọi là “Xuốn Chắn”.

CỤ NGUYỄN XUÂN ÔN – MỘT DANH NHÂN XỨ NGHỆ

Phong trào Cần vương vào cuối thế kỉ XIX có nhiều sĩ phu yêu nước tham gia, nhưng nổi bật hơn cả là cụ Nguyễn Xuân Ôn. Cụ có hiệu là Ngọc Đường, còn có hai hiệu nữa là Hiên Đình, Lương Giang. Sau khi đậu tiến sĩ, nhân dân thường gọi là cụ Nghè Ôn, cụ Nghè Cồn Sắt. Cụ sinh ngày 23 tháng 3 năm Ất Dậu, đời vua Minh Mệnh thứ sáu, theo Dương lịch là ngày 10 tháng 5 năm 1825, tại làng Cồn Sắt, tên chữ là làng Quần Phương, xã Lương Điền, tổng Thái Xá, huyện Diễn Châu, tỉnh Nghệ An, nay là Xóm 9, xã Diễn Thái, huyện Diễn Châu, tỉnh Nghệ An.

CHUYỆN ĐI HÁT PHƯỜNG VẢI

Hát ví là một loại dân ca rất phổ biến ở vùng Nghệ Tĩnh. Xưa kia những người lao động cùng một nghề trong một làng thường tổ chức liên kết với nhau thành những phường để hỗ trợ, dộng viên nhau . Những người đi củi thành phường củi, đi cấy thành phường cấy, làm vàng mã thành phường vàng, kéo sợi dệt vải thành phường vải…Khi gặp gỡ cùng lao động, cùng nghỉ ngơi họ thường ca hát. Đó là cơ sở hình thành các loại dân ca gắn với các phường nghề. Những điệu dân ca ấy ở Nghệ Tĩnh gọi là hát ví. Đây là đặc sản của Văn nghệ dân gian Nghệ Tĩnh, vì đi ra các địa phương khác không có thể loại này.

ĐỀN CHÍN GIAN NHÌN TỪ TRUYỀN THUYẾT

Đền Chín Gian có từ bao giờ đó là điều cần phải tìm hiểu lâu dài. Song theo các già bản cho biết, đền được xây dựng vào thời gian Cầm Cần con của Cầm Lan thay cha làm Khẩu mường, kiêm Châu Hủa. Đó là những năm mường lớn Quỳ Châu thịnh vượng hơn cả: “Mỗi bước trâu đi là một chậu nòng nọc, mỗi khoảnh ruộng là một kho thóc vàng. Ở trong nhà, mỗi cái kén to bằng quả quéo, mỗi bắp tơ to băng quả bí, bên trái nhà treo chiêng, bên phải nhà để sanh đồng. Dưới sàn nhà, trâu đứng chật sàn, lợn gà nhung nhúc.

XUÂN VỀ VỚI CHỢ DÙNG

Về với những phiên chợ quê là về với những nét đẹp rất xưa trong truyền thống văn hóa dân tộc. Vào dịp cuối năm, được đi một phiên chợ quê mới cảm nhận hết được không khí xuân đang về. Và chợ Dùng của huyện Thanh Chương là một trong những chợ như thế!

RƯỢU MƠ, CỜ TUẤN

Họ Nguyễn Lâm ở làng Kim Long, xã Thanh Tùng, huyện Thanh Chương, tỉnh Nghệ An là một dòng họ lớn, có truyền thống kế thế khoa bảng, nhiều đời cha con, bác cháu, anh em cùng đậu đạt. Theo thống kê sơ bộ, thời phong kiến, họ Nguyễn Lâm có 1 tiến sĩ, 04 phó bảng, 5 cử nhân, 14 tú tài và có người đậu đầu xứ, đầu huyện. Trong số những người con ưu tú của dòng họ, quan Giáo thụ Nguyễn Lâm Tuấn là người để lại nhiều giai thoại nổi tiếng. Đặc biệt là biệt tài đánh cờ được chúa Trịnh khen“rượu Mơ, cờ Tuấn”.

NGƯỜI ĐI TÌM NHỮNG VIÊN NGỌC QUÝ GIÁ TRỊ

Tôi tâm đắc với câu nói chí lý của nhà thơ Chế Lan Viên: “Đúng là văn hóa dân gian có nhiều viên ngọc quý. Ta không được bỏ sót hạt nào, dù có cả đất, cát, sạn, nhưng biết lọc ra ta sẽ có được những viên ngọc quý giá trị”.

MỘT THẦY CỬ HẾT LÒNG VÌ VIỆC HỌC CỦA CỘNG ĐỒNG

Đó là cụ cử nhân Trần Cần (1886 - 1946) hiệu là Quảng Trai, sinh ra và lớn lên ở làng Vĩnh Tuy tổng Quan Trung nay thuộc xã Vĩnh Thành, huyện Yên Thành, tỉnh Nghệ An. Cha là ông Trần Duy Chuyên thuộc đời thứ 8 họ Trần Duy đã bỏ nhiều công sức lo lắng cho việc học hành của con. Ông thường nhắc nhở cậu con trai: “Nhà ta nghèo, con phải toàn tâm toàn ý vào việc học, khoan hãy nghĩ đến những chuyện khác”.

LẠI GÓP THÊM Ý KIẾN VỀ CHỨC QUAN CỦA HOÀNG GIÁP ĐINH NHO HOÀN

Ngày 14/11/2015, Viện Sử học, Sở VHTT&DL Hà Tĩnh, UBND huyện Hương Sơn Hà Tĩnh và gia tộc họ Đinh Nho (Sơn Hòa, Hương Sơn, Hà Tĩnh) tổ chức Hội thảo khoa học về Hoàng Giáp Đinh Nho Hoàn - một danh nhân lịch sử, văn hóa của vùng đất sơn thanh, thủy tú đất Hồng Lam và của đất nước Việt Nam.

NGUYỄN HOÀNG - NGƯỜI CON ƯU TÚ CỦA QUÊ HƯƠNG XỨ NGHỆ

Đồng chí Nguyễn Hoàng sinh tháng 6 năm 1902 tại xã Khánh Sơn, huyện Nam Đàn, tỉnh Nghệ An, trong một gia đình nông dân lao động. Quê hương của Nguyễn Hoàng nằm giữa hai con sông chảy qua, phía Bắc là sông Lam, phía Nam là sông La.

MỘ NGUYỄN DU VÀ TẤM LÒNG NGƯỜI HẬU THẾ

Nguyễn Du (1765 - 1820) xuất thân trong một gia đình “trâm anh thế phiệt” vào loại bậc nhất Bắc Hà. Thân sinh Nguyễn Du là Nguyễn Nghiễm, quan nhất phẩm Lê triều - Tể tướng. Anh cả của ông là Nguyễn Khản, đậu tiến sĩ khoa Canh Thìn 1760, làm quan đến chức Tham tụng trong phủ chúa Trịnh, được chúa hết sức nể trọng.

 1   2   3   4   5 

 
CHUYÊN SAN KHXH & NV
Chuyên san KHXH&NV số 11/2017
Chuyên san KHXH&NV số 11/2017
SÁCH MỚI
Giới thiệu sách hay: Chămpa và khảo cổ học Mỹ Sơn
Giới thiệu sách hay: Chămpa và khảo cổ học Mỹ Sơn
VIDEO CLIPS
Loading the player...
Tạp chí Truyền hình KH-Cn số tháng 4/2018
Tạp chí Truyền hình KH-CN số tháng 3/2018
Tạp chí Truyền hình KH-CN số tháng 2/2018
Tạp chí Truyền hình KH-CN số tháng 1/2018
Tạp chí Truyền hình KH-CN số tháng 12/2017
TẠP CHÍ TRUYỀN HÌNH KH&CN SỐ 11/2017
Tạp chí truyền hình KH-CN số 10/2017
Tạp chí truyền hình tháng 9/2017
Chuyên đề truyền hình số 8/2017
Chuyên đề truyền hình số 7/2017
Tạp chí truyền hình KH&CN số 1/2007
Tạp chí truyền hình KH&CN số 12/2016
Tạp chí truyền hình KH&CN số 11/2016
Tạp chí truyền hình KH&CN số 10/2016
Tạp chí truyền hình KH&CN số 9/2016
Tạp chí truyền hình KH&CN số 8/2016
Tạp chí truyền hình KH&CN số 7/2016
TẠP CHÍ TRUYỀN HÌNH SỐ 6/2016
Tạp chí truyền hình KH&CN số 5/2016
Tạp chí truyền hình KH&CN số 4/2016
ALBUM ẢNH
Hôm nay: 293 | Tất cả: 1,184,499
THƯ VIỆN ĐIỆN TỬ
Nghiên cứu KH
Sách
Chuyên san
Tài liệu
LIÊN KẾT WEBSITE
THÔNG TIN CẦN BIẾT
 
TƯ VẤN - HỎI ĐÁP
Cho tôi hỏi :ở xã thương xá huyện chân phúc cũ nay là xã nghi hợp huyện nghi lôc tỉnh nghê an có dòng họ nguyễn văn không. chúng tôi là thế hệ thứ tám họ nguyễn văn sống ở bìnnh chánh bình sơn quảng n ...
Xem tiếp
Tôi muốn tìm hiểu lịch sử thành lập nông trường Cờ đỏ ...
Xem tiếp
< Xem toàn bộ >
Trang chủ | Tin tức | Diễn đàn | Nghiên cứu KHXH&NV | Đất và người xứ Nghệ | KHXHNV & Đời sống | Thông tin - Tư liệu | KHXH&NV trong & ngoài nước |
 
Cơ quan chủ quản: Sở KH&CN Nghệ An
Địa chỉ: 75A - Nguyễn Thị Minh Khai - Tp Vinh - Nghệ An
Cơ quan trị sự: Trung tâm Khoa học xã hội và nhân văn Nghệ An
Địa chỉ: 126 Lý Tự Trọng - Hà Huy Tập - TP Vinh - Nghệ An 
Điện thoại: 038.3587.231 - Hotline: Điện thoại: 0913.076.389 - 0982.097.091
Email: khxhnvnghean@gmail.com - Website: http://khxhnvnghean.gov.vn